Evlenmenin Mutlak ve Nispi Butlanı

Evlenmenin mutlak butlanı davası, Türk Medeni Kanunu'nda belirtilen ağır geçersizlik sebeplerinden birinin bulunması nedeniyle evliliğin geçersizliğinin mahkeme kararıyla belirlenmesini amaçlayan davadır.

TMK m. 145 uyarınca aşağıdaki hâllerde evlilik mutlak butlanla batıldır:

Eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması.

Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması.

Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması.

Eşler arasında evlenmeye engel derecede hısımlık bulunması.

Evlilik, mutlak butlan sebebi bulunsa bile kendiliğinden sona ermiş sayılmaz. Butlan kararı mahkeme tarafından verilmelidir.

Türk Medeni Kanunu'nun 146 ve 147. maddeleri uyarınca mutlak butlan davası, Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılabilir. İlgililer de mutlak butlan davası açabilir.

Ancak dava açma hakkı, mutlak butlan sebebinin niteliğine ve olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Örneğin önceki evliliğin sona ermesi veya eşlerden birinin ölmesi gibi durumlarda kanunun özel düzenlemeleri dikkate alınır.

Mutlak butlan davasında genel olarak nispi butlandaki gibi kısa bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Bununla birlikte TMK m. 147, özellikle evliliğin sona ermesi veya eşlerden birinin ölmesi gibi durumlarda dava açma hakkına ilişkin özel kurallar içerir.

Örneğin eşlerden birinin evlenme sırasında zaten evli olması nedeniyle açılan davada, önceki evlilik sona ermişse sonraki evliliğin mutlak butlanına karar verilmesi için kanunda belirtilen koşullar ayrıca değerlendirilir. Somut olayda hangi butlan sebebinin bulunduğu ve evliliğin devam edip etmediği önemlidir.

Evlenmenin nispi butlanı davası, evliliğin kurulması sırasında eşlerden birinin iradesini veya evlenme ehliyetini etkileyen kanuni bir sebebin bulunması hâlinde açılabilen davadır.

Türk Medeni Kanunu'nun 148-151. maddelerinde nispi butlan sebepleri düzenlenmiştir. Bunlar arasında yasal temsilcinin izninin bulunmaması gereken bazı durumlar, geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma ve korkutma gibi hâller bulunabilir.

Nispi butlan, her anlaşmazlıkta evliliğin geçersiz sayılacağı anlamına gelmez. Kanuni koşulların gerçekleşmesi ve yetkili kişinin dava açması gerekir.

Somut olayın özelliklerine göre şu durumlar nispi butlan sebebi oluşturabilir:

Eşlerden birinin evlenme sırasında geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.

Eşlerden birinin evlenme iradesini etkileyen önemli bir konuda yanılması.

Eşlerden birinin, diğer eşin veya evlilikle ilgili önemli bir niteliğin aldatma yoluyla gizlenmesi.

Eşlerden birinin ağır ve yakın bir tehlike nedeniyle korkutularak evlenmeye razı olması.

Kanunun öngördüğü bazı durumlarda yasal temsilci izninin bulunmaması.

Her olay ayrı değerlendirilir. Özellikle yanılma, aldatma ve korkutmanın kanunda aranan şartları taşıması gerekir.

Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 150. maddesi kapsamında, eşlerden biri diğer eşin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir durum hakkında aldatılmışsa ya da eşinin kendisinde bulunmayan önemli bir niteliği varmış gibi göstermesi veya gizlemesi ortak hayatı çekilmez hâle getirecek nitelikteyse nispi butlan davası gündeme gelebilir.

Ancak her yalan veya evlilik öncesi açıklanmayan her bilgi evliliğin iptalini sağlamaz. Aldatmanın kanundaki şartları taşıması ve iddianın ispatlanması gerekir.

Evet, ancak her baskı iddiası tek başına yeterli değildir. TMK m. 151 uyarınca eşlerden biri, kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik ağır ve yakın bir tehlike ile korkutulmuş ve bu nedenle evlenmeye razı olmuşsa nispi butlan davası açabilir.

Mahkeme, korkutmanın ağırlığını, evlenme kararına etkisini ve kanuni koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirir. İddianın mesajlar, tanık beyanları, resmi kayıtlar ve diğer hukuka uygun delillerle desteklenmesi önemlidir.

Evlenmenin mutlak butlanı ve nispi butlanı davalarında görevli mahkeme, kural olarak aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Yetkili mahkeme ise Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi ve ilgili usul hükümleri dikkate alınarak belirlenir. Dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının somut olay bakımından incelenmesi gerekir.

Nispi butlan davalarında özel hak düşürücü süreler bulunmaktadır. TMK m. 152 uyarınca, nispi butlan sebebinin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin ortadan kalkmasından başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Ancak başlangıç tarihinin nasıl belirleneceği, ileri sürülen nispi butlan sebebine ve olayın özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle sürelerin somut olay üzerinden dikkatle hesaplanması gerekir.

Türk Medeni Kanunu'nun 156. maddesi uyarınca, bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak veya nispi butlan kararı verilinceye kadar evlilik, geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.

Butlan kararı kesinleştiğinde evlilik sona erer. Bununla birlikte TMK m. 157 ve devamındaki hükümler uyarınca, evlilik içinde doğan çocukların durumu, eşlerin iyi niyetli olup olmaması ve malvarlığı sonuçları ayrıca değerlendirilir. Evliliğin butlanına karar verilmesi, çocukların evlilik içindeki statüsünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.