Çocuk Malları, Yardım Nafakası, Ev Düzeni ve Aile Malları Ortaklığı

Çocuk malları, velayet altındaki küçüğün mülkiyetinde bulunan para, taşınmaz, miras payı, araç, yatırım hesabı ve diğer malvarlığı değerlerini ifade eder.

Türk Medeni Kanunu’nun 352 ve devamı maddeleri, anne ve babanın çocuk mallarını yönetmesine ve bu malların korunmasına ilişkin kuralları düzenler. Ebeveynler, çocuk mallarını yönetirken çocuğun menfaatini gözetmek zorundadır.

Hayır. Anne ve baba, velayet hakkına dayanarak çocuk mallarını yönetebilse de bu yetki sınırsız değildir.

Çocuğun malvarlığı, ebeveynlerin kişisel malvarlığından ayrıdır. Çocuğun parasının veya taşınmazının ebeveynlerin kendi ihtiyaçları için kullanılması, somut olayın özelliklerine göre hukuki sorumluluk doğurabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 356. maddesinde, çocuğun bakım, eğitim ve korunması için zorunlu olduğu ölçüde çocuk mallarından yararlanılmasına ilişkin özel hükümler bulunur.

Çocuğa ait taşınmazın satışı, çocuğun malvarlığı üzerinde önemli bir tasarruf işlemidir. İşlemin hangi koşullarda yapılabileceği; çocuğun velayet altında mı yoksa vesayet altında mı olduğuna, temsil yetkisine ve uygulanabilir mevzuata göre değerlendirilir.

Vesayet altındaki kişilerin taşınmazlarına ilişkin işlemlerde mahkeme izni ve vesayet mevzuatındaki şartlar önem taşır. Velayet altındaki çocuklar bakımından ise temsil yetkisinin sınırları ve işlemin çocuğun menfaatine uygunluğu incelenmelidir.

Çocuğa ait malların kötü yönetilmesi, malvarlığının zarar görmesi veya ebeveynin yetkisini çocuğun menfaatine aykırı kullanması hâlinde hukuki başvuru yolları gündeme gelebilir.

Olayın niteliğine göre aile mahkemesinden uygun önlemler istenmesi, hesap ve belgelerin incelenmesi veya genel hükümlere dayalı taleplerde bulunulması mümkün olabilir. Başvurunun türü, zararın niteliğine ve talep edilen sonuca göre belirlenmelidir.

Yardım nafakası, yoksulluğa düşecek olan ve kanunen yardım edilmediği takdirde geçimini sağlayamayacak durumdaki belirli yakınlara, şartları varsa ödenen nafakadır.

Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesine göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlü olabilir. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğünde ayrıca refah içinde bulunma şartı aranır.

Yardım nafakası, boşanma sonrasında hükmedilen yoksulluk nafakasıyla aynı hukuki kurum değildir.

Kanunda belirtilen şartları taşıyan kişiler, kendilerine yardım edilmediğinde yoksulluğa düşeceklerse yardım nafakası talep edebilir.

Bu kapsamda üstsoy, altsoy ve belirli şartlarla kardeşler arasında nafaka yükümlülüğü doğabilir. Talep eden kişinin ihtiyaç durumu ile nafaka istenen kişinin ödeme gücü ve kanuni yükümlülüğü birlikte değerlendirilir.

Evet. Anne veya baba, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek durumdaysa ve kanuni koşullar oluşmuşsa yetişkin çocuğundan yardım nafakası isteyebilir.

Mahkeme, ebeveynin ihtiyaçlarını, gelir ve malvarlığı durumunu, diğer yükümlülükleri ve çocuğun ödeme gücünü değerlendirir. Nafaka miktarı her olayda aynı olmaz.

Eğitimine devam eden yetişkin çocuk bakımından, koşullara göre yardım nafakası talebi gündeme gelebilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 328. maddesi, ana ve babanın bakım borcunun çocuğun ergin olmasına kadar devam ettiğini; ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk bakımından ise koşullar çerçevesinde bakım yükümlülüğünün sürebileceğini düzenler.

Bu nedenle eğitim devam ederken hangi nafaka hukuki sebebine dayanılarak talepte bulunulacağı, çocuğun yaşı ve somut koşullara göre belirlenmelidir.

Yardım nafakası miktarı belirlenirken talep edenin geçim ihtiyacı ile nafaka yükümlüsünün mali gücü dikkate alınır.

Mahkeme; gelirleri, zorunlu giderleri, malvarlığı durumunu ve tarafların diğer yükümlülüklerini değerlendirebilir. Amaç, ihtiyaç sahibinin geçimini desteklerken nafaka yükümlüsünün mali durumunu da gözetmektir.

Yardım nafakasının sona ermesi veya miktarının değiştirilmesi, nafakanın dayandığı şartların değişmesine bağlıdır.

Nafaka alan kişinin ihtiyaçlarının ortadan kalkması, nafaka yükümlüsünün ödeme gücünün değişmesi veya diğer koşullarda önemli farklılıklar meydana gelmesi hâlinde mahkemeden yeniden değerlendirme istenebilir. Somut olayda nafakanın kaldırılması, artırılması veya azaltılması koşulları ayrı ayrı incelenir.

Ev düzeni, yalnızca eşlerin evlilik içindeki ilişkisini ifade etmez. TMK m. 367–368, aile hâlinde bir arada yaşayan kişilerden oluşan topluluğun yönetimini, birlikte yaşama kurallarını ve ev halkının korunmasını düzenler.

Kanun, sözleşme veya örfe göre belirlenen ev başkanının yönetim yetkisi; hısımlık, işçilik, çıraklık ya da koruma ve gözetme gibi ilişkilerle ev halkına katılan kişileri de kapsayabilir. Evlilik birliğine ilişkin önlemler ise TMK m. 195 ve devamında ayrıca düzenlenmiştir.

TMK m. 369, ev halkından olan küçüğün, kısıtlının ve maddede belirtilen kişilerin başkalarına verdiği zarar bakımından ev başkanının sorumluluğunu düzenler.

Ev başkanı, koşulların gerektirdiği gözetim özenini gösterdiğini veya bu özen gösterilse bile zararı önleyemeyeceğini kanıtlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Sorumluluk her olayda otomatik değildir; birlikte yaşama ve gözetim ilişkisi ile zararın koşulları incelenir.

TMK m. 368 uyarınca birlikte yaşayanların yararları adil biçimde gözetilir. Ev halkının öğrenim, eğitim, dinî inanç, meslek ve sanat için gerekli özgürlüğü korunur.

Ev başkanı, birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmakla yükümlüdür. Yönetim yetkisi, kişilerin haklarını keyfî biçimde sınırlama yetkisi değildir.

TMK m. 370, ana-baba ya da büyük ana-babayla birlikte yaşayan ve emeklerini veya gelirlerini aileye özgüleyen ergin altsoyun uygun bir bedel isteyebilmesini düzenler.

Bu alacak, eşler arasındaki katılma alacağıyla aynı değildir. Talebin koşulları ve zamanı TMK m. 370–371 kapsamında değerlendirilir. Her aile içi yardım kendiliğinden aynı tutarda bir alacak doğurmaz.

Önce uyuşmazlığın niteliği belirlenir: ev başkanının zarar sorumluluğu, altsoyun denkleştirme alacağı, eşler arasındaki yükümlülükler veya bir koruma ihtiyacı farklı hukuki yollara tabidir.

Görevli mahkeme ve başvuru koşulları somut talebe göre incelenir. Ev düzeni kapsamındaki her uyuşmazlık için tek bir dava türü ya da görevli mahkeme olduğu varsayılmamalıdır.

TMK m. 373 ve devamındaki aile malları ortaklığı, hısımların kendilerine geçen mirasın tamamını veya bir bölümünü ya da başka mallarını bir araya getirerek kurabildikleri ortaklıktır.

Eşler arasındaki mal ortaklığı rejimiyle aynı kurum değildir. Mal ortaklığı rejimi TMK m. 256–281’de; aile malları ortaklığı ise TMK m. 373–385’te düzenlenir.

TMK m. 374 uyarınca aile malları ortaklığı sözleşmesi resmî şekilde yapılır ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzalarını taşır.

Ortaklık belirli ya da belirsiz süreyle kurulabilir. Süre ve ortaklıktan çıkma koşulları TMK m. 375 kapsamında değerlendirilir. Bu işlem, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle karıştırılmamalıdır.

Ortaklığa konulan mallar sözleşme ve kuruluş işlemleriyle belirlenir. TMK m. 379’a göre ortaklar, ortaklığa giren mallara elbirliği hâlinde sahip olur ve ortaklığın borçlarından müteselsilen sorumludur.

Ortaklık dışında bırakılan mallar ile aksi kararlaştırılmadıkça ortaklık sırasında miras ya da karşılıksız kazanımla edinilen mallar kişisel maldır. Hısımların bütün malları kendiliğinden ortaklığa girmez.

TMK m. 376–378 kapsamında aile malları ortaklığının yönetimi, temsil yetkisi ve olağan yönetim işleri birbirinden ayrılır. Bir ortağın olağan yönetim işi yapabilmesi, bütün ortaklık mallarını tek başına satma yetkisi olduğu anlamına gelmez.

Satışın niteliği, sözleşme, temsil yetkisi ve elbirliği mülkiyeti kuralları birlikte değerlendirilir. Ortaklık devam ederken ortaklar paylarını isteyemez ve bu payları üzerinde tasarruf edemez.

Sona erme nedenleri TMK m. 380–382’de, paylaşım ve ayrılan ortağın payının hesabı m. 383’te düzenlenir. Malların paylaşma veya ayrılma zamanındaki değeri ve durumu esas alınır; hesaplaşma uygun olmayan zamanda istenemez.

Ölüm, fesih veya ayrılma hâllerinde ortaklığın devamı ve ayrılan kişinin hakları ayrıca değerlendirilir. Eşlerin boşanmadaki mal rejimi tasfiyesi kuralları bu ortaklığa doğrudan uygulanmaz.