Ticaret Şirketleri

Ticaret şirketleri, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen ve ticari faaliyet yürütmek amacıyla kurulan şirket türleridir. Türk Ticaret Kanunu’nun 124. maddesine göre ticaret şirketleri şunlardır:

Kollektif şirket

Komandit şirket

Anonim şirket

Limited şirket

Kooperatif

Ticaret şirketleri, şahıs şirketleri ve sermaye şirketleri olarak da sınıflandırılabilir. Kollektif ve komandit şirketler şahıs şirketleri arasında; anonim ve limited şirketler ise sermaye şirketleri arasında yer alır. Kooperatifler, kendilerine özgü yapıya sahip ayrı bir şirket türüdür.

Ticaret şirketlerinin kuruluş usulü, şirket türüne göre değişiklik gösterir. Şirket sözleşmesinin hazırlanması, gerekli belgelerin düzenlenmesi ve ticaret siciline tescil işlemleri kuruluş sürecinin temel aşamalarıdır.

Anonim ve limited şirketlerde şirket sözleşmesinin hazırlanması ve ticaret siciline tescili gerekir. Şirketin türüne göre sermaye taahhüdü, yönetim organlarının belirlenmesi ve diğer yasal şartların yerine getirilmesi de önem taşır.

Önemli: Şirket kuruluşunda izlenecek prosedür, sermaye şartları ve ortakların sorumlulukları seçilen şirket türüne göre değerlendirilmelidir.

Evet. Ticaret şirketleri, kanunda öngörülen kuruluş işlemleri ve tescil şartları çerçevesinde tüzel kişilik kazanır. Tüzel kişilik sayesinde şirket, ortaklarından ayrı bir hukuki varlık olarak faaliyet gösterebilir.

Şirket kendi adına sözleşme yapabilir, malvarlığı edinebilir, borç altına girebilir ve dava açabilir. Şirketin hak ve borçları kural olarak ortakların kişisel hak ve borçlarından ayrıdır.

Ancak ortakların şirket borçlarından sorumluluğu, şirket türüne ve borcun niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ortakların şirket borçlarından sorumluluğu, şirket türüne göre değişir.

Anonim şirket: Pay sahipleri, kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermaye paylarıyla şirkete karşı sorumludur.

Limited şirket: Ortaklar, kural olarak şirket borçlarından sorumlu olmayıp sermaye paylarını ödeme yükümlülüğü altındadır. Bununla birlikte kamu borçları ve kanunda düzenlenen özel durumlar bakımından farklı sorumluluklar doğabilir.

Kollektif şirket: Ortaklar, şirket borçlarından şirket malvarlığıyla karşılanamayan kısım bakımından sınırsız ve müteselsil sorumluluk taşır.

Komandit şirket: Komandite ortakların sorumluluğu sınırsızken komanditer ortakların sorumluluğu, kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır.

Bu nedenle şirket kurulmadan önce şirket türünün hukuki ve mali sonuçlarının değerlendirilmesi önemlidir.

Evet. Türk Ticaret Kanunu, belirli şartlar altında ticaret şirketlerinin birleşmesine, bölünmesine ve tür değiştirmesine izin verir.

Birleşme, bir veya daha fazla şirketin başka bir şirketle birleşmesi ya da yeni bir şirket oluşturmasıdır.

Bölünme, bir şirketin malvarlığının tamamının veya bir bölümünün başka şirketlere devredilmesidir.

Tür değiştirme ise bir şirketin hukuki türünü değiştirmesidir. Örneğin, mevzuattaki şartlar yerine getirilerek limited şirket anonim şirkete dönüştürülebilir.

Bu işlemlerde şirket sözleşmeleri, ortakların hakları, alacaklıların korunması ve tescil işlemleri dikkate alınmalıdır.

Şirketler topluluğu, birden fazla şirket arasında hâkimiyet ilişkisi bulunması durumunda ortaya çıkan hukuki yapıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun 195 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Bir ticaret şirketi, başka bir şirket üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak hâkimiyet kurabilir. Hâkim şirket ve bağlı şirket ilişkisi, şirketler topluluğunun temelini oluşturur.

Örneğin, bir anonim şirketin başka bir şirketin oy haklarını veya yönetim organının oluşumunu belirleyebilecek gücü elinde bulundurması, somut olayın koşullarına göre şirketler topluluğu ilişkisine işaret edebilir.

Hâkim şirket, başka bir şirket üzerinde kanunda belirtilen ölçütlere göre kontrol veya hâkimiyet kurabilen şirkettir.

Bağlı şirket ise başka bir şirketin hâkimiyeti altında bulunan şirkettir.

Hâkimiyet; oy haklarının çoğunluğuna sahip olmak, yönetim organında karar alabilecek çoğunluğu belirleyebilmek veya sözleşme ya da başka bir hukuki araçla kontrol gücüne sahip olmak gibi yollarla ortaya çıkabilir.

Şirketler topluluğu ilişkisi değerlendirilirken yalnızca pay oranına bakılmaz; oy hakları, yönetim yapısı, sözleşmeler ve fiilî kontrol imkânı da dikkate alınır.

Hâkim şirketin bağlı şirket üzerindeki etkisi, bağlı şirketin ve pay sahiplerinin menfaatlerini zedeleyecek şekilde kullanıldığında hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 202. maddesi, hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılmasına ilişkin önemli hükümler içerir. Hâkim şirketin, bağlı şirketi belirli işlemler yapmaya yönlendirmesi sonucunda bağlı şirketin kayba uğraması hâlinde, kanundaki şartlar çerçevesinde bu kaybın denkleştirilmesi veya diğer hukuki sonuçlar söz konusu olabilir.

Her hâkim şirket işlemi kendiliğinden hukuka aykırı değildir. İşlemin niteliği, bağlı şirket üzerindeki etkisi, kaybın giderilip giderilmediği ve kanundaki istisnalar birlikte değerlendirilmelidir.

Evet. Türk Ticaret Kanunu, şirketler topluluğu kapsamında bağlı şirketin pay sahipleri ve alacaklılarının korunmasına yönelik düzenlemeler içerir.

Hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması nedeniyle bağlı şirketin kayba uğraması, pay sahiplerinin menfaatlerinin zarar görmesi veya şirketin alacaklılarının haklarının tehlikeye düşmesi hâlinde, olayın koşullarına göre kanunda öngörülen başvuru yolları gündeme gelebilir.

Bununla birlikte her pay sahibi veya alacaklı aynı hukuki imkânlara sahip değildir. Başvuru hakkı, talep türü, süreler ve ispat yükü somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Denkleştirme, hâkim şirketin yönlendirmesi veya etkisi sonucunda bağlı şirketin uğradığı belirli kayıpların kanunun aradığı şartlar çerçevesinde giderilmesini ifade eder.

Türk Ticaret Kanunu’nun 202. maddesi kapsamında, bağlı şirketin kaybının uygun bir karşılıkla giderilmesi veya kanunda belirtilen diğer koşulların oluşması önem taşır.

Denkleştirme yapılmaması ya da hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması durumunda, somut olayın şartlarına göre pay sahipleri ve alacaklılar bakımından farklı hukuki başvuru yolları gündeme gelebilir. Dava açma hakkı, süreler, zarar ve illiyet bağı gibi unsurlar ayrıca incelenmelidir.