Sosyal Güvenlik Hukuku: 8 Soru ve Cevap

Bildirilmeyen çalışmalar için hizmet tespit davası açılabilir; işyeri kayıtları, aynı dönemde çalışan tanıklar, banka ödemeleri ve yazışmalar önemlidir. Kanunda, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süre bulunur. Bununla birlikte Kuruma verilmiş belgeler, resmî tespitler ve çalışmanın niteliği gibi durumlarda istisnalar söz konusu olabilir; süre hesabı dosya görülmeden kesinleştirilmemelidir. Bu dava zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.

Gerçek ücretin altında prim bildirilmesi emekli aylığının daha düşük bağlanmasına yol açar. Bu durumda da hizmet tespit davası kapsamında gerçek ücret üzerinden prim bildirimi yapılması talep edilebilir. Ayrıca ödenmeyen ücret farkları için işverene karşı alacak davası açılabilir; ancak bu dava için önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Emeklilik şartları, sigortalılık başlangıç tarihine ve çalışma statüsüne (hizmet akdiyle, bağımsız veya kamu görevlisi) göre farklılık gösterir. Şartlar yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi unsurlarından oluşur. 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olanlar bakımından yaş şartı 2023 yılında yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra sigortalı olanlar için ise kademeli yaş şartı uygulanır.

Emeklilik dilekçesi vermeden önce hizmet dökümünüzü ve borçlanma imkânlarınızı kontrol ettirin; eksik veya hatalı hesap, aylık bağlama oranını kalıcı olarak düşürebilir.

Evet. Erkek sigortalılar askerlikte geçen sürelerini, kadın sigortalılar ise doğumdan sonraki iki yıllık süreyi üç doğuma kadar borçlanarak sigortalılık sürelerine ekletebilir. Doğum borçlanması için doğumun sigortalılık başlangıcından sonra gerçekleşmiş olması gerekir. Borçlanma hem prim gün sayısını artırır hem de bazı durumlarda emeklilik tarihini öne çekebilir. Borçlanma bedeli, başvuru tarihindeki prime esas kazanç üzerinden hesaplanır.

Çalışma gücünün en az yüzde 60'ını veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60'ını kaybettiği SGK sağlık kurulunca tespit edilen sigortalı, en az on yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim şartını taşıyorsa malullük aylığı alabilir. Başkasının sürekli bakımına muhtaç durumda olanlarda on yıllık sigortalılık süresi aranmaz. Sağlık kurulu kararına itiraz edilebilir ve yargı yoluna başvurulabilir.

İş kazası, işverence en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir. Kazazede, tedavi süresince geçici iş göremezlik ödeneği alır; kalıcı iş göremezlik oluşursa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. SGK'nın sağladığı bu yardımlar, uğranılan zararın tamamını karşılamaz. Kalan maddi zarar ve manevi zarar için işverene karşı iş mahkemesinde tazminat davası açılabilir; bu davanın zamanaşımı süresi on yıldır.

Kaza tutanağını, sağlık raporlarını ve işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği kayıtlarını erkenden temin edin; işverenin kusur oranı tazminat miktarını doğrudan belirler.

5510 sayılı Kanun kapsamındaki SGK idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde Kuruma itiraz edilebilir. Bu itiraz takip ve tahsili durdurur. İtirazın reddi kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde başvurulacak yargı yeri iş mahkemesi değil, yetkili idare mahkemesidir. Cezaya ilişkin itiraz ile prim veya hizmet tespiti uyuşmazlığının yargı yolu birbirine karıştırılmamalıdır.

Ret gerekçesi, sigortalılık statüsü ve talebin hukuki dayanağı incelenmelidir. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının önemli bir kısmında dava açmadan önce Kuruma başvuru gerekir; hizmet tespiti ve kamu görevlilerine ilişkin bazı işlemler farklı usullere tabi olabilir. Görevli mahkeme ve başvuru koşulları belirlendikten sonra dava yoluna gidilir. Geriye dönük aylık ve faiz talepleri de talep tarihi ve olayın özelliklerine göre değerlendirilir.