13. Yargı Paketi: Boşanma Süresi ve Yeni Model Tartışmaları

Şu anda boşanma davalarında karşılaştığımız en büyük sorunlardan biri, boşanma kararının verilmesiyle birlikte nafaka, velayet, tazminat ve diğer hukuki uyuşmazlıkların aynı dava içerisinde değerlendirilmesidir.

Özellikle tarafların boşanma konusunda kararlı olduğu ancak ekonomik konularda veya çocukların velayeti konusunda anlaşamadığı dosyalarda yargılama oldukça uzun sürebiliyor.

Yargı Paketi kapsamında tartışılan modelin temel amacı, evlilik birliğinin sona erdirilmesi meselesini diğer uyuşmazlıklardan ayırarak boşanma kararının daha kısa sürede verilebilmesini sağlamak. Böylece taraflar boşanma konusunda ortak bir iradeye sahipse veya evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı mahkemece tespit edilmişse, diğer konulardaki uyuşmazlıkların boşanma kararını geciktirmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.

Ancak bunun nasıl uygulanacağı ve hangi şartların aranacağı henüz kesinleşmiş değil.

Kamuoyuna yansıyan modelde 3-6 aylık bir süre hedefinden söz ediliyor.

Ancak bunun bütün çekişmeli boşanma davalarında kesin bir sonuç süresi olarak uygulanacağını söylemek şu aşamada doğru olmaz.

Çünkü her boşanma dosyasının kendine özgü koşulları var. Tarafların dinlenmesi, delillerin toplanması, tanıkların ifadeleri ve boşanma şartlarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi gerekiyor.

Burada hedeflenen, boşanma konusunda karar verilebilecek aşamaya gelinmiş dosyalarda nafaka, velayet ve tazminat gibi diğer uyuşmazlıkların boşanma kararını gereksiz yere geciktirmesini önlemek.

Eğer düzenleme bu şekilde hayata geçirilirse boşanma sürecinde önemli bir zaman avantajı sağlanabilir.

En önemli değişikliklerden biri bu olacak.

Gündemdeki modele göre boşanma kararı öncelikli olarak verilecek, nafaka, maddi ve manevi tazminat, velayet ve çocukla kişisel ilişki kurulması gibi konular ise ayrı yargılamalarda ele alınabilecek.

Örneğin bir çift boşanma konusunda anlaşmış ancak çocuğun velayetinin kimde kalacağı konusunda anlaşamamış olabilir.

Mevcut sistemde bu uyuşmazlık boşanma davasının sonuçlanmasını geciktirebiliyor.

Yeni modelde ise boşanma kararı ayrı bir aşamada değerlendirilirken velayet konusundaki uyuşmazlığın çözümü ayrıca sürdürülebilecek.

Böylece tarafların evlilik birliğini sona erdirme talepleri ile diğer hukuki talepleri birbirinden ayrılmış olacak.

Hayır. Boşanma kararının ayrı verilmesi, nafaka hakkının ortadan kalkması anlamına gelmez.

Yoksulluk nafakası ve çocuklar için hükmedilecek iştirak nafakası birbirinden farklı hukuki konulardır.

Boşanma sonrasında ekonomik açıdan zor durumda kalacak eşin yoksulluk nafakası talep etme hakkı, kanuni şartlar çerçevesinde devam eder.

Çocuğun bakım, eğitim ve yaşam giderlerinin karşılanması için iştirak nafakası da gündeme gelir.

Yeni modelde önemli olan, bu taleplerin boşanma kararını beklemeden veya boşanma kararından ayrı bir yargılama içerisinde değerlendirilmesidir.

Burada geçici tedbirlerin ve çocukların ekonomik ihtiyaçlarının nasıl korunacağı da düzenlemenin önemli başlıklarından biri olmalıdır.

Bu konu son derece hassas.

Çünkü boşanma davasında yalnızca eşlerin hakları değil, çocukların üstün yararı da korunmalıdır.

Boşanma kararı verilmiş olsa bile çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynle nasıl görüşeceği ve bakım giderlerinin nasıl karşılanacağı gibi konuların çözüme kavuşturulması gerekiyor.

Yeni sistemde velayet uyuşmazlıklarının ayrı dosyalarda görülmesi gündeme gelirse mahkemelerin çocukların üstün yararını esas alması şart.

Ayrıca dava devam ederken çocuğun kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin nasıl kurulacağı konusunda geçici hukuki korumaların sağlanması büyük önem taşıyor.

Çocuklar, anne ve baba arasındaki hukuki uyuşmazlığın mağduru hâline getirilmemeli.

Burada önemli bir hukuki ayrım var.

Tarafların boşanma konusunda anlaşması ile taraflardan yalnızca birinin boşanmak istemesi aynı şey değil.

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir ve evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gibi özel şartları bulunmaktadır.

Çekişmeli boşanmalarda ise mahkemenin boşanma sebeplerini, delilleri ve evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını değerlendirmesi gerekir.

Dolayısıyla bir eşin boşanmak istemesi tek başına mahkemenin hemen boşanma kararı vermesi için yeterli değildir.

Yeni düzenlemede bu ayrımın nasıl ele alınacağı, uygulamanın başarısı bakımından belirleyici olacaktır.

Mal paylaşımı, boşanma davasından hukuken farklı bir konudur.

Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, edinilmiş malların paylaşılması, katkı payı ve değer artış payı gibi talepler ayrı bir dava konusu olabilir.

Yeni modelin amacı, boşanma kararının malvarlığına ilişkin uyuşmazlıklar nedeniyle gecikmesini önlemek bakımından da önem taşıyor.

Örneğin taraflar boşanmak istiyor ancak ev, araba, banka hesapları veya diğer malvarlığı değerlerinin paylaşımında anlaşamıyorsa bu uyuşmazlıkların ayrı bir hukuki süreçte çözümlenmesi gündeme gelebilir.

Ancak mal paylaşımının boşanma kararından sonra nasıl ve hangi şartlarla yürütüleceği konusunda kesin düzenleme metnini görmek gerekiyor.

Bu ihtimalin mutlaka dikkate alınması gerekiyor.

Boşanma sürecinin hızlandırılması önemli olmakla birlikte taraflardan birinin haklarının zedelenmesine neden olmamalı.

Örneğin ekonomik açıdan güçsüz durumda olan eşin boşanma kararı verildikten sonra nafaka veya tazminat konusunda korumasız kalmaması gerekiyor.

Bu nedenle yeni düzenlemede geçici nafaka, çocukların bakım giderleri, geçici velayet, malvarlığının korunması ve tarafların yargılama sürecindeki haklarının güvence altına alınması büyük önem taşıyor.

Hızlı yargılama ile adil yargılama birbirinin alternatifi değildir. İkisi birlikte sağlanmalıdır.

Mahkemelerin iş yükünün azaltılması açısından önemli bir değişiklik olabilir.

Ancak boşanma kararının ayrı, velayet ve nafaka uyuşmazlıklarının ayrı dosyalarda görülmesi aynı zamanda yeni dosyaların açılması anlamına da gelebilir.

Bu nedenle sistemin gerçekten hız kazandırabilmesi için yalnızca dosyaları ayırmak yeterli olmayacaktır.

Mahkemelerin uzmanlaşması, aile mahkemelerinin iş yükünün dengelenmesi, sosyal inceleme raporlarının zamanında hazırlanması ve dosyaların etkin yönetilmesi de gerekiyor.

Aksi takdirde bir davanın yerine birkaç ayrı davanın ortaya çıkması ve yargılamanın toplam süresinin uzaması riski bulunabilir.

Doğru uygulanırsa bu yönde katkı sağlayabilir.

Özellikle boşanma iradesi açık olan ancak tazminat, nafaka veya mal paylaşımı gibi konulardaki anlaşmazlıklar nedeniyle uzun yıllar devam eden davalarda tarafların medeni durumunun daha kısa sürede netleşmesi mümkün olabilir.

Ancak burada önemli olan yalnızca boşanma kararını hızlandırmak değil, boşanma sonrasında ortaya çıkabilecek hukuki ve ekonomik sorunların da etkin şekilde çözülmesidir.

Vatandaşın beklentisi yalnızca hızlı boşanmak değil, aynı zamanda hak kaybı yaşamadan yeni hayatına başlayabilmektir.

Boşanma, insanların hayatında hem hukuki hem de psikolojik açıdan oldukça önemli bir süreçtir.

Yıllarca devam eden davalar tarafları ekonomik ve sosyal açıdan yıpratabiliyor. Özellikle çocukların bu süreçten olumsuz etkilenmesi önemli bir sorun.

Bu nedenle boşanma kararının diğer uyuşmazlıklardan ayrılarak daha hızlı verilmesini amaçlayan bir sistem üzerinde çalışılması önemli bir gelişme.

Ancak yeni düzenleme yapılırken kadınların, erkeklerin ve özellikle çocukların hakları birlikte korunmalı.

Unutulmamalıdır ki boşanma sürecinin hızlandırılması, adaletin hızlandırılması anlamına gelmelidir; hakların eksiltilmesi anlamına gelmemelidir.

Yargı Paketi'nin kesinleşecek hükümlerini gördükten sonra uygulamanın nasıl şekilleneceğini daha net değerlendirebileceğiz.

Yargı Paketi'nde çekişmeli boşanma davalarının hızlandırılması hedefleniyor. Boşanma kararının 3-6 ay içinde verilmesi kamuoyuna yansıyan hedefler arasında. Nafaka, velayet ve tazminat uyuşmazlıklarının ayrı dosyalarda görülmesi gündemde. Boşanma kararı verilmesi nafaka ve çocuklara ilişkin hakları ortadan kaldırmayacak. Çocuğun üstün yararı ve geçici hukuki koruma tedbirleri önemini koruyacak. Mal paylaşımı uyuşmazlıklarının da boşanma sürecinden ayrılması gündeme gelebilecek. Düzenleme henüz kesinleşmiş kanun hükmü olarak değerlendirilmemeli. Avukat Gizem Gonce, yeni modelin temel amacının boşanma sürecini hızlandırırken tarafların ekonomik ve sosyal haklarını korumak olması gerektiğini belirterek, “Hızlı boşanma, hak kaybı pahasına olmamalı” değerlendirmesinde bulundu.