Birleşme Hukuku

Şirket birleşmesi, iki veya daha fazla şirketin tek bir şirket çatısı altında toplanmasını sağlayan hukuki işlemdir. Birleşme sonucunda şirketlerden biri diğerini devralabilir veya şirketler yeni bir şirket kurarak birleşebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 136. maddesine göre birleşme iki şekilde gerçekleşir:

Devralma yoluyla birleşme: Bir şirket, başka bir şirketi devralır.

Yeni kuruluş yoluyla birleşme: Birden fazla şirket birleşerek yeni bir şirket oluşturur.

Birleşme sonucunda devrolunan şirketin malvarlığı, hakları ve borçları kanunda öngörülen şartlarla devralan şirkete geçer.

Türk Ticaret Kanunu’nda belirli şirket türlerinin hangi şartlarla birleşebileceği düzenlenmiştir. Sermaye şirketleri, şahıs şirketleri ve kooperatiflerin birleşmesinde uygulanacak kurallar farklılık gösterebilir.

Genel olarak;

Anonim şirketler,

Limited şirketler,

Kollektif şirketler,

Komandit şirketler,

Kooperatifler

kanunda belirtilen koşullar çerçevesinde birleşmeye katılabilir.

Birleşmenin hukuken geçerli olabilmesi için şirket türlerinin birleşmeye elverişli olması ve kanuni şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu nedenle birleşme öncesinde şirketlerin türleri ve hukuki durumları incelenmelidir.

Şirket birleşmesi, Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen usul ve esaslara uygun şekilde gerçekleştirilir. Birleşme sürecinin temel aşamaları şunlardır:

Birleşmeye katılacak şirketlerin hukuki ve mali durumlarının incelenmesi.

Birleşme sözleşmesinin hazırlanması.

Gerekli durumlarda birleşme raporunun hazırlanması.

Ortaklara ve ilgili kişilere kanunda öngörülen bilgi ve inceleme imkânlarının sağlanması.

Şirketlerin yetkili organlarınca birleşmenin onaylanması.

Ticaret siciline tescil işlemlerinin gerçekleştirilmesi.

Birleşme işleminin kapsamı ve gerekli belgeler, şirketlerin türüne ve birleşmenin özelliklerine göre değişebilir. Ayrıca rekabet hukuku kapsamında izin alınmasını gerektiren birleşme ve devralmalar bulunabilir.

Birleşme sözleşmesi, birleşmeye katılan şirketlerin birleşmenin koşullarını belirlediği hukuki belgedir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 145. maddesi ve devamındaki hükümler kapsamında birleşme sözleşmesinde kanunen bulunması gereken hususlar düzenlenir.

Sözleşmede genel olarak;

Birleşmeye katılan şirketlerin ticaret unvanları ve hukuki durumları,

Ortakların yeni şirkette veya devralan şirkette sahip olacağı paylar,

Payların değiştirilme oranı ve varsa denkleştirme tutarı,

Birleşmenin ortaklar üzerindeki etkileri,

Birleşmenin muhasebe ve hukuki sonuçlarına ilişkin bilgiler

gibi hususlar yer alabilir.

Birleşme sözleşmesinin mevzuata uygun hazırlanması, ileride doğabilecek ortaklık ve şirketler hukuku uyuşmazlıklarının önlenmesi açısından önemlidir.

Şirket birleşmesi, ortakların paylarını, ortaklık ilişkilerini ve şirket üzerindeki ekonomik menfaatlerini etkileyebilir. Bu nedenle ortakların hakları Türk Ticaret Kanunu kapsamında korunmaktadır.

Ortakların hakları arasında birleşme belgelerini inceleme, kanunda öngörülen şartlarla birleşme kararına katılma ve birleşme sonucunda kendilerine verilecek paylara ilişkin haklarını kullanma imkânları bulunabilir.

Birleşme sonucunda ortakların devralan veya yeni kurulan şirkette sahip olacağı payların belirlenmesi önemlidir. Pay değişim oranının ve varsa denkleştirme tutarının hukuka uygun belirlenmesi, ortaklar arasındaki menfaat dengesinin korunması açısından önem taşır.

Şirket birleşmesinde devrolunan şirketin malvarlığıyla birlikte hak ve borçları da kanun gereği devralan şirkete geçer. Bu durum, birleşmenin temel hukuki sonuçlarından biridir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 153. maddesi uyarınca birleşme, ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır ve devrolunan şirketin malvarlığı bir bütün hâlinde devralan şirkete geçer. Devrolunan şirket de kural olarak bu tescille sona erer ve ticaret sicilinden silinir.

Dolayısıyla birleşme, mevcut borçların kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Devralan şirket, kanunda öngörülen çerçevede devrolunan şirketin borç ve yükümlülüklerini üstlenir.

Şirket birleşmesi, şirketlerin mali yapısını ve alacaklıların alacaklarını tahsil etme imkânlarını etkileyebilir. Bu nedenle Türk Ticaret Kanunu’nda alacaklıların korunmasına yönelik hükümler bulunmaktadır.

Kanunun 157. maddesi kapsamında, birleşmeye katılan şirketlerin alacaklılarına yönelik ilan ve güvence mekanizmaları düzenlenmiştir. Kanuni şartların oluşması hâlinde alacaklılar, alacaklarının tehlikeye düşmediğinin ispatlanmasını veya uygun bir güvence verilmesini talep edebilir.

Alacaklıların başvuru imkânları; alacağın niteliğine, birleşmenin koşullarına ve uygulanabilir özel düzenlemelere göre değerlendirilmelidir.

Şirket birleşmesi, çalışanların iş ilişkilerini de etkileyebilir. İş sözleşmelerinin durumu değerlendirilirken 4857 sayılı İş Kanunu’nun 6. maddesi ve ilgili diğer mevzuat dikkate alınmalıdır.

İşyerinin veya bir bölümünün hukuki bir işlemle başka bir işverene devri niteliğindeki işlemlerde, kanundaki şartlar çerçevesinde iş sözleşmeleri hak ve borçlarıyla birlikte devralana geçebilir.

Bu süreçte çalışanların kıdemi, ücret alacakları, yıllık izin hakları ve diğer işçilik alacakları bakımından somut olayın özellikleri önemlidir. Şirket birleşmesi, çalışanların mevcut haklarının her durumda ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Şirket birleşmesinin kanuna, şirket sözleşmesine veya birleşmeye ilişkin usullere aykırı şekilde gerçekleştirilmesi hâlinde hukuki uyuşmazlıklar doğabilir.

Birleşme kararının alınması, ortakların bilgilendirilmesi, birleşme belgelerinin hazırlanması veya tescil sürecinde ortaya çıkan hukuka aykırılıklar, olayın özelliklerine göre yargısal başvuru konusu olabilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 192. maddesi, birleşme, bölünme ve tür değiştirme kararlarına karşı iptal davasını düzenlemektedir. Bununla birlikte her usulsüzlük otomatik olarak birleşmenin geçersizliği sonucunu doğurmaz. Dava hakkı, süreler, hukuki yarar ve ihlalin niteliği somut olay özelinde incelenmelidir.

Bazı şirket birleşmeleri, yalnızca Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre değil, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil mevzuat kapsamında da değerlendirilir.

Birleşme veya devralma işleminin ilgili mevzuatta belirlenen bildirim ve izin şartlarını karşılaması durumunda Rekabet Kuruluna bildirim yapılması ve gerekli iznin alınması gerekebilir.

Bu değerlendirmede işlem taraflarının ciroları, işlem türü ve yürürlükteki bildirim eşikleri önem taşır. Gerekli iznin alınmadan işlemin uygulanması, mevzuatta öngörülen yaptırımlara yol açabilir.