Gemi Kazalarında Tazminat Sorumluluğu: Zararı Kim Karşılar?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, süreler ve tutarlar zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel değerlendirme alın.
Deniz kazalarında hukuki sorumluluk nasıl belirleniyor? Avukat Gizem Gonce yanıtladı
Ticari gemilerin çarpışması, yüklerin denizde kaybolması veya geminin batması büyük maddi kayıplara yol açabiliyor. Peki, deniz kazalarında tazminat kimin sorumluluğunda? Donatan, kaptan, taşıyan ve sigorta şirketinin hukuki konumu nasıl belirleniyor?
Deniz ticaretinde meydana gelen kazalar, yalnızca gemilerin fiziksel zarar görmesiyle sınırlı kalmıyor. Yük sahipleri, ithalatçılar, ihracatçılar, gemi işletmecileri ve sigorta şirketleri açısından yüksek tutarlı tazminat uyuşmazlıkları da ortaya çıkabiliyor.
Özellikle gemilerin çarpışması, yükün denize düşmesi, seyrin aksaması veya mürettebatın zarar görmesi durumunda sorumluluğun hangi tarafa ait olduğunun belirlenmesi büyük önem taşıyor. Ancak kazanın meydana gelmiş olması, tek başına belirli bir kişinin veya şirketin hukuken sorumlu olduğunu göstermiyor.
Deniz ticareti hukuku alanında değerlendirmelerde bulunan Avukat Gizem Gonce, deniz kazalarında kusur tespiti, donatanın sorumluluğu ve sigorta teminatlarının birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Marmara Denizi'nde 2 Eylül 2026 tarihinde Silivri açıklarında Türk bayraklı Alsu ile Tuğberk İmamoğlu isimli ticari gemilerin çarpışması ve Tuğberk İmamoğlu'nun batmasıyla sonuçlanan kaza, deniz ticareti hukukundaki sorumluluk tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. Olayla ilgili ön bilirkişi raporunda her iki geminin seyir ve emniyet uygulamaları bakımından çeşitli eksiklikler değerlendirilirken adli soruşturma da başlatıldı.
Sorular ve cevaplar
İki ticari gemi çarpıştığında meydana gelen zararı kim öder?
Avukat Gizem Gonce: Öncelikle kazanın nasıl meydana geldiği, gemilerin seyir kurallarına uygun hareket edip etmediği ve tarafların hangi yükümlülükleri yerine getirmediği belirlenmelidir. Türk Ticaret Kanunu'nun deniz kazalarına ilişkin hükümleri kapsamında, çatmaya karışan gemilerin kusurları ve zararın oluşumuna etkileri değerlendirilir. Birden fazla geminin kusurlu olması mümkündür. Tazminatın kapsamı ve taraflar arasındaki sorumluluk, somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
Gemi sahibi, gemisinin neden olduğu bütün zararlardan sorumlu mudur?
Avukat Gizem Gonce: Donatanın sorumluluğu deniz ticareti hukukunun temel konularından biridir. Ancak donatan, gemi işletmecisi, taşıyan ve kaptan her olayda aynı hukuki sıfatı taşımaz. Sözleşmeler, kusur durumu, zararın niteliği ve uygulanabilir mevzuat incelenmelidir. Ayrıca belirli deniz alacakları bakımından kanuni koşullar çerçevesinde sorumluluğun sınırlandırılması gündeme gelebilir.
Sigorta şirketi kazada oluşan bütün zararı karşılar mı?
Avukat Gizem Gonce: Sigorta poliçesinin bulunması, her zararın eksiksiz karşılanacağı anlamına gelmez. Geminin kendi zararları için gövde ve makine sigortası, üçüncü kişilere karşı belirli sorumluluklar için P&I sigortası, taşınan emtia bakımından ise yük sigortası gündeme gelebilir. Teminat limitleri, istisnalar, muafiyetler ve bildirim yükümlülükleri ayrıca incelenmelidir.
Deniz kazasından sonra zarar görenler ilk olarak ne yapmalı?
Avukat Gizem Gonce: Öncelikle can güvenliği sağlanmalı ve ilgili acil bildirimler yapılmalıdır. Ardından olay tutanakları, seyir kayıtları, yük belgeleri, fotoğraflar, ekspertiz raporları ve sigorta yazışmaları korunmalıdır. Hak kaybı yaşanmaması için sözleşmesel ve kanuni bildirim süreleri gecikmeden kontrol edilmelidir.
Deniz kazalarında tazminat sorumluluğu, yalnızca kazanın sonucuna değil; kusura, sözleşmelere, zarar ile davranış arasındaki nedensellik bağına ve uygulanabilir mevzuata göre belirlenir.
Geminin batması hâlinde yük sahibi zararını kimden talep edebilir?
Avukat Gizem Gonce: Öncelikle taşıma sözleşmesi, konşimento, yük sigortası ve olayın hukuki niteliği incelenmelidir. Yükün zıyaı veya hasarı bakımından taşıyanın sorumluluğu gündeme gelebilir. Bunun yanında sigorta teminatı ve varsa sorumluluğu bulunan diğer kişiler de değerlendirilir. Talebin kime yöneltileceği, her somut olayda sözleşme ve mevzuata göre belirlenmelidir.
Böyle bir kazada deliller neden önemlidir?
Avukat Gizem Gonce: Seyir kayıtları, radar ve AIS verileri, elektronik harita kayıtları, telsiz görüşmeleri, gemi jurnalleri ve yük bağlama belgeleri olayın aydınlatılmasında kritik rol oynayabilir. Delillerin zamanında korunması, hem kusur tespiti hem de tazminat talepleri bakımından önemlidir.