Fazla Mesai Ücreti Geriye Dönük İstenebilir mi?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, süreler ve tutarlar zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel değerlendirme alın.
İşçinin haftalık çalışma süresini aşan çalışmaları karşılığında ücret hakkı doğabilir. Ancak fazla mesai ücretinin hesaplanması ve geriye dönük talep edilmesi; çalışma düzeni, iş sözleşmesi, ücret bordroları, deliller ve zamanaşımı gibi unsurlara bağlıdır.
Avukat Gizem Gonce, fazla çalışma ücretinin yalnızca işten ayrılırken değil, iş ilişkisi devam ederken de uyuşmazlık konusu olabileceğini belirterek, “Önemli olan, fazla çalışmanın gerçekten yapıldığının ve karşılığının ödenmediğinin ortaya konulabilmesidir” dedi.
Fazla mesai hangi durumda doğar?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında genel haftalık çalışma süresi kural olarak 45 saattir. İşçinin bu süreyi aşan çalışmaları, kanundaki istisnalar ve çalışma düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Fazla çalışma ücretinin her saat için normal saatlik ücretin yüzde 50 yükseltilmesi suretiyle ödenmesi esastır. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşmedeki süre ile 45 saat arasındaki çalışmalar bazı koşullarda “fazla sürelerle çalışma” olarak farklı bir oranla hesaplanabilir.
Çalışanın fazla çalışma yaptığını söylemesi tek başına her zaman yeterli olmayabilir. İşyerindeki çalışma kayıtları, giriş-çıkış verileri, vardiya çizelgeleri, işveren yazışmaları, bordrolar ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilebilir.
Kaç yıl geriye dönük fazla mesai istenebilir?
Fazla çalışma ücretleri bakımından genel zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu nedenle geriye dönük talepte bulunulurken, her bir alacağın hangi tarihte muaccel olduğu ve zamanaşımı hesabı dikkate alınmalıdır. Uyuşmazlığın niteliğine göre zamanaşımına ilişkin değerlendirme değişebileceğinden, dosya bazında inceleme yapılması önemlidir.
İşveren bordroda fazla mesai gösteriyorsa ne olur?
Ücret bordroları ve banka kayıtları önemli delillerdir. İşçinin bordroda fazla mesai ücreti tahakkuk ettirilmiş olmasına rağmen ödemenin yapılmadığını veya gerçekte çalıştığı saatlerin eksik gösterildiğini ileri sürmesi halinde, imza durumu, ihtirazi kayıt, banka ödemeleri ve diğer deliller birlikte değerlendirilir. Bordronun etkisi somut olaya göre değişebilir.
İşçi alacağını nasıl talep edebilir?
Öncelikle çalışma saatleri ve ödenmeyen dönemler belirlenmeli; bordrolar, vardiya çizelgeleri, mesajlar ve banka kayıtları korunmalıdır. Fazla çalışma ücreti alacağı için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, alacağın tahsili için iş mahkemesinde dava açılması gündeme gelebilir.
Avukat Gizem Gonce, “Çalışanlar fazla mesai yaptıkları dönemleri ve saatleri mümkün olduğunca somut kayıtlarla ortaya koymalı. İşten ayrılmayı beklemek zorunda değiller; ancak talebin kapsamı, deliller ve zamanaşımı mutlaka birlikte değerlendirilmelidir” dedi.