İlamlı İcra Hukuku

İlamlı icra, bir mahkeme kararının veya kanunen ilam niteliğinde sayılan belgenin icra dairesi aracılığıyla yerine getirilmesidir.

Örneğin, mahkemenin bir kişiye belirli miktarda para ödemesi yönünde karar vermesi ve borçlunun bu kararı kendiliğinden yerine getirmemesi durumunda alacaklı ilamlı icra takibine başvurabilir.

İlamlı icra takibi başlıca şu belgelere dayanabilir:

Mahkemeler tarafından verilen ilamlar,

Kanunun ilam niteliğinde kabul ettiği belgeler,

İlgili mevzuatın ilamlı icra yoluyla yerine getirilmesine izin verdiği karar ve belgeler.

Her resmî belge ilam niteliğinde değildir. Belgenin hukuki niteliği ve kanunda öngörülen koşulları taşıyıp taşımadığı incelenmelidir.

Alacaklı veya vekili, elindeki ilam ya da ilam niteliğindeki belgeyle yetkili icra dairesine başvurur.

Takip talebinde alacağın veya yerine getirilmesi istenen hakkın niteliği, tarafların bilgileri ve ilamın gereğinin yerine getirilmesine ilişkin talepler belirtilir. İcra dairesi, takibin türüne uygun icra emrini düzenleyerek borçluya tebliğ eder.

İlamlı icrada kural olarak icra emri gönderilir. İlamsız icra takibinden farklı olarak alacaklı, talebini dayandırdığı ilam veya ilgili belge doğrultusunda işlem yapar.

İcra emrinin içeriği, ilamın para alacağına, taşınır veya taşınmaz teslimine ya da başka bir edime ilişkin olmasına göre değişir.

Her durumda gerekmez. Para alacaklarına ilişkin birçok mahkeme kararı, kesinleşmeden ilamlı icraya konu edilebilir.

Ancak taşınmazın aynına ilişkin kararlar, kişilerin hukuki durumunda değişiklik meydana getiren bazı kararlar ve kanunun kesinleşme şartı aradığı diğer kararlar bakımından farklı kurallar uygulanabilir.

Bu nedenle kararın türü ve hüküm fıkrası incelenerek kesinleşme şartı bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

İlamlı icrada, ilamsız icradaki genel itiraz yoluyla icra dairesine başvurulması takibi kendiliğinden durdurmaz. İcra işleminin hukuka aykırılığı bakımından şikâyet, borcun itfası, imhali veya zamanaşımı bakımından ise İİK m. 33 ve m. 33/a kapsamında icranın geri bırakılması gündeme gelebilir.

İİK m. 33’te icra emrinin tebliği üzerine yapılacak başvuru için yedi günlük süre öngörülür. Tebliğden sonra gerçekleşen itfa, imhal veya zamanaşımına dayalı taleplerin farklı kuralları vardır. İddianın doğduğu tarih ve kanunda aranan belgeler incelenir.

Şikâyet süresi, ileri sürülen hukuka aykırılığın niteliğine göre belirlenir.

İİK m. 16 uyarınca genel şikâyet süresi, öğrenme tarihinden itibaren 7 gündür. Ancak bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması ile kamu düzenine aykırı ve süresiz şikâyete tabi bazı işlemler bakımından istisnalar bulunur.

Bu nedenle her uyuşmazlıkta genel yedi günlük sürenin uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Evet. Alacaklı ile borçlu anlaşarak ödeme planı oluşturabilir. Ayrıca İİK m. 111'deki şartların gerçekleşmesi hâlinde kanuni taksitle ödeme hükümleri de gündeme gelebilir.

Ancak taksitlendirme koşulları, ödeme süreleri ve taksitlerden birinin ödenmemesinin sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.

Evet. İlamda hükmedilen faiz veya kanunen talep edilebilen faiz, takip talebine dâhil edilebilir.

Faizin başlangıç tarihi, oranı ve hesaplanması; mahkeme kararının içeriğine, alacağın niteliğine ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir. İlamda yer almayan veya hukuken talep edilemeyecek bir faizin takibe eklenmesi uyuşmazlığa neden olabilir.

Evet. Mahkeme kararında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti, kararın içeriği ve hukuki niteliği çerçevesinde ilamlı icra takibine konu edilebilir.

Vekâlet ücretinin kime ait olduğu, kimin lehine hükmedildiği ve takipte hangi kalemlerin talep edilebileceği ayrıca incelenmelidir.

Borçluya icra emri tebliğ edildikten sonra, ilgili icra emrinde belirtilen kanuni süre ve yükümlülükler dikkate alınır.

Borçlu ilamın gereğini yerine getirmezse alacaklı, alacağın niteliğine uygun olarak haciz ve diğer cebrî icra işlemlerini talep edebilir. Ancak kararın kesinleşmesi gereken hâller veya icranın geri bırakılması gibi durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.

İlamlı icrada borçlunun mal beyanına ilişkin yükümlülükleri, uygulanacak takip hükümlerine göre değerlendirilir. İcra emrinin gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında kanunun öngördüğü sonuçlar gündeme gelebilir.

Mal beyanı yükümlülüğünün kapsamı, takibin türü ve ilgili yasal hükümler dikkate alınarak belirlenmelidir.

Evet. Borçlu, ilamdan sonra borcun ödendiğini, ertelendiğini veya sona erdiğini gösteren bir olguya dayanabilir.

Ancak icra mahkemesinde ileri sürülebilecek iddialar ve bunların ispatı sınırlı usul kurallarına tabidir. İlamın esasını yeniden tartışmaya açmak ile ilamın icrasına engel olan sonradan gerçekleşmiş olayları ileri sürmek birbirinden farklıdır.

İcranın geri bırakılması, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde ilamın icrasının geçici olarak durdurulmasını sağlayan hukuki kurumdur.

Özellikle ilama karşı kanun yoluna başvurulması hâlinde, koşulları varsa İİK m. 36 kapsamında icranın geri bırakılması talep edilebilir. Kanun yoluna başvurulması tek başına her durumda icrayı durdurmaz.

Hayır. Kural olarak istinaf veya temyiz başvurusu, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz.

Ancak kanunun kesinleşme şartı aradığı kararlar ve icranın geri bırakılması kararı alınan hâller istisna oluşturabilir. Bu nedenle kararın türü, kanun yolu başvurusu ve varsa icranın geri bırakılması kararı birlikte değerlendirilmelidir.

Mahkeme kararında taşınmazın tahliyesine hükmedilmişse, kararın niteliği ve kesinleşme şartları incelenerek İİK m. 26 ve ilgili hükümler uyarınca ilamlı icra takibi başlatılabilir.

İcra emrinin tebliği ve kanuni koşulların yerine getirilmesinden sonra taşınmazın tahliyesi icra dairesince gerçekleştirilir. Kiralanan taşınmazın tahliyesine ilişkin ilamsız icra yolu ile mahkeme kararına dayanan ilamlı tahliye yolu birbirinden farklıdır.

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararların yerine getirilmesi, özel mevzuat ve ilgili usuller çerçevesinde yürütülür.

Bu alanda, klasik ilamlı icra hükümlerinden farklı olarak 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili düzenlemeler kapsamında adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinin görevleri önem taşır. Çocuğun üstün yararı ve güvenliği esas alınır.

İlamlı icraya konu alacağın zamanaşımı, alacağın türüne ve ilgili özel hükümlere göre belirlenir. Türk Borçlar Kanunu m. 156 kapsamında, mahkeme kararıyla belirlenmiş bir alacak için kural olarak 10 yıllık zamanaşımı süresi gündeme gelir.

Ancak her karar ve alacak bakımından bu sürenin uygulanacağı söylenemez. Özel zamanaşımı hükümleri ve kararın niteliği ayrıca incelenmelidir.

Borçlunun malvarlığında bulunan ve kanunen haczedilebilen mal ve haklar, alacağın tahsili amacıyla haczedilebilir. Bunlar arasında koşulları dâhilinde banka hesapları, taşınmazlar, araçlar, ücretin haczedilebilir kısmı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar yer alabilir.

Ancak İİK m. 82 ve devamında düzenlenen haczedilmezlik hükümleri ile özel kanunlardaki sınırlamalar dikkate alınmalıdır.

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

Kararın kesinleşmesi gerekip gerekmediğini incelemeden takip başlatmak,

İlamda hükmedilmeyen alacak kalemlerini takibe eklemek,

Faiz başlangıç tarihini veya oranını yanlış hesaplamak,

İcra emrinin tebliği ve kanuni süreleri takip etmemek,

İcranın geri bırakılması şartlarını gözden kaçırmak,

İlamlı icra ile ilamsız icra hükümlerini birbirine karıştırmak,

İlamın hüküm fıkrasına aykırı icra talebinde bulunmak.

Sonuç: İlamlı icra hukuku, mahkeme kararlarının ve ilam niteliğindeki belgelerin etkili biçimde yerine getirilmesini sağlar. Ancak kararın kesinleşme durumu, icra emrinin türü, borçlunun başvuru yolları ve haciz koşulları her dosyada ayrı ayrı değerlendirilmelidir.