Bir Malikin Borcu Nedeniyle Diğer Daireler Satılabilir mi?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat, süreler ve tutarlar zaman içinde değişebilir; somut durumunuz için güncel değerlendirme alın.
Kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda maliklerden birinin borçlarını ödeyememesi, aynı binadaki diğer daire sahiplerini endişelendiriyor. Peki bir kişinin şahsi borçları nedeniyle apartmandaki bütün daireler haczedilebilir mi? Borçlu malikin yalnızca hissesi mi satılır, yoksa taşınmazın tamamı da icra yoluyla el değiştirebilir mi? Avukat Gizem Gonce, kat mülkiyetinde haciz ve satış işlemlerinin hukuki sınırlarını anlattı.
Kat mülkiyetine tabi bir binada maliklerden biri borca batarsa diğer daireler de satışa çıkarılabilir mi?
Hayır. Bir kat malikinin şahsi borçları nedeniyle aynı binada bulunan diğer kişilere ait bağımsız bölümlerin haczedilmesi ve satışa çıkarılması kural olarak mümkün değildir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre her bağımsız bölüm, ayrı bir mülkiyet hakkının konusudur. Kat maliklerinin kendilerine ait bağımsız bölümler üzerindeki hakları, diğer maliklerin haklarından bağımsızdır.
Dolayısıyla bir apartmanda on daire bulunduğunu ve bu dairelerden yalnızca birinin malikinin yüksek miktarda borçlandığını düşünelim. Alacaklılar, gerekli icra takip şartlarının oluşması hâlinde borçlu kişinin adına kayıtlı bağımsız bölüme haciz koydurabilir. Ancak diğer dokuz dairenin sahipleri, sırf aynı binada taşınmaz sahibi oldukları için bu borçtan sorumlu tutulamaz.
Burada temel ilke, borçtan sorumluluğun kişisel olması ve cebri icranın borçluya ait malvarlığı üzerinde yürütülmesidir.
Borçlu kişinin aynı apartmanda birden fazla dairesi varsa bütün daireleri haczedilebilir mi?
Evet, borçlu kişinin adına kayıtlı birden fazla bağımsız bölüm bulunuyorsa bunlar hacze konu olabilir. Ancak haciz işlemi sınırsız değildir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca borçlunun taşınır ve taşınmaz mallarından, alacaklının ana para, faiz ve takip masrafları dâhil olmak üzere alacaklarını karşılamaya yetecek miktarda haciz yapılması esastır.
Bu nedenle borçlunun aynı binada üç dairesi bulunması, her üç dairenin de hiçbir değerlendirme yapılmadan satışa çıkarılacağı anlamına gelmez. Alacağın miktarı, taşınmazların değeri ve haczin kapsamı birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle ölçülülük ilkesi önemlidir. Alacağı karşılamaya yetecek malvarlığı bulunduğu hâlde gereğinden fazla haciz uygulanması hukuki uyuşmazlığa neden olabilir.
Bir daire üç kişinin adına kayıtlıysa ve bunlardan yalnızca biri borçluysa dairenin tamamı satılabilir mi?
Bu sorunun cevabı taşınmazın tapudaki mülkiyet şekline göre belirlenir.
Örneğin bir daire üç kardeş adına eşit paylarla kayıtlı olsun. Kardeşlerden yalnızca biri borçlarını ödeyemiyor ve hakkında icra takibi yürütülüyor.
Bu durumda kural olarak yalnızca borçlu kardeşin taşınmaz üzerindeki payı haczedilebilir. Diğer iki kardeşin mülkiyet payları, borçlu kişinin şahsi borçları nedeniyle haczedilemez.
Ancak borçlu kişinin payının icra yoluyla satılması, diğer paydaşlar bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. İhaleyi kazanan üçüncü kişi, satışın kapsamına göre taşınmazda yeni paydaş hâline gelebilir.
Dolayısıyla bir taşınmazın tamamının satılması ile yalnızca borçlu kişinin payının satılması birbirinden farklı hukuki işlemlerdir. Bu ayrımın özellikle miras yoluyla edinilmiş taşınmazlarda dikkatle incelenmesi gerekir.
Borçlu kişinin payı satıldıktan sonra yeni malik taşınmazın tamamının satışını isteyebilir mi?
Bu ihtimal göz ardı edilmemelidir.
Paylı mülkiyette paydaşlardan her biri, kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde ortaklığın giderilmesini talep edebilir. Borçlu kişinin payını icra yoluyla satın alan üçüncü kişi de taşınmazda paydaş hâline geldikten sonra Türk Medeni Kanunu'nun 698 ve devamı maddeleri kapsamında ortaklığın giderilmesini talep edebilir.
Ortaklığın giderilmesi davasında taşınmazın aynen taksimi mümkünse bu yöntem değerlendirilebilir. Aynen taksim mümkün değilse satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilebilir.
Bu durumda önemli bir ayrıntı ortaya çıkar: Başlangıçta yalnızca bir kişinin borcu nedeniyle onun payı icra yoluyla satılmış olsa bile, sonradan yeni paydaşın açacağı ortaklığın giderilmesi davası sonucunda taşınmazın tamamının satılması gündeme gelebilir.
Ancak bu, diğer maliklerin şahsi borçtan sorumlu tutulduğu anlamına gelmez. Bu, paylı mülkiyetin sona erdirilmesine ilişkin ayrı bir hukuki süreçtir.
Borca batık olmak, kişinin taşınmazlarının otomatik olarak satışa çıkarılması için yeterli midir?
Hayır. Borca batıklık ile icra yoluyla satış birbirinden farklı hukuki kavramlardır.
Bir kişinin borçlarının malvarlığından fazla olması, tek başına taşınmazlarının otomatik olarak satışa çıkarılması sonucunu doğurmaz.
Alacaklının hukuki takip yollarına başvurması, gerekli koşulların oluşması, haciz ve satış prosedürünün işletilmesi gerekir.
Ayrıca kişi hakkında iflas kararı verilmesi ile yalnızca bireysel icra takibine maruz kalması aynı hukuki sonucu doğurmaz. İflas hâlinde borçlunun haczi kabil malvarlığı bakımından iflas hükümleri uygulanır.
Bu nedenle her olayda borcun niteliği, borçlunun hukuki statüsü ve takip dosyasının hangi aşamada olduğu incelenmelidir.
Borçlu malikin yaşadığı tek ev de satışa çıkarılabilir mi?
Bu konuda İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi önemlidir. Söz konusu maddede borçlunun hâline münasip evi bakımından haczedilmezlik koruması düzenlenmiştir.
Ancak bu koruma, borçlunun adına kayıtlı her konutun hiçbir koşulda haczedilemeyeceği anlamına gelmez.
Taşınmazın değeri, borçlunun ve ailesinin yaşam koşulları ve daha mütevazı bir konut edinme imkânı gibi hususlar değerlendirilir. Taşınmazın değeri hâline münasip bir evin değerini aşıyorsa, kanundaki koşullar çerçevesinde satış ve borçluya uygun konut için gerekli bedelin ayrılması gündeme gelebilir.
Dolayısıyla yalnızca bir ev sahibi olmak, her durumda mutlak bir haciz koruması sağlamaz.
Bir malikin şahsi borçları nedeniyle apartmanın ortak alanları da haczedilebilir mi?
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca kat malikleri, ana taşınmazın ortak yerleri üzerinde arsa payları oranında ortak mülkiyet hakkına sahiptir.
Merdivenler, asansörler, çatı, bina girişi ve benzeri ortak alanlar bağımsız bölümlerden ayrı değerlendirilemez.
Bir kat malikinin şahsi borcu nedeniyle diğer maliklerin ortak alanlar üzerindeki haklarının ortadan kaldırılması mümkün değildir. Bununla birlikte bağımsız bölümün haczi ve satışı söz konusu olduğunda o bağımsız bölüme bağlı arsa payı da satışın kapsamındadır.
Bu nedenle ortak alanların mülkiyet yapısı ile bağımsız bölüme bağlı arsa payının hukuki niteliğini birbirinden ayırmak gerekir.
Diğer kat maliklerinin ortak gider borçları nedeniyle sorumluluğu doğabilir mi?
Burada şahsi borç ile ortak gider borcunu birbirinden ayırmalıyız.
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 20. maddesine göre kat maliklerinin ortak giderlere ve avanslara katılma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Bir kat maliki ortak gider payını ödemezse yönetici veya diğer kat malikleri tarafından kendisine karşı dava açılabilir ve icra takibi yapılabilir.
Ancak bir kişinin bankalara veya üçüncü kişilere olan şahsi borçları ile apartmanın ortak gider borçları aynı hukuki nitelikte değildir.
Aynı şekilde bir kişinin şahsi borcu nedeniyle diğer kat maliklerinin otomatik olarak sorumlu tutulması da mümkün değildir. Ancak ortak borçluluk, kefalet veya birlikte tesis edilmiş ipotek gibi özel hukuki ilişkiler varsa ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
Borçlu kat malikinin diğer maliklerin yaşamını olumsuz etkilemesi durumunda farklı bir hukuki yol var mı?
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 25. maddesinde kat mülkiyetinin devri mecburiyeti düzenlenmiştir.
Bu hükme göre bir kat maliki, kanundan kaynaklanan borç ve yükümlülüklerini yerine getirmemek suretiyle diğer kat maliklerinin haklarını onlar açısından çekilmez hâle gelecek derecede ihlal ederse, diğer kat malikleri o kişinin bağımsız bölümü üzerindeki mülkiyet hakkının kendilerine devredilmesini hâkimden talep edebilir.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var. Bir kişinin bankaya borçlanması veya ekonomik açıdan zor duruma düşmesi, tek başına bu hükmün uygulanması için yeterli değildir.
Kanunda düzenlenen özel koşulların gerçekleşmesi gerekir. Örneğin ortak gider borçlarının ödenmemesi nedeniyle iki takvim yılı içerisinde üç defa icra veya dava takibine sebep olunması, kanunda çekilmezlik hâlinin var sayıldığı durumlardan biridir.
Dolayısıyla bu düzenleme, şahsi borçlar nedeniyle otomatik olarak işletilebilecek bir mülkiyet devri mekanizması değildir.
Böyle bir durumla karşılaşan taşınmaz sahipleri ne yapmalı?
Öncelikle tapu kayıtları dikkatle incelenmeli ve taşınmazın mülkiyet yapısı belirlenmelidir.
Özellikle şu hususlara bakılmalıdır:
- Bağımsız bölümün tapuda kimin adına kayıtlı olduğu,
- Taşınmazın tek kişiye mi yoksa birden fazla kişiye mi ait olduğu,
- Borçlu kişinin taşınmazın tamamına mı yoksa yalnızca belirli bir payına mı sahip olduğu,
- Tapuda haciz, ipotek veya başka bir takyidat bulunup bulunmadığı,
- İcra takibinin kesinleşip kesinleşmediği,
- Haciz ve satış işlemlerinin hangi aşamada olduğu,
- Taşınmazın borçlunun hâline münasip evi niteliğinde olup olmadığı.
Özellikle borçlu olmayan bir kişinin taşınmazına hatalı biçimde haciz uygulanması durumunda, somut olayın niteliğine göre icra mahkemesine şikâyet veya istihkak davası gibi hukuki yollar gündeme gelebilir. Bu başvurularda süreler büyük önem taşır.
Bu nedenle tapu kaydı ve icra dosyası birlikte değerlendirilmeden hareket edilmemelidir.
AVUKAT GİZEM GONCE'DEN TAŞINMAZ SAHİPLERİNE ÖNEMLİ UYARI
Kat mülkiyetinde en önemli husus, her bağımsız bölümün ayrı bir mülkiyet hakkına konu olmasıdır. Bir kişinin borçlarını ödeyememesi, aynı apartmandaki diğer kişilerin evlerini kendiliğinden haciz tehlikesiyle karşı karşıya bırakmaz.
Ancak borçlu kişinin payının icra yoluyla satılması, yeni bir paydaşın ortaya çıkmasına ve ilerleyen süreçte ortaklığın giderilmesi davası açılmasına neden olabilir.
Bu nedenle özellikle aileden miras kalan, birden fazla kişi adına kayıtlı olan veya aynı binada birden fazla bağımsız bölümü bulunan taşınmazlarda mülkiyet yapısının ve borç ilişkilerinin önceden değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Bir kişinin borcu başkasının mülkiyet hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak taşınmazın mülkiyet yapısındaki küçük bir ayrıntı, icra ve satış sürecinin tamamını değiştirebilir.