Özel Boşanma Sebepleri

Zina sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin evlilik devam ederken zina yapması nedeniyle diğer eşin boşanma talep etmesini sağlayan özel boşanma davasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesinde düzenlenmiştir.

Zinanın varlığı hâlinde, kanuni koşullar çerçevesinde diğer eş boşanma davası açabilir. Zina iddiasının somut olayın koşullarına uygun ve hukuka uygun delillerle ispatlanması önemlidir.

Zina iddiası, olayın özelliklerine göre çeşitli delillerle ispatlanabilir. Örneğin:

Hukuka uygun şekilde elde edilmiş mesajlar ve yazışmalar.

Fotoğraf ve video kayıtları.

Otel veya seyahat kayıtları, hukuka uygun biçimde elde edildikleri ölçüde.

Tanık beyanları.

Tarafların davranışları ve olayların gelişimiyle ilgili diğer hukuka uygun deliller.

Zinanın ispatı için her olayda doğrudan görgü tanığı bulunması zorunlu değildir. Mahkeme, delilleri bir bütün olarak değerlendirir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin kullanılması ise ayrıca hukuki sorun doğurabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesine göre zina sebebiyle boşanma davası, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle hak düşürücü süre nedeniyle açılamaz.

Bu süreler, dava hakkı bakımından önemlidir. Zina eyleminin öğrenildiği tarih ve ileri sürülen olayların zamanlaması somut dosyada dikkatle değerlendirilmelidir.

Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesi uyarınca, zina yapan eşin affedilmesi hâlinde diğer eşin zina sebebine dayanarak boşanma davası açma hakkı ortadan kalkar.

Affetme, somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Eşin davranışları, olaydan sonraki tutumu ve tarafların ilişkilerinin devam şekli önem taşıyabilir. Bununla birlikte zina sebebine dayanma hakkının ortadan kalkması, somut olayda başka bir boşanma sebebine dayanılıp dayanılmayacağı meselesinden ayrıdır.

Hayata kast sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin diğer eşin hayatına kasten son vermeye teşebbüs etmesi veya onu öldürmeye yönelik davranışlarda bulunması nedeniyle açılabilen özel boşanma davasıdır.

Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesinde düzenlenen bu sebep, eşin yaşam hakkını hedef alan ağır davranışları kapsar. Her tartışma veya tehdit otomatik olarak hayata kast sayılmaz; davranışın niteliği, kast ve olayın koşulları değerlendirilir.

Pek kötü davranış sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin diğer eşe yönelik ağır fiziksel veya bedensel bütünlüğü hedef alan kötü muamelelerde bulunması hâlinde açılabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek davranışlara, olayın koşullarına göre ağır fiziksel şiddet, sistematik eziyet veya ciddi sağlık zararına yol açan kötü muamele örnek verilebilir.

Davranışın ağırlığı ve niteliği her olayda ayrıca değerlendirilir. Pek kötü davranışın ispatlanması hâlinde mağdur eş özel boşanma sebebine dayanabilir.

Pek kötü davranış iddiasının ispatında olayın niteliğine göre şu deliller kullanılabilir:

Hastane kayıtları ve adli muayene raporları.

Darpa veya yaralanmaya ilişkin fotoğraflar.

Kolluk tutanakları ve ceza soruşturması belgeleri.

Tanık beyanları.

Hukuka uygun biçimde elde edilmiş mesajlar, ses veya görüntü kayıtları.

Koruyucu ve önleyici tedbir kararları.

Ceza mahkemesinde mahkûmiyet kararı bulunması her durumda zorunlu değildir. Aile mahkemesi, önündeki delilleri ve hukuki koşulları kendi yargılaması çerçevesinde değerlendirir.

Onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin diğerine karşı ağır nitelikte, onur ve saygınlığını hedef alan davranışlarda bulunması hâlinde açılabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesi, hayata kastın yanı sıra pek kötü veya onur kırıcı davranışı da özel boşanma sebebi olarak düzenler. Ağır hakaret, aşağılayıcı davranışlar veya eşin kişilik değerlerini ciddi biçimde hedef alan eylemler, olayın koşullarına göre bu kapsamda değerlendirilebilir.

Her tartışma, kırıcı söz veya fikir ayrılığı bu hukuki sebebin oluşması için yeterli değildir. Davranışın ağırlığı ve somut olayın özellikleri önem taşır.

Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesine göre dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle düşer.

Ayrıca hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış nedeniyle dava açma hakkı, bu davranışın affedilmesi hâlinde ortadan kalkar.

Bu nedenle olayın öğrenilme tarihi, gerçekleşme tarihi ve tarafların sonrasındaki davranışları dikkatle değerlendirilmelidir.

Suç işleme sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi ve bu nedenle diğer eş açısından onunla birlikte yaşamanın beklenemez hâle gelmesi durumunda açılabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesi bu özel boşanma sebebini düzenler. Her suçun işlenmesi boşanma için yeterli değildir. Suçun küçük düşürücü niteliği ve diğer eş bakımından ortak hayatın sürdürülebilirliğine etkisi değerlendirilir.

Bir suçun boşanma hukuku bakımından küçük düşürücü sayılıp sayılmayacağı, suçun niteliği ve somut olayın koşulları değerlendirilerek belirlenir.

Örneğin hırsızlık, dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma gibi suçlar, olayın özelliklerine göre bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak suçun adı tek başına her durumda kesin sonuca ulaşmak için yeterli değildir.

Mahkeme, suçun niteliğini, eşler arasındaki ilişkiye etkisini ve diğer eş açısından ortak hayatın sürdürülmesinin beklenip beklenemeyeceğini inceler.

Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesinde, boşanma davası açılabilmesi için her durumda önceden kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti kararı bulunması gerektiği açıkça düzenlenmemiştir.

Bununla birlikte suç iddiasının ve suçun niteliğinin ispatlanması gerekir. Ceza soruşturması veya kovuşturmasına ilişkin belgeler, mahkûmiyet kararı ve diğer hukuka uygun deliller somut olayın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Aile mahkemesi, boşanma talebini kendi görev ve yargılama kuralları çerçevesinde inceler.

Haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle boşanma davası, eşlerden birinin toplumun genel ahlak anlayışı bakımından sürekli ve ağır biçimde değerlendirilebilecek bir yaşam tarzını sürdürmesi ve bu nedenle diğer eşten onunla birlikte yaşamasının beklenememesi hâlinde açılabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesinde düzenlenen bu sebep bakımından yalnızca tek bir olayın meydana gelmesi genellikle yeterli değildir. Davranışların sürekliliği, niteliği ve ortak yaşama etkisi birlikte değerlendirilir.

Zina, Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesinde düzenlenen özel boşanma sebebidir. Haysiyetsiz hayat sürme ise aynı Kanun'un 163. maddesinde yer alır.

Zina iddiasında evlilik devam ederken gerçekleşen zina eylemi ve buna ilişkin özel koşullar değerlendirilir. Haysiyetsiz hayat sürme bakımından ise eşin süreklilik gösteren yaşam tarzı ve diğer eş için ortak hayatın sürdürülmesinin beklenemez hâle gelmesi önemlidir.

Aynı olayın birden fazla hukuki sebep kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, somut olayın koşullarına göre belirlenir.

Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesinde, zina ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış davalarındaki gibi özel bir altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü süre düzenlenmemiştir.

Bununla birlikte haysiyetsiz hayat sürme sebebine dayanılabilmesi için kanunda belirtilen koşulların oluşması gerekir. Davanın dayandığı olaylar, davranışların sürekliliği ve ortak hayat üzerindeki etkisi değerlendirilir.

Somut olayda başka bir boşanma sebebine de dayanılıyorsa o sebebe özgü süre ve koşullar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Evet. Boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat talepleri, Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi kapsamında değerlendirilebilir.

Maddi tazminat: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen ve kusursuz ya da daha az kusurlu olan eş tarafından istenebilir.

Manevi tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan ve kusursuz ya da daha az kusurlu olan eş tarafından talep edilebilir.

Tazminat otomatik olarak verilmez. Kusur durumu, zarar, kişilik hakkına saldırı ve kanuni koşullar ayrı ayrı değerlendirilir.

Tanık beyanları boşanma davalarında delil olarak kullanılabilir. Ancak beyanların olayla doğrudan bağlantısı, tutarlılığı, görgüye dayanıp dayanmadığı ve diğer delillerle uyumu önemlidir.

Örneğin şiddet olayını doğrudan gören bir tanığın anlatımı ile yalnızca başkasından duyduğu bilgileri aktaran kişinin anlatımı aynı ağırlıkta değerlendirilmeyebilir. Mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.

Evet. Şiddet, tehdit veya ciddi güvenlik riski bulunan durumlarda olayın niteliğine göre koruyucu ve önleyici tedbirler talep edilebilir.

6284 sayılı Kanun kapsamında şartları oluşmuşsa uzaklaştırma, iletişim yoluyla rahatsız etmeme ve diğer koruyucu veya önleyici tedbirler gündeme gelebilir. Bu tedbirler için boşanma davasının sonuçlanmasını beklemek her durumda gerekmez.

Acil tehlike bulunan durumlarda ilgili kolluk birimlerine veya yetkili makamlara başvurulması önemlidir.

Evet. Somut olayın koşullarına göre birden fazla boşanma sebebi aynı dava dilekçesinde ileri sürülebilir. Örneğin zina, hayata kast veya pek kötü davranış iddiaları, her birinin kanuni koşulları ve delilleri ayrı ayrı açıklanarak ileri sürülebilir.

Ancak her özel boşanma sebebinin kendi şartları vardır. Özellikle zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış bakımından özel dava açma süreleri ve affetmenin etkisi dikkate alınmalıdır.

Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle açılan boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Yetkili mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olabilir.

Dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının yanı sıra her özel sebep için aranan koşulların ve varsa hak düşürücü sürelerin incelenmesi gerekir.