AİHM kararları uygulanmazsa ne yapılabilir? İhlal kararının yerine getirilmesi devletin yükümlülüğü

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen kararların uygulanması, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf devletlerin hukuki yükümlülükleri arasında yer alıyor. Buna rağmen bazı kararların uygulanması veya ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması konusunda yaşanan tartışmalar, bireylerin hangi hukuki yollara başvurabileceği sorusunu gündeme getiriyor.

Özellikle kişi özgürlüğü, adil yargılanma hakkı ve ifade özgürlüğü gibi temel haklara ilişkin ihlal kararlarında, kararın yalnızca açıklanması yeterli görülmüyor. İhlalin sonuçlarının giderilmesi ve gerektiğinde benzer ihlallerin tekrarını önleyecek önlemlerin alınması gerekiyor.

Avukat Gizem Gonce, AİHM kararlarının uygulanmasının uluslararası hukuk bakımından bağlayıcı bir yükümlülük olduğunu vurguluyor:

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46. maddesi uyarınca taraf devletler, taraf oldukları davalarda AİHM’nin kesinleşmiş kararlarına uymayı taahhüt eder. Kararların icrası Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından denetlenir. Bu denetim yalnızca tazminat ödenip ödenmediğiyle sınırlı değildir. İhlalin niteliğine göre başvurucunun durumunun düzeltilmesi, yeniden yargılama yapılması, tahliye veya başka bireysel tedbirlerin alınması ve genel nitelikte mevzuat ya da uygulama değişikliklerinin gerçekleştirilmesi gerekebilir.

AİHM kararının uygulanmadığını düşünen kişi, öncelikle kararın hangi yükümlülükleri içerdiğini ve ulusal makamların hangi adımları attığını incelemelidir. Kararın icrasına ilişkin süreç, Bakanlar Komitesi tarafından takip edilir. Başvurucu veya temsilcileri, kararın uygulanmasına ilişkin değerlendirmelerini ve ilgili bilgileri Avrupa Konseyi mekanizmalarına iletebilir. Ancak bu süreç, ulusal mahkemeye yapılacak başvuruların yerine geçen yeni bir temyiz yolu değildir.

Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da somut olayın koşullarına göre gündeme gelebilir. Yeni bir kamu işlemi veya ihmali, Anayasa ile Sözleşme’nin ortak koruma alanındaki bir hakkı ihlal ediyorsa ve kabul edilebilirlik şartları sağlanıyorsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru değerlendirilebilir. Bu inceleme, davanın tüm olaylarının baştan değerlendirilmesi anlamına gelmez; ihlalin ve sonuçlarının giderilip giderilmediğiyle sınırlıdır.

Burada her dosyanın kendi özellikleri dikkate alınmalıdır. AİHM kararının kesinleşme durumu, kararın hangi tedbirleri gerektirdiği, ulusal makamların işlemleri ve başvurucunun mevcut hukuki durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Gonce, AİHM kararlarının uygulanmasının yalnızca başvurucunun bireysel meselesi olmadığını, hukuk devleti ve temel hakların korunması bakımından da önem taşıdığını ifade ediyor.

Bir ihlal kararının etkili olması, yalnızca mahkeme kararının verilmesine değil, kararın gereğinin yerine getirilmesine de bağlıdır.

Kaynaklar

Bloga dön