Tüketici Hukuku: 10 Soru ve Cevap

Ayıplı mal satın alan tüketici; sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ürünün ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesi seçeneklerinden birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ayrıca ayıp nedeniyle uğranılan zararın tazmini de istenebilir. Satıcı, ayıbı bilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.

Ayıbı fark ettiğiniz anda satıcıya yazılı bildirimde bulunun ve tercih ettiğiniz seçimlik hakkı açıkça belirtin; sözlü görüşmeler sonradan ispat sorunu yaratır.

Ayıplı maldan doğan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. Ayıbın satıcı tarafından ağır kusur veya hile ile gizlenmiş olması halinde zamanaşımı süreleri uygulanmaz.

Onarım hakkı seçilen ürünün garanti süresi içinde yeniden arızalanması, azami tamir süresinin aşılması veya tamirin mümkün olmaması hâlinde diğer seçimlik haklar gündeme gelebilir. Eski düzenlemelerdeki belirli sayıda aynı veya farklı arıza şartları güncel kural gibi uygulanmamalıdır. Azami tamir süresi ürün grubuna göre kontrol edilmelidir; her ürün için tek bir süre yoktur. Servis teslim fişleri, arıza raporları ve bildirimler saklanmalıdır.

Belirsiz süreli veya süresi bir yıl ve daha uzun olan abonelik sözleşmeleri, kanundaki koşullarla gerekçe gösterilmeden ve cezai şart ödenmeden feshedilebilir. Daha kısa belirli süreli sözleşmeler ile taahhütlü hizmetlerde özel hükümler ayrıca incelenmelidir. Taahhüdün erken sona ermesinde istenebilecek tutar, sağlanan indirim ve diğer faydalar ile henüz tahakkuk etmemiş bedeller karşılaştırılarak sınırlandırılır; kalan bütün faturaların otomatik borç doğurduğu söylenemez. Fesih bildiriminin teslimi belgelenmelidir.

Mesafeli sözleşmelerde tüketici, malın teslim alındığı günden itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkını kullanabilir. Satıcı, cayma bildirimini aldığı tarihten itibaren 14 gün içinde bedeli iade etmekle yükümlüdür. Kişiye özel üretilen ürünler, ambalajı açılmış hijyen ürünleri ve bozulabilir ürünler gibi bazı mal ve hizmetlerde cayma hakkı bulunmaz.

Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar haksız şart sayılır ve kesin hükümsüzdür. Sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur. Matbu sözleşmelerdeki küçük puntolu ve önceden bilgi verilmeyen şartlar bu bakımdan dikkatle incelenmelidir.

Ön ödemeli konut satışında 14 günlük cayma hakkı ile sözleşmeden itibaren 24 aya kadar kullanılabilen gerekçesiz dönme hakkı farklıdır. Dönmede satıcının isteyebileceği tazminat, geçen süreye göre yüzde 2, 4, 6 veya 8 üst sınırlarına tabi olabilir; kanuni masraflar ve tazminat istenemeyen özel hâller ayrıca değerlendirilir. Satıcının yükümlülüklerini yerine getirmemesi gibi durumlar aynı sonuca tabi değildir. Sözleşmenin resmî şekli, teminatlar ve teslim takvimi kontrol edilmelidir.

Bankalar ancak mevzuatta öngörülen ve önceden tüketiciye bildirilen ücretleri alabilir. Kredi tahsis ücreti gibi kalemler belirli üst sınırlara tabidir; bu sınırları aşan veya mevzuatta yer almayan ücretlerin iadesi istenebilir. Kredi kartlarında bankalar yıllık ücretsiz kart seçeneği sunmakla yükümlüdür. Tüketici, ücret alınmasına itiraz ederek ücretsiz karta geçebilir veya iade talep edebilir.

Evet. Tüketici, kredi borcunun tamamını veya bir kısmını vadesinden önce ödeyebilir ve bu durumda erken ödenen tutara ilişkin faiz ile diğer maliyetlerden indirim yapılması gerekir. Konut finansmanı kredilerinde bankalar, mevzuatta belirlenen oranları aşmamak üzere erken ödeme tazminatı talep edebilir.

2026 yılı için 186.000 TL'nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Bu sınır ve üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi ile dava şartı arabuluculuk, kanuni istisnalar dikkate alınarak değerlendirilir. Hakem heyetine e-Devlet üzerinden ücretsiz başvuru yapılabilir. Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ilgili tüketici mahkemesine itiraz edilebilir; eski 15 günlük süre güncel süre gibi kullanılmamalıdır.