Ayıplı Ürünün Yol Açtığı Yangın: Üreticinin Tazminat Sorumluluğu

Avukat Aylin Esra Eren açıkladı: “Ayıplı ürün yalnızca kendisine ödenen bedel bakımından değil, yol açtığı zararlar açısından da sorumluluk doğurabilir.”

Bursa’da 2022 yılında bir evde çıkan yangının bulaşık makinesinin fiş bağlantı noktasındaki elektriksel arktan kaynaklandığı belirtildi. Olayın ardından açılan davada Bursa 4. Tüketici Mahkemesi, bilirkişi raporlarını dikkate alarak üretici firmayı 85 bin 418 lira maddi ve 50 bin lira manevi olmak üzere toplam 135 bin 418 lira tazminat ödemeye mahkûm etti. Haberlerde yer alan bilgilere göre şirket kararı istinafa taşıdı; dolayısıyla kararın kesinleştiği söylenemez.

Olay, ayıplı bir beyaz eşyanın yalnızca kullanımını engellemekle kalmayıp evde yangın gibi ciddi zararlara yol açması hâlinde tüketicilerin hangi haklara sahip olduğunu yeniden gündeme getirdi.

Avukat Aylin Esra Eren, tüketicilerin ayıplı ürün nedeniyle uğradıkları zararları, üretici ve satıcının sorumluluğunu ve tazminat sürecinde dikkat edilmesi gerekenleri değerlendirdi.

“Ürün kaynaklı zararlar, ürünün bedelinden çok daha fazlasını kapsayabilir”

Bu olay tüketici hukuku açısından neden önemli?

Avukat Aylin Esra Eren: Tüketicinin satın aldığı ürünün güvenli ve sözleşmeye uygun olması beklenir. Bir beyaz eşyanın üretiminden veya tasarımından kaynaklanan bir kusur nedeniyle yangın çıkması ve evde hasar meydana gelmesi, yalnızca ürünün ayıplı olmasıyla sınırlı bir uyuşmazlık değildir. Aynı zamanda tüketicinin malvarlığında oluşan zararların giderilmesi meselesidir.

Böyle bir olayda ürünün bedelinin iadesi veya değiştirilmesi gibi seçimlik hakların yanında, şartları oluşmuşsa yangının yol açtığı diğer maddi zararların tazmini de gündeme gelebilir. Manevi tazminat talebinin mümkün olup olmadığı ise olayın ağırlığı, kişilik haklarına etkisi ve ilgili hukuki koşullar çerçevesinde değerlendirilir.

Gizli ayıp nedir? Tüketici ürünü satın alırken kusuru fark etmediyse haklarını kaybeder mi?

Avukat Aylin Esra Eren: Gizli ayıp, ürün teslim edildiğinde olağan bir incelemeyle kolaylıkla fark edilemeyen ve daha sonra ortaya çıkan ayıpları ifade eder. Örneğin bir cihazın içindeki elektrik bağlantısında bulunan ve normal kullanım sırasında anlaşılmayan bir üretim kusuru, olayın koşullarına göre gizli ayıp olarak değerlendirilebilir.

Tüketicinin ayıbı satın alma sırasında fark etmemiş olması, tek başına bütün haklarını kaybettiği anlamına gelmez. Ancak ürünün ayıplı olduğunun, ayıp ile zarar arasındaki bağlantının ve sorumluluğun hangi kişiye veya kuruluşa ait olduğunun somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Bulaşık makinesi yangına neden olduysa üretici her durumda tazminat ödemek zorunda mı?

Avukat Aylin Esra Eren: Otomatik olarak böyle bir sonuca varılamaz. Öncelikle yangının gerçekten üründen kaynaklanıp kaynaklanmadığı, ürünün üretim veya tasarımında bir kusur bulunup bulunmadığı ve meydana gelen zararla bu kusur arasında uygun nedensellik bağının kurulup kurulamadığı araştırılmalıdır.

Yangının elektrik tesisatından, hatalı montajdan, ürünün kullanım talimatlarına aykırı kullanılmasından veya başka bir nedenden kaynaklanması farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle itfaiye raporu, teknik inceleme ve bilirkişi raporları gibi deliller büyük önem taşır.

Üretici veya satıcının sorumluluğu, olayın niteliğine ve uygulanacak hukuki düzenlemelere göre belirlenir.

“Tüketici yalnızca makinenin parasını istemekle sınırlı olmayabilir”

Yangın nedeniyle evde oluşan hasarlar için hangi zararlar talep edilebilir?

Avukat Aylin Esra Eren: Somut olayda ispatlanabilen zararlar çerçevesinde, yangının neden olduğu onarım ve yeniden yapım giderleri, zarar gören mobilya ve ev eşyalarının bedeli, temizlik ve benzeri zorunlu masraflar gündeme gelebilir. Evin kullanılamaması nedeniyle ortaya çıkan ek giderler de olayın koşullarına ve hukuki dayanağına göre değerlendirilebilir.

Ancak her masraf otomatik olarak tazminata dâhil edilmez. Zararın gerçekten meydana geldiğinin, ürünle bağlantısının ve talep edilen tutarın belgelerle veya uygun delillerle desteklenmesi gerekir. Aynı zarar kalemi için mükerrer ödeme talep edilmesi de mümkün değildir.

Manevi tazminat da istenebilir mi?

Avukat Aylin Esra Eren: Evet, somut olayın özelliklerine göre manevi tazminat talebi de gündeme gelebilir. Ancak maddi zarar oluşması, tek başına her olayda manevi tazminata hükmedilmesi için yeterli değildir.

Yangının kişilerin yaşamı, beden bütünlüğü, ruhsal durumu veya diğer kişilik değerleri üzerindeki etkileri değerlendirilir. Mahkeme, manevi tazminatın koşullarının oluşup oluşmadığını ve uygun miktarı somut olayın özelliklerine göre belirler.

Tüketici doğrudan üreticiye mi, ürünü satın aldığı mağazaya mı başvurmalı?

Avukat Aylin Esra Eren: Bu sorunun yanıtı, ileri sürülen talebin hukuki niteliğine göre değişebilir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında ayıplı mala ilişkin seçimlik haklar bakımından satıcının yanı sıra kanunda belirtilen diğer sorumlular da gündeme gelebilir. Ürünün neden olduğu ek zararlar açısından ise üreticinin, satıcının veya başka bir kişinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle tüketicinin yalnızca ürünü satın aldığı mağazaya yönelmesi gerektiği ya da her durumda doğrudan üreticinin sorumlu olduğu şeklinde genelleme yapılmamalıdır. Ürünün kim tarafından üretildiği, satıldığı, kurulduğu ve zararın nasıl meydana geldiği incelenmelidir.

“Delillerin olayın hemen ardından korunması çok önemli”

Evinde ayıplı bir ürün nedeniyle yangın çıkan tüketici hangi adımları atmalı?

Avukat Aylin Esra Eren: Öncelikle can güvenliği sağlanmalı ve ilgili acil durum birimlerine haber verilmelidir. Ardından olayın tespit edilmesi ve delillerin korunması önem taşır.

Tüketicinin mümkün olduğu ölçüde şu belgeleri muhafaza etmesini öneririm:

Ürünün faturası, garanti belgesi ve kullanım kılavuzu.

Servis kayıtları, bakım ve onarım belgeleri.

İtfaiye ve varsa kolluk birimlerince düzenlenen raporlar.

Yangın mahalline ve zarar gören eşyalara ilişkin fotoğraf ve videolar.

Ürün ve tesisat üzerinde yapılacak teknik inceleme ve bilirkişi değerlendirmeleri.

Onarım, geçici konaklama ve zarar gören eşyalarla ilgili fatura ve ödeme belgeleri.

Yangına neden olduğu düşünülen cihazın, teknik inceleme yapılmadan atılması veya değiştirilmesi önemli delillerin kaybolmasına yol açabilir. Güvenlik önlemleri ve yetkili makamların talimatları gözetilerek ürünün incelenebilir durumda tutulması faydalı olacaktır.

Tüketici mahkemesi tazminata hükmettiğinde karar kesinleşmiş sayılır mı?

Avukat Aylin Esra Eren: Hayır. İlk derece mahkemesinin tazminata hükmetmesi ile kararın kesinleşmesi farklı aşamalardır. Taraflardan birinin süresi içinde istinafa başvurması hâlinde dosya, ilgili kanun yolu incelemesine konu olabilir.

Bu olayda haberlerde üretici firmanın kararı istinafa taşıdığı bildirildiğinden, tazminat kararını kesinleşmiş bir karar olarak sunmamak gerekir. Kanun yolu incelemesinin sonucu, kararın kesinleşip kesinleşmediği ve hükmün kapsamı ayrıca takip edilmelidir.

Sonuç: Ayıplı ürünün yol açtığı zararlar için hukuki yollar değerlendirilmeli

Bursa’da görülen dava, ayıplı olduğu ileri sürülen bir ürünün yol açtığı yangın nedeniyle tüketicinin uğradığı zararların mahkemeye taşınabileceğini gösteriyor. Ancak her olayda tazminat sorumluluğunun doğması için ürün kusuru, zarar ve aralarındaki nedensellik bağı somut delillerle değerlendirilmelidir.

Tüketicilerin ürün kaynaklı bir kazayla karşılaşmaları hâlinde yalnızca ürünün bedelini değil, olayın yol açtığı diğer zararları da hukuki açıdan değerlendirmeleri önem taşıyor.