Yabancılar Hukuku: 13 Soru ve Cevap

Vize muafiyeti bulunan ülke vatandaşları ve vizeyle giriş yapan yabancılar, vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süre kadar Türkiye'de kalabilir. Bu süre çoğu ülke için her 180 günde en fazla 90 gündür. Bu sürenin ötesinde kalmak isteyen yabancıların süre dolmadan ikamet izni almaları gerekir. Süre aşımı halinde ülkeden çıkışta idari para cezası uygulanır ve ihlalin süresine göre Türkiye'ye giriş yasağı getirilebilir.

Vize veya muafiyet süreniz dolmadan başvurunuzu yapın; süresi içinde yapılan başvurular, karar verilinceye kadar Türkiye'de yasal olarak kalmanızı sağlar.

Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni türleri bulunur. Hangi türün uygun olduğu geliş amacı, aile ilişkisi ve kişinin durumuna göre belirlenir. İzinlerin süresi ve yenilenmesi her tür için farklıdır; örneğin insani ikamet izninin her durumda bir yıllık olduğu söylenemez. Geçerli çalışma izninin ikamet izni yerine geçtiği durumlar da ayrıca değerlendirilir.

Ret kararı kendisine tebliğ edilen yabancıya ülkeyi terk etmesi için süre verilir. Bu süre içinde ülkeden çıkılmaması halinde sınır dışı etme süreci başlatılabilir. Ret kararlarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret gerekçesinin incelenmesi önemlidir; eksik belge veya adres sorunu gibi giderilebilir nedenlerle verilen kararlarda yeni ve eksiksiz bir başvuru da değerlendirilebilir.

Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış yabancılar, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, geçimini sağlayacak gelire sahip olmak ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak şartlarıyla uzun dönem ikamet iznine başvurabilir. Öğrenci ikamet izniyle geçen sürelerin yarısı hesaba katılır. Uzun dönem ikamet izni sahipleri, askerlik, seçme ve seçilme gibi bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.

Çalışma izni başvurusu, yabancıyı istihdam edecek işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na elektronik ortamda yapılır. Yabancı yurt dışındaysa ayrıca Türk konsolosluğuna, Türkiye'de geçerli ikamet izniyle bulunuyorsa doğrudan Bakanlığa başvurulur. Değerlendirmede işyerinde istihdam edilen Türk vatandaşı sayısı, işverenin sermaye ve ciro durumu ile yabancıya ödenecek ücretin pozisyona uygunluğu gibi kriterler dikkate alınır. İlk çalışma izni kural olarak en fazla bir yıl süreyle verilir.

Başvurudan önce işyerinizin değerlendirme kriterlerini karşılayıp karşılamadığını kontrol edin; kriterlere uyulmadan yapılan başvurular reddedilir ve süreç baştan başlar.

Çalışma izni olmadan yabancı çalıştıran işverenlere ve izinsiz çalışan yabancıya ayrı ayrı idari para cezası uygulanır. Ceza, izinsiz çalıştırılan her yabancı için ayrı hesaplanır. İzinsiz çalışan yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme kararı alınabilir ve Türkiye'ye giriş yasağı getirilebilir. Ayrıca yabancının çalıştırılmasından doğan masraflar işverenden tahsil edilebilir.

Turkuaz Kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilimsel veya teknolojik katkısı ya da Türkiye'ye yatırımı nedeniyle nitelikli sayılan yabancılara verilen, süresiz çalışma izni sağlayan bir belgedir. İlk üç yıl geçiş süresi olarak uygulanır; bu süre sonunda uzatma başvurusu kabul edilen kartlar süresiz hale gelir. Turkuaz Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları da ikamet izni yerine geçen belge alabilir.

Aşağıdaki yatırımlardan birini yapan yabancılar istisnai yoldan Türk vatandaşlığına başvurabilir: En az 400.000 ABD doları değerinde taşınmaz edinimi ve tapuya üç yıl satılmama şerhi konulması En az 500.000 ABD doları tutarında sabit sermaye yatırımı Türkiye'deki bankalara en az 500.000 ABD doları yatırılması ve üç yıl tutulması En az 500.000 ABD doları tutarında devlet borçlanma aracı alınması ve üç yıl tutulması En az 50 kişilik istihdam oluşturulması Yatırımın uygunluk belgesiyle teyit edilmesinin ardından ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu yapılır. Eş ve 18 yaşından küçük çocuklar da başvuruya dahil edilebilir.

Türk vatandaşıyla evlenmek kendiliğinden vatandaşlık kazandırmaz. Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı, aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel oluşturmamak şartlarıyla başvurabilir. Başvuru sürecinde evliliğin gerçek bir aile birliğine dayanıp dayanmadığı araştırılır; bu amaçla ev ziyareti ve mülakat yapılabilir.

Genel yoldan vatandaşlıkta beş yıllık kesintisiz ikamet yanında yerleşme iradesi, dil, geçim, iyi ahlak ve güvenlik koşulları aranır. 5901 sayılı Kanun'un 15. maddesinde, aranan ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı kalışlarına ilişkin hesaplama kuralı vardır; eski altı aylık sınır esas alınmamalıdır. Her ikamet izni vatandaşlık için aynı şekilde geçerli sayılmaz. Şartların bulunması vatandaşlığın kendiliğinden kazanılması sonucunu doğurmaz.

Vatandaşlık başvurusuna ilişkin olumsuz kararlara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. Vatandaşlık kararlarında idarenin geniş bir takdir yetkisi bulunduğundan, davanın başarısı ret gerekçesinin dayandığı bilgi ve belgelere ulaşılmasına bağlıdır. Yeni bir başvuru yapılmadan önce ret nedeninin giderilip giderilmediği değerlendirilmelidir.

Sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Süresi içinde dava açılması, kural olarak dava sonuçlanıncaya kadar yabancının sınır dışı edilmesini durdurur. Mahkeme davayı on beş gün içinde karara bağlar. Yabancı hakkında idari gözetim kararı da verilmişse bu karara karşı ayrıca sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Yedi günlük süre son derece kısadır ve kaçırılması halinde sınır dışı etme kesinleşebilir; karar tebliğ edildiği anda hukuki destek alın.

Giriş yasakları ve tahdit kodları yabancıya her zaman ayrıca bildirilmeyebilir. Yabancı veya vekili, Göç İdaresi'ne yazılı başvuruda bulunarak kayıtlarda bir kısıtlama olup olmadığını ve dayanağını öğrenebilir. Giriş yasağının süresi ihlalin niteliğine göre değişir. Hukuka aykırı olduğu düşünülen tahdit kodlarının kaldırılması için önce idareye başvurulur; talebin reddi halinde idare mahkemesinde dava açılabilir.