Yapay Zekâ ve Teknoloji Hukuku: 13 Soru ve Cevap

Evet. AB Yapay Zekâ Yasası (Tüzük 2024/1689), şirketin nerede kurulduğundan bağımsız olarak, AB pazarında yapay zekâ sistemi piyasaya süren veya hizmete sunan sağlayıcılara uygulanır. Ayrıca AB dışında yerleşik olsalar dahi, sistemlerinin ürettiği çıktılar AB'de kullanılan sağlayıcı ve kullanıcılar da kapsama girer. Bu nedenle AB'deki müşterilere yazılım, platform veya yapay zekâ destekli hizmet sunan Türk şirketleri ile ürünlerini AB'ye ihraç eden üreticiler doğrudan yükümlülük altına girebilir.

AB'de satılan veya AB'deki kullanıcılara ulaşan ürün ve hizmetlerinizde yapay zekâ bileşeni bulunup bulunmadığını ve bu bileşende sağlayıcı mı yoksa kullanıcı mı sayıldığınızı belirleyerek işe başlayın.

Yasa 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmiş ve kademeli olarak uygulanmaya başlamıştır. Temmuz 2026'da yayımlanan 2026/1744 sayılı Tüzük ile yüksek riskli sistemlere ilişkin tarihler ertelenmiştir. TARİH UYGULANMAYA BAŞLAYAN HÜKÜMLER 2 Şubat 2025 Yasaklanan uygulamalar ve yapay zekâ okuryazarlığı 2 Ağustos 2025 Genel amaçlı yapay zekâ modelleri ve yaptırım hükümleri 2 Ağustos 2026 Şeffaflık yükümlülükleri (yapay zekâ ile etkileşimin ve üretilen içeriklerin bildirilmesi) 2 Aralık 2027 Ek III'te sayılan yüksek riskli sistemler (istihdam, eğitim, kredi değerlendirmesi gibi) 2 Ağustos 2028 Ek I kapsamındaki ürünlere entegre yüksek riskli sistemler (tıbbi cihaz, makine, oyuncak gibi)

Yasa risk temelli bir yaklaşım benimser. Bilinçaltı manipülasyon, sosyal puanlama, iş yerinde ve eğitimde duygu tanıma gibi uygulamalar yasaklanmıştır. 2 Aralık 2026'dan itibaren kişilerin rızası olmadan gerçekçi mahrem görüntü üreten sistemler de bu kapsama girmektedir. İşe alım ve çalışan değerlendirmesi, kredi notu belirleme, eğitime kabul ve kritik altyapı yönetiminde kullanılan sistemler yüksek riskli sayılır ve risk yönetimi, veri kalitesi, teknik dokümantasyon, insan gözetimi ve uygunluk değerlendirmesi gibi kapsamlı yükümlülüklere tabidir. Sohbet robotları ve içerik üreten sistemler ise şeffaflık yükümlülüklerine tabidir.

Yasaklanan uygulamalar için 35 milyon avroya veya dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 7'sine kadar, diğer yükümlülüklerin ihlali için 15 milyon avroya veya yüzde 3'e kadar idari para cezası öngörülmüştür. Denetim makamlarına yanlış veya eksik bilgi verilmesi de ayrıca cezalandırılır. KOBİ'ler ve girişimler için cezaların alt tutarı esas alınır. Cezaların yanı sıra sistemin piyasadan çekilmesine de karar verilebilir.

Türkiye'de yapay zekâyı doğrudan düzenleyen ve yürürlüğe girmiş bir kanun henüz bulunmamaktadır. TBMM'de yapay zekâya ilişkin kanun teklifleri ve araştırma komisyonu çalışmaları yürütülmektedir. Bununla birlikte yapay zekâ kullanımı mevcut mevzuatın kapsamı dışında değildir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Türk Ceza Kanunu, yapay zekâ ile ilgili hukuki sorunlara bugün de uygulanmaktadır.

Yapay zekâ sistemine girilen veya sistemin eğitiminde kullanılan kişisel veriler bakımından KVKK'nın bütün yükümlülükleri geçerlidir. Veri işlemenin bir hukuki sebebe dayanması, ilgili kişilerin aydınlatılması ve verilerin amaçla sınırlı kullanılması gerekir. Hizmet sağlayıcının sunucuları yurt dışındaysa yurt dışına veri aktarımı kuralları da uygulanır. Ayrıca kişiler, verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucunda aleyhlerine bir sonuç çıkmasına itiraz etme hakkına sahiptir.

Halka açık yapay zekâ araçlarına müşteri, çalışan veya sağlık verisi girilmesini kurum içi bir politikayla açıkça sınırlandırın; ihlallerin büyük bölümü bu tür kontrolsüz kullanımlardan doğmaktadır.

Kullanılabilir; ancak şirketin ticari sırları, müşteri bilgileri ve kişisel veriler bakımından ciddi riskler doğabileceğinden kullanımın yazılı bir politikayla düzenlenmesi gerekir. Politikada hangi araçların, hangi amaçlarla ve hangi verilerle kullanılabileceği açıkça belirtilmelidir. Yapay zekâ çıktılarının kontrol edilmeden müşteriye sunulması, hatalı bilgi nedeniyle sözleşmesel sorumluluk doğurabilir. AB Yapay Zekâ Yasası da yapay zekâ kullanan şirketlerin çalışanlarının yapay zekâ okuryazarlığını desteklemesini öngörmektedir.

Evet. Aday özgeçmişlerini eleyen veya mülakatları değerlendiren sistemler, eğitildikleri verilerdeki önyargıları yansıtarak cinsiyet, yaş veya köken gibi nedenlerle ayrımcı sonuçlar doğurabilir. Bu durum hem iş hukukundaki eşit davranma ilkesine hem de kişisel verilerin korunması mevzuatına aykırılık oluşturabilir. AB Yapay Zekâ Yasası işe alımda kullanılan sistemleri yüksek riskli olarak sınıflandırmaktadır. Nihai kararların insan değerlendirmesiyle verilmesi ve adaylara otomatik değerlendirme yapıldığı konusunda bilgi verilmesi riskleri önemli ölçüde azaltır.

Türk hukukunda eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî bir üründür ve eser sahibi ancak gerçek kişi olabilir. Bu nedenle insan katkısı olmaksızın tamamen yapay zekâ tarafından üretilen içerikler kural olarak telif korumasından yararlanamaz. Kullanıcının içeriği seçme, düzenleme ve yönlendirme yoluyla yaratıcı bir katkı sunduğu hallerde bu katkı ölçüsünde koruma gündeme gelebilir. Kullanılan yapay zekâ hizmetinin kullanım koşulları da çıktılar üzerindeki haklar bakımından ayrıca incelenmelidir.

Telif hakkıyla korunan eserlerin izin alınmadan çoğaltılarak eğitim verisi olarak kullanılması, hak sahibinin mali haklarını ihlal edebilir. Bu konu dünya genelinde açılan davalarla şekillenmekte olup henüz yerleşik bir uygulama oluşmamıştır. AB Yapay Zekâ Yasası, genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcılarına telif hakkı politikası oluşturma ve eğitimde kullanılan içeriklerin özetini yayımlama yükümlülüğü getirmiştir.

Bir kişinin görüntüsü veya sesi kullanılarak rızası olmadan üretilen sahte içerikler; kişilik haklarının ihlali, özel hayatın gizliliğinin ihlali, hakaret ve kişisel verilerin hukuka aykırı yayılması gibi sonuçlar doğurur. Mağdur, içeriğin kaldırılmasını, erişimin engellenmesini ve tazminat talep edebilir; ayrıca ceza şikâyetinde bulunabilir. AB Yapay Zekâ Yasası 2 Ağustos 2026'dan itibaren deepfake içeriklerin yapay olarak üretildiğinin açıkça belirtilmesini zorunlu kılmaktadır.

İçerik yayılmadan önce bağlantı adreslerini ve ekran kayıtlarını tespit ettirin; bu tür içeriklerde hızlı başvuru, zararın büyümesini engellemenin en etkili yoludur.

Yapay zekânın kendisi hukuken sorumlu tutulamaz; sorumluluk sistemi geliştiren, piyasaya sunan veya kullanan kişilere aittir. Somut olayda sorumluluk, sözleşme ilişkisine, kusura ve ürün güvenliği kurallarına göre belirlenir. Örneğin hatalı bir yapay zekâ çıktısını kontrol etmeden müşterisine sunan şirket sözleşmeye aykırılıktan, kusurlu bir ürünü piyasaya süren üretici ise ürün sorumluluğu kurallarından sorumlu olabilir.

Sözleşmede girilen verilerin tedarikçi tarafından model eğitiminde kullanılıp kullanılmayacağı, verilerin hangi ülkede saklanacağı, gizlilik, çıktılar üzerindeki haklar, hizmet seviyesi ve hatalı çıktılardan doğan sorumluluğun paylaşımı açıkça düzenlenmelidir. AB pazarına yönelik ürünlerde tedarikçinin AB Yapay Zekâ Yasası'ndan doğan dokümantasyon ve bilgi sağlama yükümlülüklerini yerine getireceğinin taahhüt altına alınması da önem taşır.

Standart kullanım koşullarını kabul etmeden önce veri kullanım ve sorumluluk sınırlaması hükümlerini mutlaka inceleyin; kurumsal sürümlerde bu hükümler genellikle müzakereye açıktır.