Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yoluyla Takip

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip, alacaklının elinde bulunan ve kanunen kambiyo senedi niteliğini taşıyan belgeye dayanarak başlattığı özel icra takibidir.

Bu takip yolu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Amaç, kambiyo senedinden doğan alacağın özel takip hükümleri çerçevesinde tahsil edilmesidir.

Bu takip yolu temel olarak şu senetler için kullanılabilir:

Bono (emre muharrer senet): Borçlunun belirli bir para tutarını kayıtsız ve şartsız ödeme vaadini içeren senettir.

Çek: Kanuni unsurları taşıyan ve çek hukukuna tabi olan ödeme aracıdır.

Poliçe: Bir kişinin başka bir kişiye, üçüncü kişiye belirli bir tutarı ödeme talimatını içeren kambiyo senedidir.

Belgenin üzerinde bu adlardan birinin yazması tek başına yeterli değildir. Senedin kanuni unsurları taşıması ve kambiyo senedi niteliğini koruması gerekir.

Alacaklı veya vekili, yetkili icra dairesine takip talebinde bulunur. Takip talebine kambiyo senedinin aslı ve gerekli diğer belgeler eklenir.

İcra dairesi, belgenin takip için gerekli şekli koşullarını değerlendirerek borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emri gönderir.

Takipte alacak tutarı, faiz talebi ve diğer fer'î alacaklar doğru gösterilmelidir.

Bu takip yolunda İİK m. 168 kapsamında düzenlenen kambiyo senetlerine mahsus ödeme emri kullanılır.

Ödeme emrinde borçluya borcu ödeme, borca veya imzaya itiraz etme ve kanunda belirtilen süreler içinde ilgili başvuruları yapma imkânı bildirilir.

Ödeme emrinin içeriği ve tebliği, borçlunun savunma haklarını kullanabilmesi açısından önem taşır.

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine başvurarak borca veya imzaya ilişkin itirazlarını ileri sürmelidir.

İtirazın türüne göre başvurunun kapsamı ve ispat koşulları değişebilir. Sürenin geçirilmesi, borçlunun hukuki durumunu önemli ölçüde etkileyebilir.

Borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürüyorsa, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine açıkça imzaya itiraz etmelidir.

İmza itirazı, genel bir borca itirazdan farklıdır. İtirazın açık ve usulüne uygun biçimde yapılması önemlidir. İcra mahkemesi, ilgili mevzuat çerçevesinde imzanın aidiyetini inceleyebilir.

Evet. Borçlu; borcun ödendiğini, ertelendiğini, zamanaşımına uğradığını veya başka bir nedenle takip edilemeyeceğini ileri sürebilir.

Ancak kambiyo senetlerine özgü takipte bu iddiaların hangi usulle ileri sürüleceği ve hangi belgelerle ispatlanacağı, itirazın niteliğine göre değişir. Ödeme, ibra veya benzeri iddiaların yazılı delillerle desteklenmesi özellikle önemlidir.

Hayır. Bu takip yolunda borca ve imzaya ilişkin itirazlar, genel haciz yolundaki usulden farklı olarak kural olarak icra mahkemesine yapılır.

İcra dairesine sözlü veya yazılı şekilde bildirimde bulunmak, kanunun öngördüğü başvuru şartlarının yerine getirildiği anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle itirazın doğru mercie ve süresinde sunulması gerekir.

İtirazın türüne göre sonuç değişir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz, genel haciz yolundaki itiraz gibi her durumda takibi kendiliğinden durdurmaz.

Özellikle borca veya imzaya itirazın takibe etkisi, İİK m. 169 ve devamındaki özel hükümlere göre belirlenir. İcra mahkemesinin vereceği karar ve varsa takibin geçici olarak durdurulmasına ilişkin kararlar ayrıca dikkate alınır.

Evet. Borçlu, senedin kanuni unsurları taşımadığını veya kambiyo senedi niteliğinde olmadığını ileri sürebilir.

Örneğin, bonoda zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması, belgenin kambiyo senedi olarak takip edilmesini engelleyebilir. Bununla birlikte, kanunun bazı eksik unsurlar için öngördüğü tamamlayıcı kurallar da dikkate alınmalıdır.

Borçluya gönderilen ödeme emrinin tebliğinden sonra kanuni ödeme ve itiraz süreleri ile ilgili takip hükümleri dikkate alınır.

Borçlu süresi içinde ödeme yapmaz ve takibi engelleyen bir karar bulunmazsa alacaklı haciz talep edebilir. Haciz işlemleri, borçlunun mal ve haklarının kanuna uygun şekilde belirlenmesi ve haczedilmesiyle yürütülür.

İİK m. 168 uyarınca kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte borçluya, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 10 gün içinde borcu ödemesi bildirilir.

Borca veya imzaya itiraz süresi ise kural olarak 5 gündür. Dolayısıyla ödeme süresiyle itiraz süresinin birbirinden farklı olduğu unutulmamalıdır.

Evet. Kanuni unsurları taşıyan ve kambiyo senedi niteliğinde olan bir çek, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takibe konu edilebilir.

Ancak çekin ibraz süresi, zamanaşımı, çek üzerindeki imzalar ve takip alacaklısının hak sahipliği gibi konular ayrıca incelenmelidir. Çekin karşılıksız çıkması, tek başına her durumda takip koşullarının eksiksiz olduğu anlamına gelmez.

Evet. Türk Ticaret Kanunu'ndaki düzenlemeye göre, bonoda vade gösterilmemişse bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır.

Bununla birlikte senedin diğer zorunlu unsurlarının bulunup bulunmadığı ve talep edilen alacağın muaccel olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Yetkili icra dairesi, genel yetki kuralları ve kambiyo senedinden kaynaklanan özel durumlar dikkate alınarak belirlenir.

Borçlunun yerleşim yeri, senedin ödeneceği yer ve varsa geçerli yetki sözleşmesi değerlendirmede önem taşıyabilir. Yetki itirazının da kanuni süresi ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Zamanaşımı süresi, senedin türüne, borçlunun senetteki sıfatına ve başvurulan hukuki yola göre değişir.

Türk Ticaret Kanunu kapsamında örneğin:

Bonoyu düzenleyene karşı bono hamilinin başvurusu bakımından kural olarak vade tarihinden itibaren 3 yıllık süre gündeme gelir.

Poliçede kabul edene karşı hamilin başvurusu bakımından da kural olarak vade tarihinden itibaren 3 yıllık zamanaşımı uygulanır.

Çeklerde ise başvuru hakları bakımından farklı zamanaşımı kuralları söz konusu olabilir.

Somut olayda senedin türü, takipteki tarafların sıfatları ve zamanaşımını etkileyen işlemler birlikte değerlendirilmelidir.

Evet. Alacaklı, hukuki dayanağı bulunması koşuluyla takip talebinde faiz isteyebilir.

Faizin başlangıç tarihi ve oranı; senedin türüne, vade tarihine, tarafların sıfatına, sözleşmeye ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir. Talep edilen faizin hukuka uygun olması ve doğru hesaplanması önemlidir.

Evet. Borçlu, gerçekte borçlu olmadığının tespiti için koşulları varsa menfi tespit davası açabilir.

Ancak menfi tespit davası açılması, icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Takibin durdurulması veya icra işlemlerinin etkilenmesi için ilgili kanuni koşulların ve varsa ihtiyati tedbir şartlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Evet. Borçlu ile alacaklı anlaşarak borcun taksitler hâlinde ödenmesini kararlaştırabilir.

Ayrıca İİK m. 111'de düzenlenen koşulların gerçekleşmesi hâlinde kanuni taksitle ödeme hükümleri de gündeme gelebilir. Taksitlendirme yapılırken ödeme planının, icra dosyasına etkisinin ve taksitlerden birinin ödenmemesi hâlinde doğabilecek sonuçların dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

Senedin kambiyo senedi niteliğini ve zorunlu unsurlarını kontrol etmeden takip başlatmak,

Borca veya imzaya itiraz süresini kaçırmak,

İtirazı yanlış mercie yöneltmek,

Faiz başlangıç tarihini veya oranını hatalı belirlemek,

Zamanaşımı ve vade koşullarını incelememek,

Yetkili icra dairesini yanlış belirlemek,

Ödeme, ibra veya diğer savunmaları uygun delillerle desteklememek.

Sonuç: Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip, alacaklıya özel bir takip imkânı sunarken borçlu bakımından da kısa itiraz süreleri ve özel usul kuralları içerir. Bu nedenle takip başlatılmadan veya ödeme emri tebliğ alındıktan sonra senedin türü, şekil şartları, zamanaşımı ve başvuru süreleri dikkatle incelenmelidir.