Yurt Dışında Boşananlar Dikkat! Yargıtay’dan Karekodlu Belge Kararı

Avukat Gizem Gonce değerlendirdi: “Yurt dışında boşanmak yeterli değil, belgelerin Türkiye’de aranan usul şartlarını da karşılaması gerekiyor.”

Yurt dışında verilen boşanma kararlarının Türkiye’de tanınmasına ilişkin önemli bir yargı kararı gündeme geldi. Belçika’da boşanan bir çiftin, boşanma kararının Türkiye’de tanınması amacıyla açtığı dava, mahkemeye sunulan karekodlu belgelerin kanunda aranan onay şartını karşılamadığı gerekçesiyle reddedildi. Yerel mahkemenin kararı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafından da onandı.

Karar, özellikle Avrupa ülkelerinde yaşayan ve yabancı mahkemelerde boşanmış Türk vatandaşları açısından belge hazırlama sürecinin önemini bir kez daha ortaya koydu.

Avukat Gizem Gonce soruları yanıtladı

Soru 1: Yargıtay’ın bu kararında temel olarak ne anlatılıyor?

Avukat Gizem Gonce: Bu kararın en önemli mesajı, yurt dışında verilen boşanma kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için yalnızca boşanmış olmanın veya kararın bir örneğini sunmanın yeterli olmayabileceğidir.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması isteniyorsa, ilgili mevzuatta aranan usul ve belge şartlarının yerine getirilmesi gerekir. Habere konu olayda Belçika’da verilen boşanma kararı ve kesinleşme şerhi karekodlu belgelerle sunulmuş; mahkeme, bu belgeleri kanunun aradığı onaylı belge şartını karşılamadığı gerekçesiyle yeterli görmemiştir. Ret kararı Yargıtay tarafından onanmıştır.

Burada özellikle vurgulamak isterim: Karar, bütün karekodlu belgelerin her durumda geçersiz olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Belgenin hangi makam tarafından düzenlendiği, nasıl doğrulandığı, hangi onay şartlarına tabi olduğu ve somut dosyada hangi belgelerin sunulduğu önemlidir.

Soru 2: Yurt dışında boşanan bir kişinin boşanması Türkiye’de kendiliğinden geçerli olur mu?

Avukat Gizem Gonce: Her durumda kendiliğinden geçerli olduğunu söyleyemeyiz. Yabancı ülkede verilen boşanma kararının Türkiye’de nüfus kayıtlarına işlenmesi ve hukuki sonuçlarının kabul edilmesi için ilgili yasal yolun izlenmesi gerekir.

Türk hukukunda, şartları oluştuğunda yabancı boşanma kararının tanınması için mahkemeye başvurulabilir. Ayrıca belirli koşulların sağlanması hâlinde yabancı mahkeme kararlarının nüfus kütüğüne idari yoldan tescili de mümkündür. Hangi yöntemin uygulanabileceği, kararın niteliğine ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle yurt dışında boşanan vatandaşlarımızın, Türkiye’deki medeni hâl kayıtlarının güncel olup olmadığını kontrol etmelerini öneriyorum.

Soru 3: Tanıma ve tenfiz arasındaki fark nedir?

Avukat Gizem Gonce: Bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılıyor ancak aralarında önemli bir fark bulunuyor.

Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanmasıyla ilgilidir. Boşanma kararının tanınması, kişinin Türkiye’de de boşanmış olarak kabul edilmesi bakımından önem taşır.

Tenfiz ise yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hâle getirilmesini sağlar. Örneğin yabancı mahkeme kararında yer alan nafaka veya tazminat gibi edimlerin Türkiye’de icrası söz konusu olduğunda tenfiz şartları gündeme gelebilir.

Bu ayrım, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 50 ve 58. maddeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Her yabancı boşanma kararında mutlaka aynı usulün uygulanacağı düşünülmemelidir.

Soru 4: Karekodlu veya elektronik imzalı bir belge neden yeterli görülmeyebilir?

Avukat Gizem Gonce: Elektronik ortamda düzenlenen bir belgenin doğrulanabilir olması ile yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması için gerekli tüm usul şartlarının yerine getirilmiş olması aynı şey değildir.

5718 sayılı Kanun’un 53. maddesi, yabancı mahkeme kararının usulüne uygun onanmış aslı veya örneği ile onanmış tercümesine ilişkin belge şartlarını düzenlemektedir. Somut olayda mahkemenin değerlendirmesi, sunulan karekodlu belgelerin bu şartları karşılamadığı yönündedir.

Dolayısıyla vatandaşlarımızın yalnızca belgelerin üzerinde karekod bulunmasına güvenerek işlem yapmaması gerekir. Belgenin hukuken hangi nitelikte olduğu ve gerekli onayları taşıyıp taşımadığı önceden kontrol edilmelidir.

Bununla birlikte, elektronik belgelerin tamamının geçersiz olduğunu söylemek de doğru olmaz. Her belgenin düzenlenme ve doğrulanma yöntemi kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Soru 5: Yurt dışında boşanan bir kişi Türkiye’de tanıma işlemi için hangi belgeleri hazırlamalıdır?

Avukat Gizem Gonce: Genel olarak şu belgeler gündeme gelir:

Yabancı mahkeme tarafından verilmiş boşanma kararının usulüne uygun onaylı aslı veya örneği.

Kararın kesinleştiğini gösteren belge ya da kesinleşme şerhi.

Kararın ve gerekli eklerinin usulüne uygun onaylanmış Türkçe tercümesi.

Tarafların kimlik ve nüfus bilgileri.

Vekil aracılığıyla işlem yapılacaksa usulüne uygun vekâletname ve gerekli diğer belgeler.

Belgenin alındığı ülkeye ve Türkiye ile ilgili ülke arasındaki uluslararası düzenlemelere göre apostil veya başka bir onay usulü gündeme gelebilir. Bu nedenle her dosya için tek tip bir belge listesi olduğunu söylemek doğru değildir.

Başvuru öncesinde belgelerin hem düzenlendikleri ülkedeki şartlara hem de Türkiye’deki ilgili mevzuata uygunluğu kontrol edilmelidir.

Soru 6: Yurt dışında boşanan kişiler mutlaka Türkiye’de dava mı açmalıdır?

Avukat Gizem Gonce: Hayır. Her durumda mutlaka mahkemede dava açılması gerektiğini söyleyemeyiz.

Mevzuatta öngörülen şartların sağlanması hâlinde bazı yabancı boşanma kararlarının nüfus kütüğüne idari yoldan tescili mümkündür. Ancak bunun için ilgili düzenlemede belirtilen koşulların karşılanması gerekir.

İdari tescil şartları oluşmuyorsa veya kararın niteliği nedeniyle yargısal bir tanıma ya da tenfiz süreci gerekiyorsa mahkemeye başvurulması gündeme gelir.

Bu noktada önemli olan, kişinin kendi dosyası için hangi yolun mümkün olduğunu baştan belirlemesidir. Yanlış başvuru yolunun seçilmesi zaman kaybına ve ek masraflara neden olabilir.

Soru 7: Türkiye’de tanıma işlemi yapılmazsa ne gibi sorunlarla karşılaşılabilir?

Avukat Gizem Gonce: Yurt dışında boşanmış bir kişinin Türkiye’deki nüfus kayıtlarında hâlen evli görünmesi, özellikle yeni bir evlilik yapmak istemesi hâlinde ciddi sorunlara yol açabilir.

Bunun yanı sıra miras, medeni hâl kayıtları ve boşanmanın kesinleşmesine bağlı diğer hukuki işlemler bakımından da somut olayın niteliğine göre sorunlar ortaya çıkabilir.

Yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınması hâlinde, kural olarak kararın kesin hüküm etkisi yabancı kararın kesinleşme tarihiyle bağlantılıdır. Ancak kararın Türkiye’de hangi sonuçları doğuracağı, kararın içeriği ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Soru 8: Vatandaşlarımıza bu karar ışığında ne öneriyorsunuz?

Avukat Gizem Gonce: Öncelikle yurt dışında boşanma kararını alan vatandaşlarımızın, Türkiye’deki hukuki durumlarının da düzenlenmesini ertelememelerini öneriyorum.

Kararın kesinleşip kesinleşmediği, belgenin gerekli onayları taşıyıp taşımadığı, tercümenin usulüne uygun hazırlanıp hazırlanmadığı ve idari tescil olanağının bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle birden fazla ülkede hukuki işlem yapmanız gereken durumlarda, yalnızca belgenin içeriğine değil, o belgenin diğer ülkede hangi şartlarla kabul edileceğine de dikkat etmeniz gerekir.

Hukukta doğru sonuca ulaşmak kadar, doğru usulle ilerlemek de önemlidir. Belge eksikliklerinin en başta tespit edilmesi, vatandaşlarımızın gereksiz zaman ve masraf kaybı yaşamasının önüne geçebilir.