Sermaye Piyasası ve Kripto Varlıklar: 11 Soru ve Cevap

Evet. 2 Temmuz 2024'te yürürlüğe giren 7518 sayılı Kanun ile kripto varlıklar Sermaye Piyasası Kanunu'nda tanımlanmış ve kripto varlık alım satımı, takası, transferi ve saklanması hizmetleri Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) izin ve denetimine bağlanmıştır. Kripto varlık alıp satmak ve elde tutmak serbesttir. Ancak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası düzenlemesi uyarınca kripto varlıklar mal ve hizmet bedelinin ödenmesinde doğrudan veya dolaylı olarak kullanılamaz.

SPK'nın güncel duyuru ve listelerinden platformun statüsü kontrol edilmelidir. Başvuru veya geçiş listesinde bulunmak ile faaliyet izni almış olmak aynı anlama gelmez. Şirketin tam unvanı, internet adresi ve izin kapsamı birlikte doğrulanmalıdır. İzinsiz bir platform kullanılmış olması, mağdurun ceza şikâyeti ve özel hukuk taleplerinin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez; ancak tahsil ve sınır ötesi takip güçleşebilir.

Bireylerin kendi istekleriyle yurt dışı platformları kullanması yasaklanmamıştır. Ancak Türkiye'de iş yeri açan, Türkçe internet sitesi üzerinden hizmet sunan veya Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik reklam ve tanıtım yapan yurt dışı platformlar, Türkiye'de faaliyet gösteriyor sayılır ve SPK izni almak zorundadır. İzinsiz faaliyet gösteren yurt dışı platformlarda yaşanan kayıplar bakımından hak arama imkânı önemli ölçüde sınırlıdır.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları kuruluş, faaliyet izni, sermaye yeterliliği, bilgi sistemleri, müşteri varlıklarının ayrılması ve saklama düzeni gibi yükümlülüklere tabidir. 2025'te belirlenen başlangıç sermayesi rakamları sonraki yıllarda değişebildiğinden güncel tutarlar SPK kararlarıyla birlikte kontrol edilmelidir. Listede yer almak, bütün hizmetler ve ürünler için sınırsız izin bulunduğunu göstermez.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, bilgi sistemlerindeki güvenlik açıklarından, siber saldırılardan ve çalışanlarının eylemlerinden kaynaklanan müşteri kayıplarından sorumludur. Platformun güvenlik yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, sorumluluğun belirlenmesinde esas alınır. Kaybın kullanıcının şifre ve doğrulama bilgilerini üçüncü kişilerle paylaşmasından kaynaklandığı hallerde ise kusur paylaşımı gündeme gelir.

Hesap hareketlerini, transfer kimliklerini (TxID) ve platformla yazışmaları derhal kayıt altına alın; aynı gün platforma, SPK'ya ve savcılığa başvurmanız varlıkların takibi açısından kritik önemdedir.

Kanuna göre müşterilerin platformda bulunan nakit ve kripto varlıkları müşterinin malvarlığı sayılır. Bu varlıklar platformun borçları nedeniyle haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez. Faaliyet izni kaldırılan veya tasfiyeye giren platformların müşteri varlıklarını iade etmesi gerekir. Varlıkların müşteri talimatına rağmen aktarılmaması ayrıca ceza sorumluluğu doğurur.

Yüksek getiri vaadiyle sosyal medya, mesajlaşma grupları veya sahte platformlar üzerinden yapılan yatırım teklifleri nitelikli dolandırıcılık ve izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçlarını oluşturabilir. Para gönderilen banka hesapları ve cüzdan adresleri belirtilerek derhal Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmalıdır. Paranın Türkiye'deki izinli bir platforma aktarıldığı tespit edilirse bu hesaplara tedbir konulması talep edilebilir. Hızlı hareket edilmesi, varlıkların başka cüzdanlara aktarılmadan durdurulabilmesi için belirleyicidir.

Kripto varlıklarla ilgili bir kanun teklifi veya komisyon kararı, tek başına yürürlükte vergi yükümlülüğü oluşturmaz. İşlemin tarihi, kazancın niteliği, vergi mükellefiyeti ve yürürlüğe giren düzenlemeler birlikte incelenmelidir. Bir teklif metnindeki oranlar yürürlüğe girmiş sabit oranlar gibi kullanılmamalıdır. İşlem dökümleri, alış maliyetleri, transfer kayıtları ve platform raporları saklanarak güncel mevzuat üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.

Aracı kurumlar müşteri talimatı olmadan işlem yapamaz ve müşteri varlıklarını korumakla yükümlüdür. İzinsiz işlem halinde önce aracı kuruma yazılı itirazda bulunulmalı, sonuç alınamazsa SPK'ya şikâyet edilmeli ve uğranılan zararın tazmini için dava açılmalıdır. Aracı kurumun ödeme güçlüğüne düşmesi veya faaliyetinin durdurulması halinde Yatırımcı Tazmin Merkezi, kanunda belirlenen tutara kadar yatırımcıların nakit ve sermaye piyasası araçlarını karşılar.

Sermaye piyasası araçlarında yanıltıcı emir ve işlemler ile yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla menfaat sağlayan yalan veya yanıltıcı açıklamalar, kanuni unsurları varsa piyasa dolandırıcılığı oluşturabilir. Bilgi suistimali ayrı bir suç tipidir. Her sosyal medya yorumu veya her kripto varlık işlemi kendiliğinden bu suç kapsamına girmez; aracın hukuki niteliği, kast, menfaat ve fiilin unsurları incelenmelidir. Ceza ve idari tedbirler fiil tarihinde yürürlükteki hükümlere göre belirlenir.

Evet. SPK'nın idari para cezaları, işlem yasakları ve diğer tedbir kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Özellikle işlem yasağı kararları kişinin bütün piyasa faaliyetlerini kısıtladığından, bu kararlara karşı yürütmenin durdurulması talebiyle birlikte hızlı hareket edilmesi önem taşır.