Sözleşmeler Hukuku: 9 Soru ve Cevap

Hayır. Kural olarak sözleşmeler herhangi bir şekle bağlı değildir ve sözlü olarak da kurulabilir. Ancak kanunun özel olarak şekil şartı aradığı sözleşmeler bu şekle uyulmadıkça geçerli olmaz. Taşınmaz satışı ve satış vaadi resmî şekle, kefalet, rekabet yasağı ve alacağın devri yazılı şekle tabidir. Şekil şartı bulunmasa dahi ispat kolaylığı ve uyuşmazlıkların önlenmesi için sözleşmelerin yazılı yapılması önerilir.

Şekil serbestisi bulunan işlemler e-posta, platform onayı veya başka elektronik yollarla kurulabilir. Güvenli elektronik imza, kanuni istisnalar dışında el yazısı imzanın hukuki sonucunu doğurur. Resmî şekil, özel merasim veya teminat işlemleri bakımından özel hükümler ve istisnalar vardır; yalnızca bir elektronik onay verilmesi bütün şekil şartlarını karşılamaz. Geçerlilik ile işlemin kim tarafından yapıldığının ispatı ayrı incelenmelidir.

Cezai şart, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde ödenmesi kararlaştırılan bir tutardır ve alacaklı zararını ispat etmek zorunda kalmadan talep edilebilir. Ancak aşırı yüksek bulunan cezai şartı hâkim kendiliğinden indirebilir. Tacirler arasındaki sözleşmelerde ise tacir sıfatıyla kararlaştırılan cezai şartın aşırı olduğu gerekçesiyle indirilmesi istenemez.

Cezai şart tutarını ticari işin büyüklüğüyle orantılı belirleyin ve hangi ihlalde hangi tutarın ödeneceğini açıkça yazın; belirsiz hükümler tahsil aşamasında tartışma yaratır.

Kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalı ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet söz konusuysa bu sıfat kefilin kendi el yazısıyla belirtilmelidir. Bu şartlara uyulmayan kefalet sözleşmeleri geçersizdir. Evli kişilerin kefil olabilmesi için kural olarak eşin yazılı rızası gerekir; ticari işletme ve şirket ortaklarına ilişkin kefaletler gibi bazı istisnalar bulunur.

Karşı tarafın önceden hazırlayıp çok sayıda sözleşmede kullandığı genel işlem koşulları, ancak karşı tarafa bu koşulların varlığı açıkça bildirilmiş, içeriğini öğrenme imkânı sağlanmış ve kabul edilmişse sözleşmenin parçası olur. Sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın aleyhine olan şartlar yazılmamış sayılır. Belirsiz hükümler hazırlayanın aleyhine yorumlanır.

Distribütörlük sözleşmeleri kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. Yargıtay, sözleşme süresince müşteri çevresi oluşturan ve sözleşmenin sona ermesiyle bu çevreden yararlanma imkânını yitiren distribütöre, acentelik hükümlerine kıyasen denkleştirme tazminatı hakkı tanıyabilmektedir. Bu nedenle sözleşmede süre, münhasırlık, satış hedefleri, fesih sebepleri ve sözleşme sonrası stokların durumu açıkça düzenlenmelidir. Dağıtım sözleşmeleri ayrıca rekabet hukuku kurallarına uygun olmalıdır.

Gizlilik sözleşmesi; iş görüşmeleri, ortaklık müzakereleri veya proje çalışmaları sırasında paylaşılan ticari sırların, teknik bilgilerin ve müşteri verilerinin korunmasını sağlar. Sözleşmede gizli bilginin tanımı, kullanım amacı, gizlilik süresi, bilginin iadesi veya imhası ve ihlal halinde ödenecek cezai şart belirtilmelidir. Ticari sırların ifşası ayrıca haksız rekabet ve suç teşkil edebilir.

Sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir durumun ortaya çıkması ve bu durumun borçludan ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı hale getirecek ölçüde değişiklik yaratması halinde borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir; bu mümkün değilse sözleşmeden dönebilir. Ani kur ve fiyat artışları, salgın ve doğal afet gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Borçlunun henüz ifa etmemiş veya ifadan doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması gerekir.

Her ticari uyuşmazlıkta aynı dava şartı bulunmaz. Konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat ile kanunda sayılan itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava şartı arabuluculuk değerlendirilir. Para dışındaki talepler, özel dava türleri ve kanuni istisnalar ayrıca incelenmelidir. Geçerli tahkim anlaşmasının varlığı da uyuşmazlığın hangi mercide çözüleceğini etkiler.