Tazminat Hukuku: 7 Soru ve Cevap

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Kaza, saldırı, hakaret, mülke zarar verme ve kişilik haklarının ihlali en sık karşılaşılan örneklerdir. Bazı hallerde kusur aranmaksızın sorumluluk söz konusudur. Adam çalıştıranın, hayvan bulunduranın, yapı malikinin ve tehlikeli işletme sahibinin sorumluluğu bu nitelikteki hallerdendir.

Maddi tazminat, uğranılan gerçek zararın karşılanmasını amaçlar. Eşya ve araç hasarları, tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ekonomik geleceğin sarsılması ve bakıcı giderleri başlıca zarar kalemleridir. Bedensel zararlarda tazminat miktarı, kişinin yaşı, geliri ve maluliyet oranı esas alınarak aktüerya hesabıyla belirlenir.

Bedensel bütünlüğü zarar gören veya kişilik hakları saldırıya uğrayan kişi, yaşadığı acı ve elem nedeniyle manevi tazminat talep edebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm hallerinde zarar görenin veya ölenin yakınları da manevi tazminat isteyebilir. Miktar, olayın ağırlığı, tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile kusur oranı dikkate alınarak hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir.

Ölüm sonucu, ölenin yardımından yoksun kalan kişiler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Eş, çocuklar ve ölenin fiilen bakımını üstlendiği anne, baba veya kardeşler bu kapsamda değerlendirilebilir. Tazminat, ölenin geliri, yaşı, destek süresi ve hak sahiplerinin durumu dikkate alınarak hesaplanır. Ayrıca cenaze giderleri ve ölümden önceki tedavi giderleri de talep edilebilir.

Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir. Fiil aynı zamanda ceza kanunlarına göre daha uzun zamanaşımı süresine tabi bir suç oluşturuyorsa bu uzun süre uygulanır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde ise genel zamanaşımı süresi on yıldır.

Zamanaşımı süreleri olayın türüne göre değiştiğinden, olaydan sonra vakit kaybetmeden sürenin hangi tarihte dolacağını belirletin.

Kanunda sayılan koruma tedbirleri nedeniyle maddi ve manevi tazminat istenebilir; beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı her durumda aynı başvuru yolunu doğurmaz. CMK m.141/1-e, f ve l kapsamındaki taleplerde 1 Haziran 2024 sonrası düzenlemeler uyarınca Tazminat Komisyonunun görevi; diğer taleplerde ise ağır ceza mahkemesinin görevi ve geçiş hükümleri değerlendirilmelidir. Üç aylık ve her hâlde bir yıllık sürelerin başlangıcı kesinleşme ve bildirim belgeleri üzerinden hesaplanmalıdır.

Kamu görevlilerinin görevlerinin yürütülmesi sırasında verdiği zararlar için dava görevliye değil, ilgili idareye karşı açılır. İdari işlem veya eylemden doğan zararlar için idare mahkemesinde tam yargı davası açılır. Eylemden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Başvuru, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde eylemden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır.