Bankacılık ve Finans Hukuku: 7 Soru ve Cevap

Kredinin tamamının muaccel olması, sözleşme türü ve kanuni şartlara bağlıdır. Tüketici kredisinde bankanın kendi edimlerini yerine getirmesi, en az iki ardışık taksitte temerrüt ve en az 30 günlük muacceliyet uyarısı gibi özel şartlar aranır. Ticari kredi ve diğer finansman türleri farklı değerlendirilir. Hesap kat ihtarı alınırsa anapara, faiz, masraf, bildirim ve süreler kontrol edilmelidir; her gecikme borcun tamamını otomatik olarak muaccel kılmaz.

İpoteğin paraya çevrilmesinde ödeme emri ile icra emri aynı başvuru ve itiraz rejimine tabi değildir. İpoteğin türü, takip yolu, belgenin niteliği ve tebligat incelenerek icra dairesine itiraz, icra mahkemesine başvuru veya dava seçenekleri belirlenir. Tek bir yedi günlük başvuru kuralı bütün ipotek takiplerine uygulanamaz. Satış aşamasına geçilmeden borç hesabı, yapılandırma imkânı ve itiraz süreleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kefilin sorumluluğu, sözleşmenin geçerli şekli ve kapsamı ile azami miktarı üzerinden belirlenir. Adi ve müteselsil kefaletin önce borçluya veya teminata başvurma kuralları farklıdır. Müteselsil kefalette de kanundaki borçlunun temerrüdü ve ihtar gibi koşullar ayrıca incelenmelidir; koşulsuz ve sınırsız sorumluluk varsayılamaz. Eş rızası, istisnalar, süreler ve ödeme sonrası rücu hakkı birlikte değerlendirilir.

Öncelikle blokenin icra haczi, vergi işlemi, adli tedbir veya bankanın işlemi olup olmadığı yazılı olarak öğrenilmelidir. Başvuru makamı bu dayanağa göre değişir. Ücret, emekli aylığı veya sosyal yardım gibi gelirlerde haczedilmezlik ve kısmi haciz kuralları farklıdır; bütün maaş hesaplarına tek bir dörtte bir üst sınırı uygulanamaz. Paranın kaynağı ve bankaya verilmiş takas-mahsup yetkisi de incelenmelidir.

Kredi Kayıt Bürosu kayıtlarındaki gecikme bilgileri, borcun kapatılmasından sonra da belirli bir süre görünmeye devam eder; ancak zamanla kredi notu üzerindeki etkisi azalır. Hatalı veya hukuka aykırı olarak bildirilen kayıtların düzeltilmesi ilgili bankadan ve Kredi Kayıt Bürosu'ndan talep edilebilir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamındaki haklar da bu süreçte kullanılabilir.

Finansal kiralamada ödeme yapılmaması hâlinde kiralayanın vereceği süre ve fesih koşulları sözleşme ile 6361 sayılı Kanuna göre belirlenir. Genel olarak en az 30 günlük süre söz konusu olmakla birlikte, süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçmesinin kararlaştırıldığı sözleşmelerde en az 60 günlük özel süre gündeme gelir. Fesih, malın iadesi, kalan alacak ve satış bedelinin mahsubu ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

Bireysel müşteriler, belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvurabilir. Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki Müşteri Şikâyetleri Hakem Heyeti ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'na şikâyet de alternatif yollardır. Ticari kredilerde ise uyuşmazlıklar arabuluculuk sonrasında asliye ticaret mahkemelerinde çözülür. İcra takibine konu borçlarda menfi tespit davası ile borcun bulunmadığının tespiti istenebilir.