Çocuğa şiddet uygulayan ebeveynin velayeti kaldırılabilir mi? Çocuğun üstün yararı belirleyici
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, süreler ve tutarlar zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel değerlendirme alın.
Çocuğa yönelik fiziksel veya psikolojik şiddet, yalnızca ceza hukuku bakımından değil, aile hukuku ve çocuk koruma mevzuatı bakımından da ciddi sonuçlar doğuruyor. Ebeveynlerden birinin çocuğa şiddet uygulaması hâlinde velayet hakkının devam edip edemeyeceği, diğer ebeveynin hangi hukuki yollara başvurabileceği ve çocuğun nasıl korunacağı önemli tartışma başlıkları arasında yer alıyor.
Türk hukukunda velayet, ebeveynlere tanınmış sınırsız bir yetki değil; çocuğun bakımını, eğitimini, korunmasını ve gelişimini sağlamaya yönelik bir sorumluluktur. Bu nedenle velayet hakkı kullanılırken esas alınması gereken ölçüt, ebeveynin kişisel beklentileri değil, çocuğun üstün yararıdır.
Avukat Gizem Gonce, şiddetin niteliğine ve çocuğun güvenliğine göre velayet konusunda farklı tedbirler alınabileceğini belirtiyor:
Türk Medeni Kanunu’nun 348. maddesi, velayetin kaldırılmasını düzenlemektedir. Buna göre çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaması veya bu önlemlerin yetersiz kalacağının önceden anlaşılması hâlinde hâkim velayetin kaldırılmasına karar verebilir. Ebeveynin çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması da kanunda düzenlenen nedenler arasındadır.
Çocuğa şiddet uygulanması, olayın ağırlığına, sürekliliğine, çocuğun fiziksel ve psikolojik durumuna ve ebeveynin davranışlarına göre velayet değerlendirmesinde son derece önemli olabilir. Ancak her olayda otomatik olarak velayetin kaldırılacağı söylenemez. Mahkeme, çocuğun güvenliğini ve gelişimini esas alarak somut olayın koşullarını inceler.
Velayetin kaldırılması en ağır aile hukuku tedbirlerinden biridir. Bunun yanında, olayın özelliklerine göre velayetin değiştirilmesi, kişisel ilişkinin sınırlandırılması, gözetim altında kurulması veya geçici koruyucu tedbirler de gündeme gelebilir. Şiddet iddiası bulunan durumlarda çocuğun güvenliği öncelikle sağlanmalıdır.
Şiddete maruz kalan veya şiddet riski altındaki çocuk bakımından kolluk, savcılık, aile mahkemesi ve ilgili çocuk koruma birimlerine başvurulabilir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında çocuğun korunmasına yönelik tedbirler de değerlendirilebilir. Şiddet aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza soruşturması yürütülmesi mümkündür.
Bu süreçte sağlık raporları, uzman değerlendirmeleri, okul kayıtları, tanık anlatımları ve olayın niteliğine uygun diğer deliller önem taşıyabilir. Ancak çocuğun tekrar tekrar dinlenmesi veya olayın ayrıntılarını anlatmaya zorlanması ayrıca psikolojik zarar doğurabileceğinden süreç uzmanlar eşliğinde yürütülmelidir.
Gonce, şiddet iddiasının aile içi bir mesele olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayarak, çocuğun güvenliğini tehlikeye düşüren durumlarda gecikmeden yetkili mercilere başvurulması gerektiğini ifade ediyor.
Velayet bir üstünlük veya ödül değil, çocuğun üstün yararına hizmet etmesi gereken bir sorumluluktur.