Miras Hukukunda Açılacak Davalar
Mirasçılık, tereke ve mirasın paylaşılmasıyla ilgili dava ve başvurular konuya göre gruplanmıştır. Ayrıntıları okumak için ilgili başlığa dokunun.
İlk 10 açıklama Avukat Aylin Esra Eren ve Avukat Gizem Gonce tarafından hazırlanmıştır.
Mirasçılık ve mirasçı sıfatına ilişkin davalar
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Alınması
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır?
Bir kişinin vefat etmesiyle birlikte miras, Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca yasal mirasçılarına geçer. Ancak mirasçıların banka hesapları, taşınmazlar, araçlar ve diğer malvarlığı unsurları üzerinde işlem yapabilmeleri için çoğu durumda mirasçılık sıfatlarını ve miras paylarını gösteren resmî bir belgeye ihtiyaç duyulur. Bu belgeye uygulamada veraset ilamı, kanuni adıyla mirasçılık belgesi denilmektedir.
Mirasçılık belgesi nedir?
Mirasçılık belgesi, vefat eden kişinin kimlerin mirasçısı olduğunu ve mirasçıların miras paylarını gösteren resmî belgedir. Belge, mirasçıların tereke üzerindeki haklarını ortaya koyar. Bununla birlikte belgenin düzenlenmiş olması, mirasçılar arasında mevcut olabilecek bütün mülkiyet ve paylaşım uyuşmazlıklarını kendiliğinden çözmez.
Mirasçılık belgesi nereden alınır?
Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi uyarınca mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden veya kanuni koşulların mevcut olması hâlinde noterlikten alınabilir. Nüfus kayıtlarının yeterli olduğu, yargılama gerektirmeyen ve mevzuatta öngörülen diğer şartları taşıyan başvurularda noterlik yolu kullanılabilir. Nüfus kayıtları yetersizse, işlem yargılama gerektiriyorsa veya başvuran yabancıysa noterlikten mirasçılık belgesi verilemez.
Kimler başvurabilir?
Yasal mirasçılar, mirasçılık sıfatlarını ortaya koymak ve miras paylarını belirlemek amacıyla başvuruda bulunabilir. Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı bakımından ise kanunda öngörülen özel usul uygulanır.
Hangi belgeler gerekir?
Başvuruda genellikle ölüm kaydı, nüfus kayıt bilgileri ve başvuranın kimlik bilgileri esas alınır. Mahkeme veya noterlik, gerekli gördüğünde ek kayıt ve belgeleri talep edebilir.
Sonuç
Mirasçılık belgesi, miras işlemlerinin başlangıç noktalarından biridir. Yanlış veya eksik mirasçı gösterilmesi hâlinde daha sonra tapu, banka, şirket ve paylaşım işlemlerinde ciddi uyuşmazlıklar ortaya çıkabilir. Bu nedenle mirasçılık bilgilerinin doğru belirlenmesi önem taşır.
Mirasçılık Belgesinin İptali Davası
Mirasçılık belgesinin iptali davası: hatalı veraset ilamı nasıl düzeltilir?
Mirasçılık belgesi, mirasçıların kimliklerini ve miras paylarını gösteren önemli bir hukuki belgedir. Ancak bazı durumlarda nüfus kayıtlarının eksik veya hatalı olması, soybağı bilgilerinin yanlış değerlendirilmesi ya da mirasçıların tamamının belirlenememesi nedeniyle gerçeğe aykırı bir mirasçılık belgesi düzenlenebilir. Böyle bir durumda miras hakkı zarar gören kişilerin başvurabileceği hukuki yollardan biri mirasçılık belgesinin iptali davasıdır.
Mirasçılık belgesinin iptali hangi durumlarda istenir?
Mirasçı olması gereken bir kişinin belgede gösterilmemesi, mirasçı olmadığı hâlde bir kişinin belgeye dâhil edilmesi, miras paylarının hatalı hesaplanması veya soybağı ilişkisinin yanlış belirlenmesi iptal ya da yeni belge düzenlenmesi talebine konu olabilir.
Kimler dava açabilir?
Mirasçılık belgesinin hatalı düzenlenmesi nedeniyle miras hakkı veya hukuki menfaati etkilenen kişiler dava açabilir. Davacının, belgenin neden gerçeğe aykırı olduğunu ve bu durumun kendi hukuki hakkını nasıl etkilediğini ortaya koyması gerekir.
Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 11. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Noterlikçe düzenlenen belgeye 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.71/C uyarınca sulh hukuk mahkemesinde itiraz edilebilir. Başvuru yolu, belgenin kim tarafından verildiğine ve talebin niteliğine göre değerlendirilir.
Hangi deliller kullanılabilir?
Nüfus kayıtları, aile nüfus tabloları, doğum ve ölüm kayıtları, soybağına ilişkin mahkeme kararları, vasiyetname ve diğer resmî belgeler önem taşır. Gerektiğinde tanık beyanlarına ve uzman incelemesine de başvurulabilir.
Dava açma süresi var mıdır?
Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi, mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini düzenler. Bununla birlikte iptal talebinin dayandığı başka bir hukuki işlem veya hak bakımından özel süreler bulunabilir.
Sonuç
Hatalı mirasçılık belgesi, terekenin paylaşılması ve malvarlığının devri aşamasında telafisi güç sonuçlara neden olabilir. Gerçek mirasçıların haklarının korunması için belgenin içeriğinin ve dayanak kayıtların dikkatle incelenmesi gerekir.
Mirasçılık Belgesinin Düzeltilmesi Talebi
Mirasçılık belgesinin düzeltilmesi: miras paylarındaki hatalar nasıl giderilir?
Mirasçılık belgesinde yer alan bir isim, mirasçı sıfatı veya miras payı hatası, miras işlemlerinin doğru şekilde yürütülmesini engelleyebilir. Özellikle birden fazla mirasçının bulunduğu tereke dosyalarında pay oranlarının yanlış gösterilmesi, taşınmazların devrinden banka hesaplarının paylaşılmasına kadar birçok işlemde sorun yaratabilir.
Mirasçılık belgesinin düzeltilmesi ne anlama gelir?
Mirasçılık belgesinin düzeltilmesi, belgede yer alan maddi veya hukuki hataların giderilerek mirasçıların ve miras paylarının doğru şekilde gösterilmesinin sağlanmasıdır. Hatanın niteliğine göre yeni mirasçılık belgesi verilmesi veya mevcut belgenin geçersizliğinin ileri sürülmesi gerekebilir.
Hangi durumlarda düzeltme talep edilir?
- Mirasçılardan birinin eksik veya yanlış gösterilmesi,
- Miras paylarının hatalı hesaplanması,
- Nüfus kayıtlarıyla belge arasında çelişki bulunması,
- Soybağı bilgilerinin yanlış değerlendirilmesi,
- Sonradan ortaya çıkan kayıt ve belgelerin mirasçılık durumunu değiştirmesi.
Başvuru nereye yapılır?
Mirasçılık belgesinin düzenlenmesine ilişkin talebin niteliğine göre sulh hukuk mahkemesine veya kanuni şartların bulunduğu hâllerde noterliğe başvurulabilir. Mevcut belgenin iptali ve yeni belgenin verilmesi konusunda çekişme bulunuyorsa yargı yoluna başvurulması gerekebilir.
Hangi belgeler önem taşır?
Nüfus kayıt örnekleri, aile nüfus kayıt tabloları, ölüm belgeleri, soybağına ilişkin kararlar ve hatanın kaynağını gösteren resmî belgeler başvurunun değerlendirilmesinde önemlidir.
Miras paylarının yanlış gösterilmesinin sonuçları
Hatalı pay oranları üzerinden yapılan taşınmaz devirleri, tereke paylaşımı veya banka işlemleri yeni uyuşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle yanlışlığın fark edilmesi hâlinde ilgili belgeye dayanılarak işlem yapılmadan önce hukuki durumun açıklığa kavuşturulması önemlidir.
Sonuç
Mirasçılık belgesindeki yanlışlıkların giderilmesi, mirasçıların gerçek haklarının korunması ve tereke işlemlerinin hukuka uygun yürütülmesi bakımından önem taşır.
Mirasçılık Sıfatının Tespiti Davası
Mirasçılık sıfatının tespiti davası: kimin mirasçı olduğu nasıl belirlenir?
Bir kişinin vefatından sonra geride bıraktığı malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda intikal edeceği, miras hukukunun temel konularından biridir. Ancak bazı durumlarda aile ilişkilerinin karmaşık olması, soybağı uyuşmazlıkları, evlat edinme ilişkileri veya vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarruflar nedeniyle mirasçıların kim olduğu konusunda anlaşmazlık yaşanabilir.
Mirasçılık sıfatı nedir?
Mirasçılık sıfatı, bir kişinin kanun veya geçerli bir ölüme bağlı tasarruf uyarınca miras bırakanın malvarlığı üzerinde miras hakkına sahip olmasıdır. Yasal mirasçılık, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen zümre sistemi ve sağ kalan eşin mirasçılığı esaslarına göre belirlenir. Atanmış mirasçılık ise miras bırakanın geçerli bir ölüme bağlı tasarrufuyla ortaya çıkabilir.
Hangi durumlarda tespit talep edilir?
Soybağının tartışmalı olması, mirasçılık belgesinde kişinin gösterilmemesi, evlat edinme ilişkisinin mirasa etkisi veya atanmış mirasçılığa ilişkin uyuşmazlıklar hukuki tespit ihtiyacını doğurabilir. Ancak her uyuşmazlıkta doğrudan bağımsız bir tespit davası açılması mümkün değildir. Hukuki yarar ve doğru dava türü değerlendirilmelidir.
Görevli mahkeme hangisidir?
Talebin niteliğine göre görevli mahkeme değişebilir. Mirasçılık belgesi verilmesi işi sulh hukuk mahkemesinde görülür. Soybağının kurulması veya nüfus kaydının düzeltilmesi gibi talepler ise kendi özel görev kurallarına tabidir. Mirasçılık sıfatına ilişkin çekişmeli uyuşmazlıkta doğru hukuki talebin belirlenmesi gerekir.
Hangi deliller kullanılır?
Nüfus kayıtları, aile kayıt tabloları, doğum ve ölüm belgeleri, evlat edinme kararları, vasiyetnameler, miras sözleşmeleri ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi önem taşıyabilir.
Sonuç
Mirasçılık sıfatının doğru belirlenmesi, miras paylarının hesaplanması ve tereke üzerinde yapılacak işlemlerin hukuka uygun yürütülmesi açısından temel önemdedir. Yanlış kişilerin mirasçı kabul edilmesi veya gerçek mirasçıların dışarıda bırakılması ciddi hak kayıplarına neden olabilir.
Saklı Paylı Mirasçılık Hakkının Tespiti
Saklı paylı mirasçılık hakkının tespiti: miras bırakan tüm malvarlığını istediği kişiye bırakabilir mi?
Miras bırakan, ölümünden sonra malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda kalacağını vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarla belirleyebilir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Türk Medeni Kanunu, belirli yakın mirasçıların saklı paylarını koruma altına almıştır.
Saklı pay nedir?
Saklı pay, kanunda belirtilen mirasçıların miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan işlemlerine karşı korunan asgari miras payıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 505 ve 506. maddeleri saklı paylı mirasçılığı ve saklı pay oranlarını düzenler.
Kimler saklı paylı mirasçıdır?
Türk hukukunda saklı paylı mirasçılar, miras bırakanın altsoyu, ana ve babası ile sağ kalan eşidir. Kardeşler, yürürlükteki düzenlemeye göre saklı paylı mirasçı değildir.
Saklı pay hangi oranlarda korunur?
TMK m.506 uyarınca:
- Altsoy için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen yasal miras payının tamamı veya dörtte üçü saklı paydır.
Saklı pay ihlal edilirse ne yapılabilir?
Miras bırakanın vasiyetname veya sağlararası kazandırmalarla saklı payı ihlal etmesi hâlinde, şartları oluşmuşsa tenkis davası açılabilir. Bu dava ile saklı payı aşan kazandırmaların kanuni sınırlar içinde azaltılması talep edilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. HMK m.11 uyarınca miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Dava açma süreleri
TMK m.571 uyarınca tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Somut olayda kanundaki başlangıç ve süre kuralları ayrıca incelenmelidir.
Sonuç
Saklı pay, miras bırakanın tasarruf özgürlüğü ile kanuni mirasçıların korunması arasında denge kuran önemli bir kurumdur. Miras bırakanın yaptığı kazandırmaların saklı payı ihlal edip etmediği, terekenin aktif ve pasifleri ile kanuni hesaplama esasları dikkate alınarak belirlenmelidir.
Atanmış Mirasçılığın Tespiti
Atanmış mirasçılık: vasiyetnameyle mirasçı olmak mümkün mü?
Miras hukuku yalnızca kanuni mirasçılardan ibaret değildir. Miras bırakan, kanunun kendisine tanıdığı sınırlar içerisinde, malvarlığının tamamı veya belirli bir oranı üzerinde bir kişiyi atanmış mirasçı olarak belirleyebilir. Bu imkân, kişinin aile bağı bulunmayan bir kişiyi de mirasçı olarak tayin edebilmesini sağlar.
Atanmış mirasçı kimdir?
Atanmış mirasçı, miras bırakanın geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla mirasının tamamı veya belirli bir oranı için mirasçı olarak belirlediği kişidir. Atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısından farklıdır. Vasiyet alacaklısı kural olarak belirli bir malın veya hakkın kendisine bırakılmasını talep ederken atanmış mirasçı mirasın tamamına veya belirli bir oranına halef olur.
Atanmış mirasçılık nasıl kurulur?
Atanmış mirasçılık, kanuni şekil şartlarına uygun vasiyetname veya miras sözleşmesiyle kurulabilir. Miras bırakanın iradesinin açık olması ve tasarrufun geçerlilik koşullarını taşıması gerekir.
Atanmış mirasçılık belgesi nasıl alınır?
Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi uyarınca atanmış mirasçıya veya vasiyet alacaklısına, kanunda belirtilen bildirim ve itiraz süreci dikkate alınarak sulh hukuk mahkemesince belge verilebilir. Bu belge, atanmış mirasçılık sıfatının ortaya konulmasına yardımcı olur.
Yasal mirasçıların hakları ortadan kalkar mı?
Atanmış mirasçı belirlenmesi, saklı paylı mirasçıların kanundan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. Saklı payın ihlal edilmesi hâlinde tenkis davası gündeme gelebilir.
Uyuşmazlık hâlinde hangi mahkemeye başvurulur?
Atanmış mirasçılık belgesi talebi ile vasiyetnamenin veya miras sözleşmesinin geçerliliğine ilişkin çekişmeli uyuşmazlıklar birbirinden farklıdır. Belge talebi sulh hukuk mahkemesinde değerlendirilirken, ölüme bağlı tasarrufun iptali talebi kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür. Yetki bakımından HMK m.11 hükümleri dikkate alınır.
Sonuç
Atanmış mirasçılık, miras bırakanın son arzularını hukuki güvence altına alan önemli bir kurumdur. Ancak tasarrufun şekli, kapsamı ve saklı pay sınırları dikkatle değerlendirilmelidir.
Mirastan Çıkarma İşleminin İptali Davası
Mirastan çıkarma işleminin iptali davası: saklı paylı mirasçı hangi durumlarda mirastan çıkarılabilir?
Miras bırakan, kanunda öngörülen belirli sebeplerin varlığı hâlinde saklı paylı mirasçısını miras hakkından yoksun bırakabilir. Ancak mirastan çıkarma serbestçe kullanılabilecek sınırsız bir yetki değildir. İşlemin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen şartların gerçekleşmesi gerekir.
Mirastan çıkarma nedir?
Mirastan çıkarma, miras bırakanın saklı paylı mirasçısını kanunda sayılan sebeplerle saklı payından mahrum bırakmasına imkân veren ölüme bağlı tasarruftur. TMK m.510 uyarınca mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse mirasçılıktan çıkarılabilir.
Mirastan çıkarma nasıl yapılır?
Çıkarma işlemi vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla yapılmalıdır. Çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi önem taşır. Sebebin gösterilmemesi veya hukuken geçerli olmaması, uyuşmazlık hâlinde çıkarma işleminin sonuçlarını etkileyebilir.
Kimler iptal talebinde bulunabilir?
Mirastan çıkarılan mirasçı, çıkarma işleminin kanuni şartları taşımadığını ileri sürerek hukuki yollara başvurabilir. Çıkarma sebebinin bulunmadığı veya tasarrufun geçersiz olduğu iddia edilebilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Mirastan çıkarma tasarrufunun iptali veya geçersizliğine ilişkin çekişmeli davalarda görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki bakımından HMK m.11’deki miras davalarına ilişkin kesin yetki kuralı değerlendirilir.
İspat ve deliller
Çıkarma sebebine dayanak gösterilen olaylar, yazılı belgeler, tanık beyanları, ceza dosyaları, mesaj kayıtları ve diğer hukuka uygun delillerle incelenebilir. İspat yükü, ileri sürülen iddia ve savunmanın niteliğine göre belirlenir.
Sonuç
Mirastan çıkarma işleminin geçerliliği, yalnızca miras bırakanın iradesine değil, kanunda öngörülen maddi ve şekli koşulların gerçekleşmesine bağlıdır. Bu nedenle çıkarma tasarrufunun hukuka uygunluğu somut olay üzerinden değerlendirilmelidir.
Mirasçılıktan Yoksunluğun Tespiti
Mirastan yoksunluk: hangi durumlarda bir kişi mirasçı olamaz?
Miras hukuku, miras bırakanın ölümünden sonra malvarlığının kimlere intikal edeceğini düzenlerken bazı ağır fiilleri gerçekleştiren kişilerin miras hakkından yararlanmasını da engeller. Bu kurum, mirastan yoksunluk olarak adlandırılır.
Mirastan yoksunluk nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 578. maddesinde düzenlenen mirastan yoksunluk, kanunda sayılan ağır fiilleri işleyen kişinin mirasçı olamaması ve ölüme bağlı tasarruflardan hak elde edememesi sonucunu doğurur.
Hangi durumlarda mirastan yoksunluk meydana gelir?
Kanunda başlıca şu durumlar düzenlenmiştir:
- Miras bırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmek veya öldürmeye teşebbüs etmek,
- Miras bırakanı ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma kasten ve hukuka aykırı şekilde getirmek,
- Miras bırakanın ölüme bağlı tasarruf yapmasını veya tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama ya da korkutma yoluyla sağlamak veya engellemek,
- Miras bırakanın yeniden yapamayacağı bir zamanda ölüme bağlı tasarrufunu kasten ve hukuka aykırı biçimde ortadan kaldırmak veya bozmak.
Mirastan yoksunluk kendiliğinden mi doğar?
Kanunda belirtilen koşullar gerçekleştiğinde mirastan yoksunluk kanun gereği ortaya çıkar. Bununla birlikte olayın ve kanuni koşulların ispatlanması, mirasçılık belgesi veya tereke işlemlerinde uyuşmazlık yaşanması hâlinde hukuki tespit ihtiyacı doğabilir.
Yoksunluğun altsoya etkisi
TMK m.579 uyarınca mirastan yoksunluk yalnızca yoksun olan kişiyi etkiler. Yoksun olanın altsoyu, yoksun olan kişi miras bırakandan önce ölmüş gibi uygulanacak kurallara göre mirasçı olabilir.
Af hâlinde ne olur?
Kanun, mirastan yoksunluğun miras bırakanın affıyla ortadan kalkacağını düzenler. Affın varlığı ve kapsamı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Sonuç
Mirastan yoksunluk, miras bırakanın iradesine ve miras hukukunun temel ilkelerine ağır biçimde aykırı fiillere bağlanan istisnai bir yaptırımdır. Her aile içi anlaşmazlık veya ahlaki açıdan eleştirilen davranış mirastan yoksunluk oluşturmaz; yalnızca kanunda sayılan koşullar esas alınır.
Sonradan Ortaya Çıkan Mirasçının Haklarının Korunması
Sonradan ortaya çıkan mirasçının hakları: tereke paylaşıldıktan sonra mirasçı olduğu anlaşılırsa ne olur?
Mirasın açılmasından sonra mirasçılar belirlenerek tereke işlemlerine başlanabilir. Ancak bazı durumlarda mirasçılık belgesinin düzenlenmesinden veya terekenin paylaşılmasından sonra yeni bir mirasçı ortaya çıkabilir. Soybağına ilişkin karar, nüfus kayıtlarının düzeltilmesi veya daha önce bilinmeyen bir mirasçının belirlenmesi bu duruma örnek gösterilebilir.
Sonradan ortaya çıkan mirasçının hakkı var mıdır?
Mirasçılık sıfatı kanundan veya geçerli ölüme bağlı tasarruftan doğuyorsa, kişinin daha sonra öğrenilmiş olması tek başına miras hakkını ortadan kaldırmaz. Mirasın açıldığı anda mevcut olan hukuki durum esas alınır.
Daha önce düzenlenen mirasçılık belgesi ne olur?
Önceki mirasçılık belgesi gerçek mirasçıları veya pay oranlarını doğru göstermiyorsa belgenin geçersizliği ileri sürülebilir ve yeni mirasçılık belgesi alınması istenebilir. TMK m.598 uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
Tereke daha önce paylaşılmışsa ne yapılabilir?
Terekenin paylaşılmış olması, sonradan ortaya çıkan mirasçının bütün haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Olayın özelliklerine göre miras sebebiyle istihkak, alacak, tapu iptali ve tescil veya başka hukuki talepler gündeme gelebilir. Hangi yolun kullanılacağı, malın kime geçtiğine, üçüncü kişilerin durumuna ve işlemlerin niteliğine bağlıdır.
Görevli ve yetkili mahkeme
Talebin mirasçılık belgesinin iptali, miras sebebiyle istihkak veya taşınmazın aynına ilişkin olmasına göre görev ve yetki kuralları değişebilir. Miras sebebiyle istihkak davalarında HMK m.11 ve TMK m.639 hükümleri dikkate alınır.
Süreler bakımından dikkat edilmesi gerekenler
TMK m.639, miras sebebiyle istihkak davası bakımından öğrenme ve mirasın açılması tarihine bağlı özel süreler öngörür. Bu nedenle sonradan ortaya çıkan mirasçının gecikmeden hukuki durumunu değerlendirmesi önemlidir.
Sonuç
Sonradan ortaya çıkan mirasçının haklarının korunması, yalnızca mirasçılık belgesinin yenilenmesiyle sınırlı olmayabilir. Tereke mallarının üçüncü kişilere devredilmiş olması veya paylaşımın tamamlanması, başvurulacak hukuki yolu ve süreleri doğrudan etkileyebilir.
Mirasçılık Hakkına İlişkin Uyuşmazlıkların Çözümü
Mirasçılık hakkına ilişkin uyuşmazlıklar: mirasçılar arasındaki hak iddiaları nasıl çözülür?
Miras bırakanın vefatından sonra mirasçıların kim olduğu, hangi oranda miras hakkına sahip bulunduğu ve tereke üzerindeki yetkilerin nasıl kullanılacağı konusunda uyuşmazlıklar yaşanabilir. Özellikle birden fazla mirasçının bulunduğu durumlarda mirasçılık sıfatı, miras payları, vasiyetname ve tereke yönetimi tartışma konusu hâline gelebilir.
Mirasçılık uyuşmazlıklarının başlıca nedenleri nelerdir?
Mirasçılık belgesinde hata bulunması, soybağına ilişkin ihtilaflar, evlat edinme ilişkisinin mirasa etkisi, atanmış mirasçılık iddiaları, vasiyetnamenin geçerliliği ve mirastan çıkarma işlemleri en sık karşılaşılan uyuşmazlık nedenleri arasındadır.
Hangi hukuki yollar kullanılabilir?
Uyuşmazlığın niteliğine göre mirasçılık belgesinin iptali, yeni mirasçılık belgesi verilmesi, vasiyetnamenin iptali, mirastan çıkarma tasarrufuna itiraz, miras sebebiyle istihkak veya mirasın paylaşılması talepleri gündeme gelebilir. Her uyuşmazlık için aynı dava türünün kullanılması mümkün değildir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Mirasçılık belgesine ilişkin çekişmesiz başvurular sulh hukuk mahkemesinde değerlendirilir. Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras sebebiyle istihkak gibi çekişmeli taleplerde ise görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki bakımından HMK m.11’de yer alan özel hükümler dikkate alınmalıdır.
Uyuşmazlıkların çözümünde hangi deliller önemlidir?
Nüfus kayıtları, aile kayıt tabloları, vasiyetnameler, miras sözleşmeleri, tapu kayıtları, banka belgeleri, önceki mahkeme kararları ve gerektiğinde tanık beyanları uyuşmazlığın çözümünde önem taşıyabilir.
Süreler neden önemlidir?
Miras hukukunda her talep için aynı zamanaşımı veya hak düşürücü süre uygulanmaz. Örneğin tenkis davası, miras sebebiyle istihkak davası ve ölüme bağlı tasarrufların iptali farklı süre ve başlangıç kurallarına tabidir. Bu nedenle uyuşmazlığın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerekir.
Sonuç
Mirasçılık hakkına ilişkin uyuşmazlıklarda öncelikle mirasçılık sıfatı, terekenin kapsamı ve ileri sürülecek talebin hukuki dayanağı belirlenmelidir. Doğru hukuki yolun seçilmesi, mirasçıların haklarının korunması ve gereksiz yargılama süreçlerinin önlenmesi bakımından önem taşır.
Terekenin tespiti ve korunmasına ilişkin davalar
Terekenin Tespiti Davası
Terekenin tespitinde miras bırakanın ölüm tarihinde mevcut malları, hakları, alacakları ve borçları araştırılır. Koruma amaçlı tespit, mülkiyet veya alacak hakkında taraflar arasındaki çekişmeyi tek başına çözmez (TMK m.589–590).
Tereke Mallarının Korunması İçin Tedbir Alınması
Tereke mallarının kaybolması, bozulması veya elden çıkarılması riski varsa sulh hukuk hâkiminden koruma önlemi istenebilir. Başvuruda hangi malın tehlikede olduğu ve istenen tedbir somutlaştırılır (TMK m.589).
Tereke Defterinin Tutulması Talebi
Koruma için defter tutulması ile mirasçının kabul veya ret kararına esas olan resmî defter farklı işlemlerdir. Resmî defter talebinde ret hakkı ve TMK m.619’daki bir aylık başvuru süresi ayrıca değerlendirilir.
Tereke Mallarının Mühürlenmesi Talebi
Hâkim, tereke mallarının korunması için gereken eşyanın mühürlenmesine karar verebilir. İşlem, envanter ve güvenceye ilişkin TMK m.591’deki sınırlar içinde yürütülür.
Tereke Temsilcisi Atanması Talebi
Mirasçıların bilinmemesi gibi kanuni hâllerde sulh hâkimi terekenin resmen yönetilmesine karar verebilir. Atanan yönetici, malvarlığını korur ve yönetim işlemlerini görevin sınırları içinde yürütür (TMK m.592–593).
Miras Ortaklığına Temsilci Atanması
Mirasçılardan biri, paylaşmaya kadar miras ortaklığına temsilci atanmasını sulh hukuk mahkemesinden isteyebilir. Temsilci, atama kararındaki yetkilerle ortaklık adına hareket eder (TMK m.640).
Terekenin Yönetimine İlişkin Uyuşmazlıkların Çözümü
Kira sözleşmesi, bakım gideri veya tereke malının kullanımı gibi konularda mirasçıların karar yetkisi ve mevcut temsil kararı incelenir. Ortaklığı bağlayan işlemlerde kural olarak birlikte hareket edilmesi gerekir (TMK m.640).
Tereke Mallarının Mirasçılara Teslimi Talebi
Teslim talebinde malın hangi sıfatla kimde bulunduğu ve teslimin ortaklığa mı, paylaşma sonunda hak kazanan mirasçıya mı istendiği belirlenir. Talep ve taraflar buna göre değişir.
Tereke Alacak ve Borçlarının Tespiti
Banka, tapu, vergi ve icra kayıtları ile sözleşmeler terekenin borç ve alacaklarının belirlenmesinde kullanılabilir. Envantere yazılan çekişmeli alacağın varlığı ayrıca yargılamaya konu olabilir.
Tereke Yönetimi Nedeniyle Ortaya Çıkan Uyuşmazlıklar
Yönetimden doğan bir uyuşmazlıkta karar ve yetki belgeleri, gelir-gider kayıtları ve varsa zarar incelenir. Hesap verme, temsilciye ilişkin başvuru veya tazminat talebi olayın niteliğine göre değerlendirilir.
Mirasın reddi ve miras borçlarına ilişkin davalar
Gerçek Ret Yoluyla Mirasın Reddi
Gerçek ret, mirasçının sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı, kayıtsız ve şartsız beyanıyla yapılır. Üç aylık sürenin başlangıcı, yasal ve atanmış mirasçılar bakımından ayrı kurallara tabidir (TMK m.606 ve 609).
Mirasın Reddi Beyanının Tespiti ve Kayda Alınması
Sulh hâkimi usulüne uygun ret beyanını kayda alır. Özel kütüğe kaydedilen ret için mirasçı belge isteyebilir (TMK m.609).
Hükmen Ret Davası
Miras bırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Uyuşmazlıkta ölüm tarihindeki mali durum ve mirasçının terekeye ilişkin işlemleri incelenir (TMK m.605/2 ve 610).
Mirasın Reddi Süresinin Uzatılması Talebi
Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni süre tanıyabilir. Talepte gecikmenin nedeni, öğrenme tarihi ve ilgili belgeler gösterilir (TMK m.615).
Mirasın Reddinin Geçersizliğinin Tespiti
Ret beyanının süresi, şekli ve mirasçının terekeyi sahiplenme anlamına gelen işlemleri incelenebilir. Kendi alacaklılarına zarar verme amacıyla yapılan ret için TMK m.617’de ayrıca bir iptal yolu düzenlenmiştir.
Mirasçıların Tereke Borçlarından Sorumluluğuna İlişkin Uyuşmazlıklar
Mirası kabul eden mirasçılar, kural olarak tereke borçlarından kişisel ve müteselsil sorumludur. Resmî deftere göre kabul veya resmî tasfiye seçilmişse özel hükümler uygulanır (TMK m.599, 628–636 ve 641).
Tereke Borçlarının Ödenmesine İlişkin Davalar
Alacaklı, borcun dayanağını, muacceliyetini ve kime yöneltilebileceğini belirlemelidir. Terekenin resmî tasfiyeye alınması veya bütün yakın mirasçıların reddi, izlenecek yolu değiştirebilir.
Mirasın Reddi Sonrasında Mirasçıya Yöneltilen Takiplere İtiraz
Mirasın reddinden sonra icra takibi başlatılmışsa takip türü ve tebliğ tarihi, itirazın süresini ve merciini belirler. Ret kaydı veya hükmen ret iddiası takip dosyasındaki belgelerle birlikte incelenir.
Mirasın Reddi Sonrası Borç Sorumluluğunun Tespiti
Reddin borç sorumluluğuna etkisi, ret beyanı veya hükmen ret koşulları üzerinden belirlenir. Terekenin paylaşımında denkleştirmeye tabi kimi kazandırmalar için TMK m.618’de özel bir sorumluluk düzenlenmiştir.
Tereke Borçlarından Sorumluluğun Sınırlandırılmasına İlişkin Uyuşmazlıklar
Resmî defter ve resmî tasfiye, borç riskini değerlendirmeye yarayan ayrı başvuru yollarıdır. Süresi içinde başvuru, deftere kaydedilen borçlar ve diğer mirasçıların tutumu hukuki sonucu etkiler (TMK m.619–636).
Vasiyetname ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin davalar
Vasiyetnamenin İptali Davası
Vasiyetnamenin ehliyet, irade, hukuka veya ahlaka aykırı içerik ya da şekil sebepleriyle iptali istenebilir. Dava hakkı ve hak düşürücü süreler TMK m.557–559’a göre incelenir.
Vasiyetnamenin Geçersizliğinin Tespiti
Bir vasiyetnamenin bağlayıcı olup olmadığı tartışılıyorsa somut sakatlığa göre iptal, geçersizlik veya başka bir talep değerlendirilir. Belgenin açılmış olması, geçerlilik uyuşmazlığını çözmez.
Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması İşlemi
Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli görünüp görünmediğine bakılmaksızın sulh hâkimine teslim edilir. Hâkim kanundaki usule göre belgeyi açar ve ilgililere bildirir (TMK m.595–597).
Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesi Davası
Belirli mal bırakılan kişi, vasiyet borçlusundan malın teslimini, hakkın devrini veya ilgili edimin yerine getirilmesini isteyebilir. Talep, vasiyetin içeriğine ve TMK m.600–602’ye göre belirlenir.
Vasiyetnamenin Yorumlanmasına İlişkin Uyuşmazlıklar
Belirsiz bir vasiyet hükmünde metnin bütünü ve miras bırakanın metne yansıyan iradesi değerlendirilir. Yorum, tasarrufun zorunlu şekil şartlarının yerine geçmez.
Şekil Şartlarına Aykırılık Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetnamelerde farklı şekil kuralları uygulanır. Örneğin el yazılı vasiyetnamede metin ve tarih el yazısıyla yazılmalı ve belge imzalanmalıdır (TMK m.531–541).
Ayırt Etme Gücünün Bulunmaması Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücü ve on beş yaşın doldurulması gerekir. İşlem tarihindeki sağlık kayıtları, tanıklar ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi ehliyet tartışmasında önem taşır (TMK m.502 ve 557).
İrade Sakatlığı Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama iddiasında olayın vasiyet iradesini nasıl etkilediği araştırılır. Vasiyetçinin sağlığındaki dönme imkânı ile ölümden sonra ilgililerin açacağı iptal davası ayrı kurallara tabidir (TMK m.504 ve 557–559).
Miras Sözleşmesinin İptali Davası
Miras sözleşmesinde tarafların ehliyeti, iradesi ve resmî düzenleme usulü incelenir. Ölüm sonrası iptal talebinde ölüme bağlı tasarrufların iptaline ilişkin hükümler uygulanabilir (TMK m.503, 545 ve 557–559).
Miras Sözleşmesinin Geçersizliğinin Tespiti
Miras sözleşmesinin geçerliliği değerlendirilirken sözleşme tarihi, resmî belge ve tarafların üstlendiği edimler incelenir. Geçersizlik iddiası ile sağken anlaşmayla ortadan kaldırma farklı sonuç doğurur.
Saklı pay ve tenkis davaları
Tenkis Davası
Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların tenkisini isteyebilir. Tereke hesabı, tenkis sırası ve süreler TMK m.560 ve devamına göre belirlenir.
Saklı Payın İhlali Nedeniyle Açılan Davalar
Saklı pay ihlali iddiasında önce mirasçılık sıfatı ve net tereke, ardından hesaba eklenecek kazandırmalar belirlenir. Talebin tenkis, tapu iptali veya başka bir yola dayanması somut işleme bağlıdır.
Saklı Pay Oranının ve Miras Payının Tespiti
Yasal miras payı ile saklı pay aynı oran değildir. Mirasçılık sırası ve sağ kalan eşin birlikte mirasçı olduğu kişiler belirlendikten sonra saklı pay, TMK m.505–506’ya göre hesaplanır.
Bağışların Tenkise Tabi Tutulmasına İlişkin Davalar
Miras bırakanın sağlığındaki her bağış tenkise girmez. Kazandırmanın türü, tarihi ve kanundaki diğer koşullar TMK m.565 kapsamında ayrı ayrı incelenir.
Vasiyetnameyle Yapılan Kazandırmaların Tenkisi
Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar saklı payları zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. Birden fazla kazandırma varsa azaltma oranı ve sırası kanuna göre belirlenir.
Karşılıksız Kazandırmaların Tereke Hesabına Etkisine İlişkin Uyuşmazlıklar
Tasarruf edilebilir kısmın hesabında tereke borçları ve kanunen indirilecek giderler düşülür. Hesaba eklenmesi gereken karşılıksız kazandırmalar ayrıca belirlenir (TMK m.507–509).
Tenkis Nedeniyle Bedel veya Mal İadesi Davaları
Bölünemeyen bir malın tenkisinde, şartları varsa malı alma veya bedel ödeme seçenekleri gündeme gelir. Ödenecek tutar ve iade yükümlülüğü TMK m.564 ve 566’ya göre değerlendirilir.
Saklı Payın Korunmasına Yönelik Hukuki Başvurular
Mirasçılık belgesi, tereke envanteri ve kazandırma kayıtları saklı pay iddiasının hesabına yardımcı olur. Dava açma süresi ve gerekiyorsa geçici koruma talebi ayrıca değerlendirilir.
Mirastan Çıkarma Tasarrufunun İptali
Saklı paylı mirasçı, mirastan çıkarma tasarrufuna karşı hukuki sebep ileri sürebilir. Çıkarma sebebi ve ispat yükü bakımından TMK m.510–512 uygulanır.
Mirastan Çıkarma Sebebinin Bulunmadığının Tespiti
Çıkarma sebebi gösterilmemişse veya ispatlanamazsa tasarrufun saklı paya etkisi TMK m.512’ye göre belirlenir. Miras bırakanın sebep hakkında açık yanılgısı ayrıca değerlendirilir.
Muris muvazaası ve mirastan mal kaçırma davaları
Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Davası
Tapuda satış gibi gösterilen bağışın mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yapıldığı iddia ediliyorsa muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talebi gündeme gelebilir. Gerçek irade, işlem belgeleri ve olayın koşulları birlikte değerlendirilir.
Satış Gibi Gösterilen Bağış İşleminin İptali
Tapudaki satış bedelinin düşük olması tek başına muvazaayı kanıtlamaz. Ödeme kayıtları, alıcının ödeme gücü, devir gerekçesi ve tarafların ilişkileri birlikte incelenir.
Mirasçılardan Mal Kaçırma Nedeniyle Açılan Davalar
Mal kaçırma iddiası, işlemin muvazaa, saklı pay ihlali veya başka bir hukuki sebep oluşturmasına göre farklı taleplere konu olabilir. Devredilen mal ve işlem türü başlangıçta belirlenmelidir.
Miras Bırakanın Sağlığında Gerçekleştirdiği Taşınmaz Devirlerine İlişkin Uyuşmazlıklar
Sağlığında yapılan taşınmaz devrinde tapu akdi, ödeme ve fiilî kullanım gibi deliller incelenir. İşlemin satış, bağış veya bakım sözleşmesi niteliği, mirasçının başvuru yolunu etkiler.
Banka Hesaplarının Devri Nedeniyle Ortaya Çıkan Miras Uyuşmazlıkları
Hesaptan paranın kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi tarihte çekildiği araştırılır. Banka kayıtları ve vekâlet belgeleri, tereke alacağı veya kazandırmaya dayalı talebin belirlenmesine yardımcı olur.
Araç Devirlerinin Miras Hukuku Açısından İncelenmesi
Aracın satış sözleşmesi, noter kayıtları, bedel ödemesi ve teslimi incelenir. Tapulu taşınmazlar için geliştirilen muris muvazaası kuralları araç devirlerine kendiliğinden uygulanmaz.
Şirket Hisselerinin Muvazaalı Devri Nedeniyle Açılan Davalar
Şirket payının devri, şirket türüne, devir sözleşmesine ve ortaklık kayıtlarına göre incelenir. Muvazaa veya başka bir geçersizlik sebebine dayalı talepte taraflar ve şirketin konumu ayrıca belirlenir.
Bağış İşlemlerinin Mirasçıların Haklarına Etkisine İlişkin Davalar
Miras bırakanın yaptığı bağış, koşulları varsa tenkis veya denkleştirme hesabına girebilir. Bu iki kurumun amacı, kapsamı ve uygulanacağı kişiler farklıdır.
Danışıklı İşlemlerin İptaline İlişkin Davalar
Danışıklı işlem iddiasında görünürdeki işlem ile tarafların gerçek iradesi karşılaştırılır. Sözleşmenin türü ve üçüncü kişilerin durumu, ileri sürülebilecek talebi etkiler.
Muris Muvazaası ve Tenkis Taleplerinin Birlikte İleri Sürülmesi
Muvazaa ve tenkis farklı hukuki dayanaklara sahiptir. Aynı olayda şartları varsa talepler, usul kurallarına uygun olarak biri diğerine bağlı şekilde ileri sürülebilir.
Mirasın paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi
Mirasın Paylaşılması Davası
Her mirasçı, ortaklığın sürmesi gereken istisnalar dışında mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaştırma davasından önce dava şartı arabuluculuk hükümleri değerlendirilir (TMK m.642 ve 6325 sayılı Kanun m.18/B).
Terekenin Taksimi Davası
Taksimde tereke malları ve miras payları belirlenir, ardından aynen paylaştırma veya diğer paylaşma yöntemleri incelenir. Paylaşma kapsamındaki özel mal ve haklar için ayrı kanuni kurallar bulunabilir.
Miras Ortaklığının Giderilmesine İlişkin Uyuşmazlıklar
Miras ortaklığı, mirasın geçişiyle oluşur ve paylaşmaya kadar sürer. Ortaklığı sona erdirme talebinde paylaşma davası, arabuluculuk ve mevcut anlaşmalar birlikte değerlendirilir.
Miras Kalan Taşınmazların Paylaşılması
Miras kalan taşınmazın aynen paylaşılabilirliği, tapu kaydı, imar ve ifraz koşulları üzerinden değerlendirilir. Aynen bölüşme mümkün değilse, şartlarına göre satış veya bir mirasçıya özgüleme gündeme gelebilir.
Miras Kalan Taşınır Malların Paylaşılması
Araç, eşya ve benzeri taşınırların niteliği, değeri ve bölünebilirliği paylaşma yöntemini belirler. Uyuşmazlık hâlinde aynen paylaşım ve satış seçenekleri incelenir.
Miras Payının Aynen Tahsisi Talebi
Bir tereke malının paya mahsup edilerek belirli bir mirasçıya verilmesi, malın niteliğine ve özel özgüleme hükümlerine bağlıdır. Değer farkının denkleştirilmesi gerekebilir.
Miras Kalan Malvarlığının Satış Yoluyla Paylaştırılması
Aynen paylaşım mümkün olmadığında satış ve bedelin paylar oranında dağıtılması gündeme gelebilir. Satışın şekli ve mirasçılarla sınırlı olup olmayacağı usul hükümlerine göre belirlenir.
Miras Paylaşma Sözleşmesinin Geçersizliğinin Tespiti
Mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Şekil, taraf katılımı ve varsa paylaşmanın fiilen tamamlanması, geçerlilik değerlendirmesinde önem taşır (TMK m.676).
Miras Paylaşma Sözleşmesinin İptali
Paylaşma sözleşmesinin yanılma, aldatma veya korkutma gibi sebeplerle iptalinde, işlemin yapıldığı koşullar ve ilgili süreler incelenir. Sonradan değer değişmesi tek başına iptal sebebi değildir.
Paylaşım Sonrasında Ortaya Çıkan Miras Uyuşmazlıkları
Paylaşmadan sonra yeni mal veya borç çıkması, üçüncü kişinin hak ileri sürmesi ya da paya düşen malda ayıp ortaya çıkması farklı sonuçlar doğurur. Önce paylaşma belgesi ve talebin hukuki niteliği incelenir.
Mirasta denkleştirme ve miras sebebiyle istihkak
Mirasta Denkleştirme Davası
Denkleştirme, kanuni mirasçıların miras paylarına mahsuben aldıkları karşılıksız kazandırmaların paylaşma hesabına yansıtılmasını sağlar. Hangi kazandırmanın iade edileceği TMK m.669–675’e göre belirlenir.
Miras Bırakanın Sağlığında Yaptığı Kazandırmaların Denkleştirilmesi
Miras bırakanın sağlığındaki kazandırmada amaç, lehtarın mirasçılık sıfatı ve miras bırakanın açıklamaları araştırılır. Altsoya yapılan belirli kazandırmalar için TMK m.669’da özel kural vardır.
Mirasçıya Yapılan Bağışların Miras Payından Mahsup Edilmesi
Denkleştirmeye tabi bağış, koşullarına göre aynen geri verilir veya değeri miras payına mahsup edilir. Değer hesabında kanundaki tarihler ve kazandırmanın niteliği gözetilir.
Miras Sebebiyle İstihkak Davası
Üstün mirasçılık hakkı olan mirasçı, terekeyi veya bir tereke malını elinde tutana karşı miras sebebiyle istihkak davası açabilir. Süreler zilyedin iyi niyetine ve öğrenme tarihine göre değişir (TMK m.637–639).
Tereke Mallarının Haksız Şekilde Elde Tutulmasına İlişkin Davalar
Bir tereke malını elinde tutan kişinin mirasçı, sözleşme tarafı veya üçüncü kişi olması talebi etkiler. Mülkiyet, mirasçılık veya sözleşme temelli teslim yolları birbirinden ayrılır.
Miras Hakkının Üçüncü Kişiler Tarafından İhlali
Üçüncü kişiye geçen tereke malında devrin dayanağı ve üçüncü kişinin iyi niyeti incelenir. İstihkak, tescil, iade veya bedel talebinden hangisinin mümkün olduğu bu incelemeye bağlıdır.
Miras Kalan Malların Mirasçılara Teslimi Davası
Teslim davasında malın kimde olduğu, hangi nedenle teslim borcu doğduğu ve talebin bütün mirasçılar adına ileri sürülüp sürülmediği belirlenir. Paylaşma veya temsil belgesi bu değerlendirmeyi etkiler.
Tereke Mallarından Elde Edilen Gelirlerin Paylaştırılması
Terekeden doğan gelirlerle bakım ve yönetim giderleri hesaplanır. Paylaşma öncesinde gelirlerin tahsili ve kullanımı, miras ortaklığının karar ve temsil kurallarına bağlıdır.
Miras Kalan Taşınmazların Kira Gelirlerine İlişkin Uyuşmazlıklar
Kira sözleşmesi, tahsilat kayıtları ve kiraya verme yetkisi incelenerek terekeye ait kira gelirleri belirlenir. Talebin kiracıya mı, geliri tahsil eden mirasçıya mı yöneltileceği ayrıca değerlendirilir.
Mirasçılar Arasında Ecrimisil Davası
Bir mirasçı ortak malı diğerlerinin kullanımını engelleyerek kullanıyorsa ecrimisil gündeme gelebilir. Kullanımdan men koşulu ve yargı uygulamasındaki istisnalar, somut deliller üzerinden incelenir.
Taşınmaz, şirket hissesi ve malvarlığı unsurlarına ilişkin davalar
Miras Yoluyla İntikal Eden Taşınmazlarda Tapu İptali ve Tescil Davası
Tapu kaydının miras hakkına aykırı oluştuğu iddiasında önce kaydın dayanağı belirlenir. Muvazaa, geçersiz devir veya başka bir sebebe dayalı iptal ve tescil talepleri farklı koşullara tabidir.
Miras Payı Oranında Tapu Tescili Talebi
Mirasçılık belgesindeki pay, her taşınmazda kendiliğinden paylı mülkiyet yaratmaz. Tereke elbirliği hâlindeyse paylı mülkiyete geçiş veya paylaşma için ilgili kanuni usul izlenir.
Miras Kalan Taşınmazların Kullanımı Nedeniyle Ecrimisil Davası
Bir mirasçının taşınmazı tek başına kullanması hâlinde kullanımın hukuki dayanağı, diğer mirasçılara engel olunup olunmadığı ve talep dönemi değerlendirilir. Kira geliri ile ecrimisil ayrı taleplerdir.
Miras Kalan Taşınmazların Kira Gelirlerinin Tahsili
Kira gelirinin tahsilinde sözleşme, banka hareketleri ve tahsil edenin sıfatı önemlidir. Terekeye ödeme, hesap verme veya paya düşen tutarın istenmesi dosyadaki ilişkiye göre değişir.
Miras Kalan Taşınmazların Yönetimine İlişkin Uyuşmazlıklar
Onarım, kiraya verme ve satış işlemleri aynı yetki kurallarına tabi olmayabilir. Tapudaki mülkiyet türü, mirasçıların kararları ve varsa temsilcinin yetkisi incelenir.
Şirket Hisselerinin Mirasçılara İntikali
Şirket payının mirasla intikalinde şirket türü, sözleşmesi ve pay kayıtları belirleyicidir. Limited şirkette pay, mirasla genel kurul onayı aranmadan geçer. Şirket, geçişi öğrenmesinden itibaren üç ay içinde payı gerçek değeri üzerinden devralmayı önererek geçişi reddedebilir (TTK m.596).
Miras Kalan Şirket Paylarının Değerinin Tespiti
Şirket payının değerinde finansal tablolar, varlıklar, borçlar ve paya bağlı haklar incelenebilir. Değerleme tarihi ve yöntemi, miras paylaşımı veya şirketin payı devralması gibi talebin sebebine göre belirlenir.
Tereke Kapsamındaki Alacakların Tahsili
Miras bırakanın alacağı için sözleşme, vade ve zamanaşımı kontrol edilir. Tahsilin tereke adına yapılması gerekiyorsa mirasçıların birlikte hareket etmesi veya temsil yetkisi önem taşır.
Miras Bırakanın Banka Mevduatlarının Mirasçılara Ödenmesi
Banka mevduatında hesap türü, mirasçılık belgesi, veraset ve intikal vergisine ilişkin işlemler ile banka kayıtları incelenir. Ortak hesap, bloke veya mirasçılar arası çekişme ödeme yolunu değiştirebilir.
Fikrî ve Sınai Mülkiyet Haklarının Miras Yoluyla İntikali
Eser sahibinin mali hakları miras yoluyla geçebilir (FSEK m.63). Manevi yetkilerin kullanımı ve marka, patent gibi sınai hakların intikali, kendi özel mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir.
Miras sözleşmeleri ve özel miras uyuşmazlıkları
Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali
Mirastan feragat sözleşmesinin iptali talebinde ehliyet, irade sakatlığı ve şekil kuralları incelenir. Başvurabilecek kişiler ve süreler talebin dayandığı hukuki sebebe göre belirlenir.
Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçersizliğinin Tespiti
Mirastan feragat, miras bırakan ile mirasçı arasında miras sözleşmesi şeklinde yapılır. Belgenin resmî şekli ve tarafların ehliyeti, geçersizlik incelemesinde önem taşır (TMK m.528 ve 545).
Mirastan Feragat Sözleşmesine Aykırılık Nedeniyle Açılan Davalar
Feragat karşılığında kararlaştırılan edim yerine getirilmediyse sözleşme hükümleri ve tarafların yükümlülükleri incelenir. Feragatin altsoya etkisi, karşılık bulunmasına ve sözleşmede yazılanlara göre değerlendirilir.
Miras Payının Devri Sözleşmesinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar
Mirasçılar arasındaki miras payı devrinde yazılı şekil aranır. Paylaşma öncesindeki miras payı devri ile belirli bir tereke malının devri birbirinden ayrılır (TMK m.677).
Miras Payının Üçüncü Kişiye Devri Nedeniyle Ortaya Çıkan Uyuşmazlıklar
Miras payının üçüncü kişiye devri noterlikçe düzenleme şeklinde yapılır. Üçüncü kişi mirasçı veya paylaşma tarafı olmaz, sözleşmedeki hakkını devreden mirasçıya karşı ileri sürer (TMK m.677).
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Gereği Gibi Yerine Getirilmemesi Nedeniyle Feshi
Bakım borcunun yerine getirilmediği iddiasında sözleşme, bakımın kapsamı ve tarafların davranışları incelenir. Şartlarına göre fesih veya diğer kanuni sonuçlar değerlendirilir (TBK m.611 ve devamı).
Miras Bırakanın Malvarlığı Üzerindeki Tasarruflarının Kötüye Kullanılması Nedeniyle Açılan Davalar
Miras bırakanın sağlığında yaptığı işlemlerde, somut bir ehliyet, irade, muvazaa veya saklı pay sorunu bulunup bulunmadığı araştırılır. İleri sürülecek talep, işlem türüne ve delillere göre belirlenir.
Miras Hakkının Kötüye Kullanılmasına İlişkin Uyuşmazlıklar
Miras hakkının kullanımında dürüstlük kuralı uygulanır. Hakkın kötüye kullanıldığı iddiası değerlendirilirken kişinin davranışları ve varsa uyuşmazlığı düzenleyen özel hüküm birlikte incelenir (TMK m.2).
Yabancılık Unsuru Taşıyan Miras Uyuşmazlıkları
Yabancılık unsuru varsa miras bırakanın vatandaşlığı, malların bulunduğu ülke ve Türkiye’deki son yerleşim yeri önemlidir. Uygulanacak hukuk ile Türk mahkemelerinin yetkisi MÖHUK m.20 ve 43’te ayrı düzenlenir.
Yabancı Ülkelerde Verilen Miras Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi
Yabancı miras kararının Türkiye’de hüküm etkisi için tanıma, icrası için tenfiz koşulları değerlendirilir. Kararın kesinleşmesi, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi ve kamu düzeni incelemesi önem taşır (MÖHUK m.50–59).
Başvuru usulü
Listede davalar, çekişmesiz yargı işleri ve başka bir dava içinde ileri sürülebilecek talepler yer alır. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süreleri talebin niteliğine göre belirlenir.
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda 6325 sayılı Kanun’un 18/B maddesindeki dava şartı arabuluculuk hükmü uygulanır.