8 Soruda Yapay Zekâ, Deepfake ve Dijital Haklar — Av. Gizem Gonce

Yapay zekâ teknolojileriyle üretilen gerçek dışı görüntüler, kişilerin itibarına, özel hayatına ve kişilik haklarına ciddi zararlar verebilir. Özellikle bir kişinin gerçekte bulunmadığı bir ortamda gösterilmesi veya hiç yapmadığı davranışların yapmış gibi sunulması hukuki sorumluluk doğurabilir.

Somut olayın özelliklerine göre kişilik haklarının ihlali, özel hayatın gizliliği ve ceza hukuku kapsamında çeşitli suçlar gündeme gelebilir. Mağdurun içeriği, yayın tarihini ve paylaşım bağlantılarını koruması önemlidir. Yapay zekâ kullanılması, hukuka aykırı davranışları hukuka uygun hale getirmez.

Deepfake teknolojisiyle bir kişinin yüzünün veya sesinin kullanılarak gerçek dışı video ve ses kayıtları oluşturulması, kişinin şeref ve itibarını, özel hayatını ve kişilik haklarını ihlal edebilir.

Mağdur, olayın niteliğine göre içeriğin kaldırılması, erişimin engellenmesi ve maddi veya manevi tazminat taleplerinde bulunabilir. Ayrıca somut olayın koşullarına göre ceza soruşturması başlatılması da mümkündür. Dijital içeriklerin hızlı yayılması nedeniyle delillerin gecikmeden korunması büyük önem taşımaktadır.

Yapay zekâ tarafından hazırlanan bir sözleşme, yalnızca yapay zekâ tarafından oluşturulduğu için geçersiz sayılmaz. Sözleşmenin geçerliliği, tarafların iradelerine, hukuki ehliyetlerine, sözleşmenin konusuna ve kanunda aranan şekil şartlarına bağlıdır.

Ancak yapay zekâ tarafından oluşturulan metinlerde hatalı hükümler, eksik düzenlemeler veya yürürlükte olmayan mevzuata dayalı ifadeler bulunabilir. Özellikle taşınmaz, şirket, ortaklık ve yüksek ekonomik değer taşıyan sözleşmelerde hukuki inceleme yapılmadan imza atılmamalıdır. Teknoloji hukuki danışmanlığın yerini tamamen alamaz.

İnternet bankacılığı veya dijital ödeme sistemleri üzerinden dolandırıcılık yaşandığında bankanın sorumluluğu somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Bankanın güvenlik yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, işlem sırasında olağan dışı hareketlerin bulunup bulunmadığı, müşterinin kimlik doğrulama süreçleri ve olayın meydana gelmesindeki kusur durumu önemlidir. Her dolandırıcılık olayında bankanın otomatik olarak sorumlu olduğunu söylemek doğru değildir. İşlem derhal bankaya bildirilmeli, hesap hareketleri ve iletişim kayıtları saklanmalı, gerekli hukuki başvurular yapılmalıdır.

Dijital miras, kişinin ölümünden sonra geride bıraktığı dijital hesaplar, içerikler ve ekonomik değer taşıyan dijital varlıklarla ilgili hukuki sorunları ifade eder.

Ancak sosyal medya hesaplarının tamamının doğrudan mirasçılara devredilebileceğini söylemek mümkün değildir. Platformların kullanım koşulları, kişisel verilerin korunması, haberleşmenin gizliliği ve terekeye dahil olabilecek ekonomik değerler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle dijital cüzdanlar, çevrim içi ticari hesaplar ve gelir sağlayan dijital varlıklar bakımından miras planlaması giderek önem kazanmaktadır.

E-ticaret sitelerinde gerçeği yansıtmayan yorumların yayınlanması, tüketicilerin satın alma kararlarını yanıltabilir. Özellikle işletmelerin kendi ürünlerini olduğundan daha iyi göstermek veya rakiplerini kötülemek amacıyla sahte yorumlar oluşturması haksız ticari uygulama ve haksız rekabet sorunlarını gündeme getirebilir.

Reklam ve ticari uygulamalarda doğruluk, dürüstlük ve tüketiciyi yanıltmama ilkeleri önemlidir. Sahte yorumların oluşturulması veya satın alınması, olayın niteliğine göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. İşletmelerin dijital itibar çalışmalarında şeffaf ve dürüst yöntemler kullanması gerekir.

Sosyal medya üzerinden yapılan reklam ve tanıtımlarda tüketicinin ticari içerikle karşı karşıya olduğunu anlayabilmesi gerekir. Bir influencer'ın ücret, ürün, hizmet veya başka bir menfaat karşılığında yaptığı tanıtımların reklam niteliğinin açıkça belirtilmesi önemlidir.

Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara ilişkin kılavuz bu konuda temel düzenlemelerden biridir. Reklamın gizlenmesi veya organik kullanıcı deneyimi gibi sunulması tüketiciyi yanıltabilir. Dijital reklamcılıkta şeffaflık hukuki bir sorumluluktur.

Yapay zekâ tarafından oluşturulan eserlerin telif hakkı konusu, fikrî mülkiyet hukukunun güncel tartışma alanlarından biridir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser sahipliği, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî ürünler üzerinden değerlendirilir.

Yapay zekânın tek başına eser sahibi olarak kabul edilmesi mevcut hukuk sistemimiz bakımından mümkün değildir. Ancak insanın yaratıcı katkısının niteliği, eserin oluşturulma süreci ve kullanılan yapay zekâ aracının lisans koşulları önem taşır. Her yapay zekâ çıktısının otomatik olarak telif koruması altında olduğunu söylemek doğru değildir.