Karot Alınması Yıkım İçin Yeterli mi? Riskli Yapı Süreci
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, süreler ve tutarlar zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel değerlendirme alın.
Kentsel dönüşüm sürecinde apartmanlardan alınan karot örnekleri, ev sahipleri ve kiracılar arasında büyük endişeye neden oluyor. Binadan karot alınması doğrudan yıkım kararı anlamına mı geliyor? Bir kat maliki diğer maliklerin izni olmadan binadan karot aldırabilir mi? Karot sonucunda binanın riskli olduğu belirlenirse itiraz hakkı var mı? Ev sahipleri ve kiracılar hangi haklara sahip? Avukat Gizem Gonce, 6306 sayılı Kanun kapsamında karot işlemlerini, riskli yapı tespitini ve yıkım sürecini anlattı.
Binadan karot alınması, o binanın yıkılması için yeterli midir?
Hayır. Binadan karot alınması tek başına binanın yıkılması için yeterli değildir.
Karot, binanın beton dayanımını ve mevcut yapı malzemesinin özelliklerini belirlemek amacıyla alınan beton numunesidir. Bu numuneler laboratuvar ortamında incelenir ve binanın taşıyıcı sisteminin değerlendirilmesinde kullanılan teknik verilerden birini oluşturur.
Ancak bir binanın depreme karşı güvenli olup olmadığının belirlenmesi yalnızca karot sonucuna bağlı değildir. Binanın taşıyıcı sistemi, kolon ve kirişleri, donatı özellikleri, beton dayanımı, zemin koşulları ve diğer teknik unsurlar birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında bir binanın riskli yapı olarak kabul edilmesi için ilgili mevzuatta öngörülen usule uygun bir riskli yapı tespitinin yapılması gerekir.
Dolayısıyla vatandaşlarımızın bilmesi gereken en önemli husus şudur: Karot alınması, riskli yapı raporu düzenlenmesi ve binanın yıkılması birbirinden farklı hukuki ve teknik aşamalardır.
Bir apartman sakini veya kat maliki diğer maliklerin izni olmadan binadan karot aldırabilir mi?
Evet. 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yaptırılması bakımından bütün kat maliklerinin oybirliğiyle karar alması şart değildir.
Kanunun 3. maddesi uyarınca yapı maliklerinden biri veya kanuni temsilcisi, masrafları kendisine ait olmak üzere Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara riskli yapı tespiti yaptırabilir.
Bu nedenle bir apartmanda yalnızca bir kişinin başvuruda bulunması, mevzuata uygun riskli yapı tespiti sürecinin başlatılması için yeterli olabilir.
Diğer kat maliklerinin bu başvuruya onay vermemesi, tek başına riskli yapı tespitini engellemez.
Ancak burada önemli bir ayrım var. Herhangi bir kişinin kendi başına apartmanın ortak alanlarına müdahale ederek numune alması ile yetkili kuruluş aracılığıyla kanuni riskli yapı tespiti yaptırılması aynı şey değildir.
İşlemin yetkili kuruluş tarafından, ilgili mevzuat ve teknik esaslara uygun şekilde yürütülmesi gerekir.
Karot sonucunda beton dayanımı düşük çıkarsa bina doğrudan riskli yapı ilan edilir mi?
Hayır. Beton dayanımının düşük çıkması önemli bir teknik veri olmakla birlikte tek başına otomatik olarak riskli yapı kararı verilmesi anlamına gelmez.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti, Uygulama Yönetmeliği ve ekindeki Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar doğrultusunda yapılmalıdır.
Bu değerlendirmede binanın taşıyıcı sistemine ilişkin teknik hesaplamalar, malzeme özellikleri, mevcut yapı durumu ve ilgili mühendislik kriterleri dikkate alınır.
Karot sonuçları bu teknik değerlendirmenin önemli parçalarından biridir. Ancak tek bir beton numunesinin sonucu üzerinden binanın tamamı hakkında kesin bir hukuki sonuca ulaşılması doğru değildir.
Örneğin binanın bir bölümünden alınan numunenin düşük dayanım göstermesi, bütün binanın hiçbir ek inceleme yapılmadan yıkılması gerektiği anlamına gelmez.
Yetkili teknik kuruluşun bütün verileri mevzuata uygun şekilde değerlendirmesi ve rapor hazırlaması gerekir.
Binanın riskli yapı olduğu hangi aşamada resmiyet kazanır?
Burada teknik inceleme ile idari süreci birbirinden ayırmamız gerekiyor.
Öncelikle yapı maliki veya kanuni temsilcisi tarafından lisanslı kuruluşa başvuru yapılır. Kuruluş, binada gerekli incelemeleri gerçekleştirir ve riskli yapı tespit raporunu hazırlar.
Hazırlanan rapor ilgili Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne veya yetki devri yapılmışsa ilgili idareye sunulur.
İdare raporu inceler. Eksiklik veya yanlışlık tespit edilirse raporun düzeltilmesi istenebilir. Uygun bulunan rapor doğrultusunda taşınmazın tapu kaydına riskli yapı belirtmesi işlenmesi için tapu müdürlüğüne bildirim yapılır.
Daha sonra maliklere ve ilgili hak sahiplerine kanuni usulle bildirim gerçekleştirilir.
Riskli yapı tespitine karşı itiraz edilmezse veya yapılan itiraz reddedilirse tespit kesinleşir.
Dolayısıyla karot işleminin yapılmış olması ile binanın hukuken riskli yapı olarak kesinleşmesi arasında birden fazla aşama bulunmaktadır.
Binanın riskli olduğu yönünde rapor düzenlenirse maliklerin itiraz hakkı var mı?
Evet. Bu, vatandaşların mutlaka bilmesi gereken en önemli haklardan biridir.
6306 sayılı Kanun'un 3. maddesi ve Uygulama Yönetmeliği kapsamında riskli yapı tespitine karşı yapı malikleri veya kanuni temsilcileri itiraz edebilir.
İtiraz süresi, ilgili muhtarlıkta yapılan ilanının son gününden itibaren 15 gündür.
İtiraz, yapının bulunduğu yerdeki Kentsel Dönüşüm Müdürlüğüne veya yetki devri yapılmışsa ilgili idareye dilekçeyle yapılır.
İtirazlar, üniversitelerden görevlendirilen dört üye ile Bakanlık teşkilatından görevlendirilen üç üyenin katılımıyla oluşturulan yedi üyeli teknik heyet tarafından incelenir.
Teknik heyet, raporu ve itiraz gerekçelerini değerlendirir.
Burada özellikle vurgulamak istiyorum: İtiraz hakkı yalnızca şekli bir başvuru değildir. Yapılan teknik incelemenin, kullanılan verilerin, numune alma yönteminin ve hesaplamaların mevzuata uygun olup olmadığı sorgulanabilir.
Ancak itirazın süresinde ve yetkili kişi tarafından yapılması gerekir.
Karot raporunda hata olduğunu düşünen bir malik ne yapmalı?
Öncelikle riskli yapı tespit raporunun ve teknik belgelerin incelenmesi gerekir.
Özellikle şu hususlar önemlidir:
- Karot numunelerinin hangi noktalardan alındığı,
- Numune alma ve laboratuvar işlemlerinin usule uygun olup olmadığı,
- Beton dayanımına ilişkin sonuçların doğru değerlendirilip değerlendirilmediği,
- Binanın taşıyıcı sistemine ilişkin hesaplamaların mevzuata uygunluğu,
- Mimari ve statik projelerin doğru kullanılıp kullanılmadığı,
- Binanın mevcut durumunun teknik rapora doğru yansıtılıp yansıtılmadığı.
Bu konularda teknik uzmanlardan destek alınması önemlidir.
Hukuki açıdan ise itiraz süresinin kaçırılmaması gerekir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargıda iptal davası ve koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebi gündeme gelebilir.
Ancak dava açılması tek başına yıkım işlemini otomatik olarak durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için ayrıca mahkeme kararı gerekir.
Binanın riskli yapı olduğu kesinleşirse bütün maliklerin yıkım konusunda anlaşması gerekir mi?
Hayır. Bu konuda önemli bir ayrım bulunmaktadır.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti kesinleştiğinde, yapının yıkılması kanuni sürece bağlanmıştır. Binanın yıkılması için bütün kat maliklerinin oybirliğiyle karar alması gerekmez.
Çünkü burada öncelikli amaç can güvenliğinin korunmasıdır.
Riskli yapı tespiti kesinleştikten sonra idare tarafından maliklere tahliye ve yıkım için kanuni süreler verilir.
Bu süreçte maliklerin kendi aralarında yeni yapı, müteahhit seçimi, paylaşım ve dönüşüm modeli konusunda anlaşmaları ayrı bir hukuki aşamadır.
Yani binanın riskli olduğunun kesinleşmesiyle yıkım süreci ile yıkımdan sonra yeni binanın nasıl yapılacağına ilişkin kararlar birbirinden farklıdır.
Riskli yapı kesinleşirse bina ne kadar süre içerisinde boşaltılmalı ve yıkılmalı?
6306 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile Uygulama Yönetmeliği tahliye ve yıkım sürecini düzenler.
Riskli yapının tahliyesi ve yıktırılması için maliklere ve yapıda ikamet edenlere 90 günü aşmayan bir süre verilir. Somut dosyadaki son tarih, tahliye ve yıkıma ilişkin resmî bildirimde yer alır.
Bu süreler içinde tahliye ve yıkım gerçekleşmezse idare tarafından tahliye ve yıkım işlemleri gerçekleştirilebilir.
Gerekli hâllerde kolluk kuvvetlerinden yardım alınması ve kapalı alanların açılması da gündeme gelebilir.
Dolayısıyla vatandaşların kendilerine yapılan resmî bildirimleri dikkatle takip etmeleri gerekir.
Binada kiracı olarak oturan kişiler de karot ve yıkım sürecinden etkilenir mi?
Evet. Riskli yapı tespitinin kesinleşmesi ve tahliye sürecinin başlaması kiracıları da doğrudan etkiler.
Ancak kiracıların da hukuki hakları bulunmaktadır.
Kiracıların öncelikle kendilerine yapılan tahliye bildirimlerini ve verilen süreleri takip etmeleri gerekir.
6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapıların tahliyesi sürecinde, şartları taşıyan kiracılara ve sınırlı ayni hak sahiplerine taşınma yardımı veya ilgili mevzuatta öngörülen diğer destekler sağlanabilir.
Bunun yanında kiracının kira sözleşmesinden doğan hakları, depozito alacağı ve taşınma nedeniyle doğabilecek diğer hukuki talepleri somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Özellikle kiracının ev sahibinden kaynaklanan bir hukuka aykırılık nedeniyle zarara uğraması durumunda genel hükümler kapsamında tazminat talepleri gündeme gelebilir.
Binanın riskli olduğu kesinleştiğinde ev sahipleri kira veya taşınma yardımı alabilir mi?
6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapıların tahliyesi ve yeniden yapılması süreçlerinde maliklere, kiracılara ve sınırlı ayni hak sahiplerine belirli koşullarla yardım sağlanabilmektedir.
Kanunun 5. maddesi ve ilgili uygulama düzenlemeleri kapsamında kira yardımı veya başka destekler gündeme gelebilir.
Ancak bu yardımlar otomatik olarak herkese aynı miktarda ödenmez. Başvuru koşulları, taşınmazın bulunduğu yer, hak sahipliği ve yürürlükteki düzenlemeler dikkate alınır.
Bu nedenle vatandaşların Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve ilgili il müdürlüklerinden güncel başvuru koşullarını öğrenmeleri gerekir.
Binada bir malik karot alınmasına karşı çıkarsa inceleme engellenebilir mi?
Sadece bir veya birkaç malikin karşı çıkması, kanuni riskli yapı tespit sürecini her durumda engelleyemez.
6306 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca riskli yapı tespitinin engellenmesi hâlinde, Başkanlık veya idarenin talebi üzerine mülki idare amirinin yazılı izniyle kolluk kuvvetleri aracılığıyla kapalı alanların açılması suretiyle resen tespit yapılması mümkündür.
Burada önemli olan işlemin yetkili makamlarca ve kanuni usule uygun şekilde yürütülmesidir.
Diğer taraftan bu düzenleme, herhangi bir malikin veya özel şirketin istediği zaman zorla binaya girerek inceleme yapabileceği anlamına gelmez. Resmî yetki ve usul şartları bulunmalıdır.
Binanın yıkılması için alınan karara karşı dava açılabilir mi?
Evet. Riskli yapı tespitine, bu tespite dayalı idari işlemlere ve yıkım sürecine ilişkin işlemlere karşı hukuka aykırılık iddialarıyla idari yargı yoluna başvurulabilir.
Ancak hangi işlemin dava konusu edileceği ve hangi sürenin uygulanacağı somut olaya göre belirlenmelidir.
Özellikle riskli yapı tespitine karşı özel 15 günlük idari itiraz süresi ile idari yargıda dava açma süresi birbirine karıştırılmamalıdır.
İdari işlemin tebliğ şekli, işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu olup olmadığı, özel kanun hükümleri ve varsa özel dava süresi dikkate alınmalıdır.
İdare mahkemesinde iptal davası açılması, yıkım işlemini kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle koşulları varsa yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.
Burada vatandaşlara tavsiyem, yıkım işlemi başlamadan önce teknik raporun ve idari sürecin bir hukukçu tarafından incelenmesidir.
Karot alınan her bina kentsel dönüşüme mi girer?
Hayır. Karot alınması tek başına kentsel dönüşüm sürecinin başladığı anlamına gelmez.
Bir binadan karot alınmasının farklı nedenleri olabilir. Örneğin yapı sahibinin binanın mevcut durumunu öğrenmek istemesi, güçlendirme projesi hazırlatması, teknik inceleme yaptırması veya 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespitine başvurması mümkündür.
Bunların her biri farklı hukuki ve teknik sonuçlar doğurur.
Özellikle vatandaşların, yapılan işlemin yalnızca özel bir teknik inceleme mi yoksa 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti mi olduğunu öğrenmeleri gerekir.
Çünkü hukuki sonuçları birbirinden tamamen farklıdır.
AVUKAT GİZEM GONCE'DEN EV SAHİPLERİNE VE KİRACILARA ÖNEMLİ UYARI
Deprem gerçeği karşısında yapı güvenliğinin araştırılması son derece önemlidir. Ancak vatandaşların mülkiyet hakları, hukuki güvenlik ve idari işlemlere karşı başvuru hakları da korunmalıdır.
Binadan karot alınması doğrudan yıkım kararı anlamına gelmez. Yıkım sürecinin başlayabilmesi için ilgili mevzuata uygun riskli yapı tespitinin yapılması, idari incelemenin tamamlanması ve tespitin kesinleşmesi gerekir.
Özellikle riskli yapı raporu düzenlenen binalarda maliklerin 15 günlük itiraz süresini kaçırmamaları büyük önem taşır.
Vatandaşlar bir binanın yıkılacağı söylendiğinde yalnızca sözlü açıklamalara göre hareket etmemeli; riskli yapı raporunu, resmî tebligatları ve tapu kayıtlarını mutlaka incelemelidir.
Unutulmamalıdır ki deprem güvenliği hayati öneme sahiptir. Ancak güvenli yapılaşma süreci yürütülürken mülkiyet hakkı ve hukuki güvenceler de göz ardı edilemez.