İcranın Geri Bırakılması, Rehinli Takip ve İhtiyati Haciz

İcranın geri bırakılması, icra takibinin belirli koşullar altında geçici olarak durdurulmasını sağlayan hukuki kurumdur. Özellikle mahkeme kararına karşı kanun yoluna başvurulması hâlinde, kararın icrasının durdurulması için kanunda öngörülen koşulların yerine getirilmesi gerekir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 36. maddesi, ilamlı icrada icranın geri bırakılması bakımından temel düzenlemelerden biridir.

Hayır. Kural olarak istinaf veya temyiz başvurusu, ilamlı icrayı kendiliğinden durdurmaz. Ancak kesinleşmeden icra edilemeyecek kararlar ve kanunda düzenlenen diğer istisnalar saklıdır.

Borçlunun icranın geri bırakılmasını sağlayabilmesi için ilgili kanuni koşulları yerine getirmesi ve gerekli işlemleri yapması gerekir.

İİK m. 36 kapsamında icranın geri bırakılması talebinde kural olarak teminat gösterilmesi gerekir. Bununla birlikte, kanunda teminatsız işlem yapılmasına imkân tanıyan istisnalar bulunabilir.

Teminatın türü ve miktarı, dosyanın özelliklerine ve ilgili mevzuata göre belirlenir. Teminatın yatırılması tek başına icranın geri bırakıldığı anlamına gelmez; gerekli kararın alınması gerekir.

Hayır. İcranın geri bırakılması, kural olarak takibin sona ermesi değil, icra işlemlerinin belirli bir süre için durdurulması anlamına gelir.

Kanun yolu incelemesinin sonucu ve ilgili kararın kesinleşmesiyle birlikte takibin devamı veya diğer hukuki sonuçlar gündeme gelebilir.

İİK m. 36 uyarınca kanun yoluna başvuran borçlu, gerekli teminat veya yeterli haciz koşullarını yerine getirerek icra müdüründen süre alır. İcranın geri bırakılması kararı, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden istenir.

İstinaf veya temyiz başvurusu ile teminat yatırılması tek başına icrayı durdurmaz. Nafaka hükümlerine ve teminattan muafiyete ilişkin özel düzenlemeler ayrıca dikkate alınır.

Konusu paradan başka bir şey olan ilam, mahkeme kararının yalnızca para ödenmesine değil, bir malın teslimine, taşınmazın tahliyesine veya belirli bir davranışın yerine getirilmesine ilişkin olduğu karardır.

Örneğin, bir taşınır malın davacıya teslimine veya bir taşınmazın tahliyesine ilişkin mahkeme kararları bu kapsamda değerlendirilebilir.

Taşınır malın teslimine ilişkin mahkeme kararı, İİK m. 24 kapsamında ilamlı icra yoluyla yerine getirilebilir.

İcra dairesi borçluya icra emri gönderir. Malın teslimi için kanunda öngörülen koşullar oluştuğunda teslim işlemi gerçekleştirilir. Malın borçlunun elinde bulunmaması gibi durumlarda ise kanunun özel hükümleri uygulanır.

Taşınmazın tahliyesine ilişkin ilam, İİK m. 26 ve devamındaki hükümler çerçevesinde icra edilir.

İcra emrinin tebliği ve kanuni şartların gerçekleşmesi sonrasında taşınmaz, icra dairesi aracılığıyla tahliye edilerek alacaklıya teslim edilebilir. Kararın kesinleşmesinin gerekip gerekmediği, ilamın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir.

Bir işin yapılması veya yapılmamasına ilişkin ilamların icrası, kararın içeriğine ve İİK'nın ilgili hükümlerine göre yürütülür.

İşin borçlu tarafından bizzat yapılmasının gerekip gerekmediği, başkasına yaptırılıp yaptırılamayacağı ve yapılmaması hâlinde doğacak sonuçlar önemlidir. İİK m. 30 ve devamındaki hükümler, bu tür ilamların icrasında dikkate alınır.

Borçlu, mahkeme kararında teslimine hükmedilen malı teslim etmezse icra dairesi kanuni koşullar çerçevesinde zorla icra işlemlerini uygulayabilir.

Malın bulunamaması veya tesliminin fiilen mümkün olmaması hâlinde, ilamın içeriğine ve kanundaki özel hükümlere göre başka hukuki sonuçlar doğabilir. Her olayda doğrudan para alacağına dönüşüm gerçekleştiği varsayılmamalıdır.

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip, rehinle güvence altına alınmış bir alacağın, rehin konusu malın veya hakkın satılması ve elde edilen bedelin alacağa mahsup edilmesi suretiyle tahsil edilmesini sağlayan takip yoludur.

İİK'nın 145 ve devamındaki hükümler taşınır rehninin, 148 ve devamındaki hükümler ise taşınmaz rehninin paraya çevrilmesi bakımından önem taşır.

Rehinle güvence altına alınmış alacaklarda kural olarak öncelikle rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulması gerekir. Bu ilke, İİK m. 45'te düzenlenmiştir.

Ancak kanunda bu kurala ilişkin istisnalar bulunmaktadır. Alacağın rehinle karşılanmayan kısmı veya özel kanun hükümleri gibi durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Rehnin paraya çevrilmesinin ilamlı veya ilamsız yapılmasına göre borçluya icra emri ya da ödeme emri gönderilir. Örneğin İİK m. 149’un şartları varsa ipoteğin paraya çevrilmesinde icra emri gönderilir.

Taşınır veya taşınmaz rehni, dayanak belge ve takip türü; ödeme, itiraz, şikâyet veya icranın geri bırakılması yollarını ve sürelerini etkiler. Her rehinli takipte aynı belge ve süre uygulanmaz.

Rehinli malın satış bedeli alacağın tamamını karşılamıyorsa, karşılanmayan kısım için kanunun izin verdiği ölçüde diğer takip yollarına başvurulabilir.

Bu aşamada alacağın kalan miktarı, varsa diğer teminatlar ve borçlunun sorumluluğu değerlendirilir. Rehinli malın satışından elde edilen bedelin dağıtımı da kanuni önceliklere göre yapılır.

Evet. Bir borç için üçüncü kişiye ait bir mal üzerinde geçerli rehin kurulmuş olabilir. Bu durumda rehinli alacaklı, ilgili yasal koşullar çerçevesinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir.

Ancak üçüncü kişinin sorumluluğu, kural olarak rehin konusu mal ve tesis edilen teminatın kapsamı çerçevesinde değerlendirilir. Üçüncü kişinin kişisel borçlu olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak amacıyla borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasını sağlayan hukuki korumadır.

İİK m. 257 ve devamında düzenlenmiştir. Amaç, alacaklının ileride alacağını tahsil etmesini zorlaştırabilecek mal kaçırma veya benzeri risklere karşı hukuki güvence sağlamaktır.

İİK m. 257 uyarınca, rehinle temin edilmemiş ve muaccel bir para alacağının alacaklısı, kanundaki koşulların varlığı hâlinde ihtiyati haciz isteyebilir.

Alacak henüz muaccel değilse ihtiyati haciz ancak kanunda belirtilen özel durumlarda talep edilebilir. Örneğin borçlunun belirli davranışları veya yerleşim yeriyle ilgili kanuni koşullar değerlendirilir.

İhtiyati haciz talebi, İİK m. 258 kapsamında görevli ve yetkili mahkemeye yapılır. Yetki, genel yetki kuralları ve somut uyuşmazlığın özelliklerine göre belirlenir.

Mahkeme, alacaklının alacağını ve ihtiyati haciz koşullarını yaklaşık olarak ispatlamasını arar. Talebin kabulü için alacağın varlığı ve kanuni şartlar değerlendirilir.

İhtiyati haciz kararının uygulanması için kanunda öngörülen süre ve usullere uyulmalıdır. İİK m. 261 uyarınca kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde kararın uygulanmasının talep edilmesi gerekir; aksi hâlde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.

Haciz uygulandıktan sonra alacaklının, İİK m. 264'te düzenlenen takip veya dava açma sürelerine de dikkat etmesi gerekir. Bu süreler, önceden takip başlatılıp başlatılmadığına ve diğer koşullara göre değişebilir.

İİK m. 265, borçlu dinlenmeden verilen ihtiyati haciz kararına karşı sebepler, yetki ve teminat yönünden itirazı düzenler. Borçlu haczin uygulanmasında hazırsa uygulama tarihinden; hazır değilse haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye başvurabilir.

Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler bakımından ihtiyati haczi öğrenmeden başlayan yedi günlük süre ve itiraz sebepleri ayrıca düzenlenmiştir. Borçlunun dinlendiği durumlarla dinlenmeden verilen karara karşı itiraz yolu birbirine karıştırılmamalıdır.