Gemi Alacaklısı Hakkı Nedir? Hangi Alacaklar Önceliklidir?
This article provides general information. Legislation, time limits and amounts may change over time; obtain an up-to-date assessment of your specific situation.
Eren & Gonce · 8 Kasım 2026
Deniz ticaretinde gemiler, yüksek ekonomik değere sahip olmalarının yanında birçok farklı borç ilişkisinin de konusu olabilir.
Gemi personelinin ücretleri, kurtarma alacakları, liman hizmetleri, geminin işletilmesinden doğan borçlar ve bazı zarar talepleri gemiyle bağlantılı hukuki alacaklar oluşturur.
Bu alacakların bir bölümü, alacaklıya gemi üzerinde özel bir ayni teminat niteliğinde hak sağlayabilir. Bu hak, gemi alacaklısı hakkı olarak adlandırılır.
Gemi alacaklısı hakkı, özellikle geminin satılması veya cebrî icraya konu olması halinde alacaklıların sıralaması bakımından önem taşır.
Gemi alacaklısı hakkı nedir?
Gemi alacaklısı hakkı, kanunda belirtilen belirli alacaklar nedeniyle alacaklıya gemi üzerinde doğrudan kanundan kaynaklanan rehin hakkı sağlayan özel bir hukuki haktır.
Bu hak, gemi maliki ile alacaklı arasında ayrıca bir rehin sözleşmesi yapılmasını gerektirmez.
TTK'nın 1320. maddesinde gemi alacaklısı hakkı veren alacaklar düzenlenmiştir.
Gemi alacaklısı hakkının temel özellikleri şunlardır:
Kanundan doğar.
Belirli alacak türleriyle sınırlıdır.
Gemi üzerinde rehin benzeri ayni teminat sağlar.
Alacağın tahsilinde öncelik sağlayabilir.
Kanunda düzenlenen özel takip ve sıra kurallarına tabidir.
Hangi alacaklar gemi alacaklısı hakkı verir?
TTK'nın 1320. maddesi kapsamında başlıca şu alacaklar gemi alacaklısı hakkı sağlayabilir:
1. Gemi adamlarının alacakları
Kaptan ve diğer gemi adamlarının gemide çalışmaları nedeniyle doğan ücret, işçilik ve belirli sosyal güvenlik alacakları bu kapsamda değerlendirilebilir.
2. Geminin işletilmesiyle bağlantılı ölüm ve yaralanma alacakları
Geminin işletilmesiyle doğrudan bağlantılı olarak meydana gelen ölüm veya bedensel zarar nedeniyle ortaya çıkan bazı alacaklar gemi alacaklısı hakkı sağlayabilir.
3. Kurtarma ücretleri
Denizde tehlikeye düşen bir geminin veya yükün kurtarılması nedeniyle doğan kurtarma alacakları bu kapsamda yer alabilir.
4. Liman ve seyrüseferle bağlantılı alacaklar
Liman, kanal, su yolu ve diğer seyrüsefer hizmetlerinden kaynaklanan belirli alacaklar gemi alacaklısı hakkı doğurabilir.
5. Haksız fiilden kaynaklanan belirli zararlar
Geminin işletilmesinden kaynaklanan ve kanunda belirtilen şartları taşıyan bazı maddi zarar alacakları da bu kapsamda değerlendirilebilir.
Burada önemli olan, her gemiyle bağlantılı alacağın otomatik olarak gemi alacaklısı hakkı sağlamamasıdır. Alacağın TTK'nın 1320. maddesinde sayılan kategorilerden birine girmesi gerekir.
Gemi alacaklısı hakkı ile gemi ipoteği arasındaki fark nedir?
Gemi alacaklısı hakkı kanundan doğan, belirli alacaklara tanınmış bir rehin hakkıdır. Gemi ipoteği ise kural olarak sözleşme ve tescille kurulur. Her iki hakkın önceliği ve paraya çevrilmesi kendi kanuni hükümlerine göre belirlenir.
Gemi alacaklıları arasında öncelik sırası nasıl belirlenir?
Gemi üzerinde birden fazla alacak bulunması halinde alacaklıların sıralaması TTK'nın özel hükümlerine göre belirlenir.
Bu kapsamda yalnızca alacağın miktarı değil, alacağın hukuki niteliği, doğum zamanı ve kanunda öngörülen öncelik kuralları da önemlidir.
Özellikle gemi alacaklısı hakları, gemi ipotekleri ve diğer rehinli alacaklar arasında kanuni bir sıralama yapılır.
Bu nedenle bütün gemi alacaklılarının aynı sırada olduğu düşünülmemelidir.
Gemi alacaklısı hakkı nasıl kullanılır?
Alacaklı, alacağının niteliğine göre gemi üzerinde ihtiyati haciz talebinde bulunabilir ve ardından alacağının tahsili için gerekli hukuki işlemleri gerçekleştirebilir.
Özellikle TTK'nın 1352 ve devamı maddelerinde düzenlenen deniz alacakları ile gemi ihtiyati haczi hükümleri bu açıdan önem taşır.
Alacağın gemi alacaklısı hakkı sağlaması, geminin ihtiyati haczi bakımından da özel bir hukuki dayanak oluşturabilir.
Gemi satıldığında alacaklıların hakları ne olur?
Gemi cebrî icra yoluyla satıldığında satış bedelinin alacaklılara dağıtılması gerekir.
Bu aşamada gemi alacaklısı hakları, ipotekler ve diğer alacaklar ilgili kanuni sıra hükümlerine göre değerlendirilir.
Alacaklının yalnızca alacağının varlığını ileri sürmesi yeterli olmayabilir. Alacağın türünü, miktarını ve varsa gemi alacaklısı hakkının doğduğunu ispatlaması gerekir.
Değerlendirme
Gemi alacaklısı hakkı, deniz ticaretinde belirli alacaklıların korunmasını sağlayan önemli bir hukuki teminattır.
Özellikle gemi adamlarının ücretleri, kurtarma ücretleri ve kanunda sayılan diğer alacaklar bakımından bu hak büyük önem taşır.
Alacaklıların hak kaybına uğramaması için alacağın hukuki niteliğinin, kanuni öncelik sırasının ve gemi üzerinde uygulanabilecek takip yollarının doğru belirlenmesi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki durum ve başvuru süreleri somut olaya göre değerlendirilir.