Çevre ve İklim Hukuku: 7 Soru ve Cevap

9 Temmuz 2025'te yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu, Türkiye'nin sera gazı azaltım hedefleri doğrultusunda Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'ni (TR ETS) kurmuş ve sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin yükümlülükler öngörmüştür. Kanun ayrıca karbon piyasasının işleyişini, tahsisatların dağıtımını ve yükümlülüklere aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları düzenlemektedir.

ETS kapsamı yalnızca tek bir emisyon rakamına bakılarak belirlenmez. Tesisin yönetmelik ekindeki faaliyeti, kurulu kapasite üzerinden hesaplanan emisyon kategorisi, istisnalar ve geçiş dönemi birlikte incelenmelidir. ETS dışında kalmak, çevre veya sera gazı izleme-raporlama yükümlülüklerinin tamamından muafiyet anlamına gelmez. Kapsamdaki tesisler için emisyon izni, izleme planı, doğrulama ve tahsisat takvimi ayrı ayrı hazırlanmalıdır.

AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik gibi ürünlerin AB'ye ithalatında, üretimdeki karbon emisyonuna karşılık sertifika alınmasını öngörür. Mekanizmanın kesin dönemi 1 Ocak 2026'da başlamıştır. Yükümlülük doğrudan AB'deki ithalatçıya ait olsa da ithalatçılar, Türk üreticilerden doğrulanmış emisyon verisi talep etmektedir. Türkiye'de ödenen karbon bedelinin AB'de mahsup edilebilmesi, TR ETS'nin önemini artırmaktadır.

Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS), belirlenen büyüklük kriterlerini aşan şirketler için 1 Ocak 2024'ten itibaren başlayan hesap dönemlerinden itibaren zorunlu hale getirilmiştir. Raporlar, iklimle ilgili riskler ve fırsatlar ile sera gazı emisyonlarına ilişkin açıklamaları içerir ve bağımsız güvence denetimine tabidir.

Yapılabilir; ancak "çevre dostu", "karbon nötr" veya "sürdürülebilir" gibi çevreye ilişkin beyanların doğru, açık, belirli ve bilimsel verilerle ispatlanabilir olması gerekir. İspatlanamayan veya ürünün yalnızca küçük bir özelliğini öne çıkararak tüketiciyi yanıltan beyanlar yeşil aklama niteliğindedir. Bu tür reklamlar hakkında Reklam Kurulu durdurma ve idari para cezası kararı verebilir.

Çevre izni almadan faaliyet gösterme, atıkların mevzuata aykırı bertarafı, emisyon sınırlarının aşılması ve ÇED yükümlülüklerine uyulmaması gibi aykırılıklar için idari para cezası uygulanır ve faaliyet kısmen veya tamamen durdurulabilir. Bu kararlara karşı tebliğden itibaren idare mahkemesinde dava açılabilir. Faaliyet durdurma kararlarında yürütmenin durdurulması talebi ekonomik kayıpların önlenmesi bakımından önem taşır.

Çevreyi kirleten ve çevreye zarar veren kişi, kusuru bulunmasa dahi meydana gelen zarardan sorumludur. Kirleten, zararın giderilmesi, eski hale getirme ve önleme masraflarını karşılamakla yükümlüdür. Zarar görenler, uğradıkları maddi ve manevi zararlar için ayrıca tazminat talep edebilir. Çevre kirliliği bazı hallerde ceza sorumluluğu da doğurur.