Aliağa’daki Fabrika Patlaması: İşverenin Sorumluluğu ve İşçilerin Hakları

Av. Gizem Gonce

9 Kasım 2026’da İzmir’in Aliağa ilçesindeki demir çelik tesisinde meydana gelen patlamanın ardından yangın çıktı. Patlamanın nedeni ve kişilerin sorumluluğu teknik ve adli incelemelerle belirlenir. Av. Gizem Gonce, iş kazası tespiti, iş güvenliği yükümlülükleri ve işçiler ile yakınlarının haklarını değerlendirdi.

İzmir'deki fabrikada yaşanan patlama hukuken iş kazası olarak mı değerlendirilecek?

İşyerinde meydana gelen ve çalışanın bedenen veya ruhen zarar görmesine yol açan olay, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki koşullar oluştuğunda iş kazası sayılır. SGK incelemesinde olayın yeri, çalışanların durumu ve olay ile zarar arasındaki bağ değerlendirilir. İş kazası tespiti ile işverenin kusurunun tespiti ayrı konulardır.

İşveren, fabrikada meydana gelen patlamadan doğrudan sorumlu tutulabilir mi?

İşverenin sorumluluğu, olayın meydana gelmesinde iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırılık bulunup bulunmadığına göre belirlenir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi işverene çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getiriyor.

İşveren;

• İşyerindeki tehlikeleri önceden belirlemek,
• Risk değerlendirmesi yapmak,
• Makine ve ekipmanların güvenli çalışmasını sağlamak,
• Periyodik bakım ve kontrolleri yaptırmak,
• Çalışanlara gerekli eğitimleri vermek,
• Tehlikeli çalışma alanlarında güvenlik önlemlerini uygulamak,
• Alınan tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığını denetlemek zorundadır.

Önemli bir nokta var: İşverenin iş güvenliği uzmanından hizmet almış olması, sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Tavan vincinin düşmesi veya ekipman arızası sonucu ölüm meydana gelirse kim sorumlu olur?

Vinç düşmesi veya ekipman arızası ihtimali teknik incelemede değerlendirilebilir. Aliağa’daki olayın nedeni konusunda kesin bir sonuca varmak için incelemelerin tamamlanması gerekir. Bakım ve periyodik kontrol raporları, operatör eğitimleri, iş talimatları ve kamera kayıtları incelenir. Sorumluluk, görev ve yetki dağılımı ile ihlalin sonuca etkisine göre belirlenir.

İşverenin ihmali nedeniyle işçiler hayatını kaybederse hangi ceza uygulanır?

Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde taksirle öldürme suçu düzenlenmiştir.

Birden fazla kişinin ölümüne veya bir ya da birden fazla kişinin ölümüyle birlikte yaralanmalara neden olunması hâlinde TCK 85/2 gündeme gelebilir.

Bu hükme göre iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Burada özellikle altını çizmek gerekir: Ceza sorumluluğu şirketin tüzel kişiliğine otomatik olarak yüklenmez. Olayda ihmali bulunan ve kusuru ile ölüm veya yaralanma arasında nedensellik bağı kurulan gerçek kişiler bakımından değerlendirme yapılır.

İşveren, fabrika yöneticileri, bakım ve kontrol sorumluları veya diğer yetkililerin sorumluluğu ayrı ayrı incelenir.

İş güvenliği uzmanı da ceza alabilir mi?

Evet, ancak yalnızca iş güvenliği uzmanı olarak görev yapıyor olmak ceza sorumluluğu için yeterli değildir.

Uzmanın görev alanı, kendisine verilen yetkiler, tespit ettiği riskler, işverene yaptığı bildirimler ve olayla arasındaki nedensellik bağı değerlendirilmelidir.

Uzmanın görevini gereği gibi yerine getirmemesi ve bu ihmalin kazanın meydana gelmesinde etkili olması durumunda cezai sorumluluk gündeme gelebilir.

Buna karşılık işverenin gerekli tedbirleri almaması nedeniyle meydana gelen her kazadan iş güvenliği uzmanını sorumlu tutmak hukuken doğru değildir.

Hayatını kaybeden işçilerin aileleri hangi haklara sahip?

Hayatını kaybeden işçilerin geride bıraktıkları aileleri bakımından hem sosyal güvenlik hukukundan hem de özel hukuk hükümlerinden kaynaklanan haklar söz konusudur.

Bunlar arasında:

• SGK tarafından şartları oluşmuşsa ölüm geliri veya ölüm aylığı bağlanması,
• Cenaze ödeneği,
• Destekten yoksun kalma tazminatı,
• Manevi tazminat,
• Varsa işçinin ödenmemiş ücret, yıllık izin ve diğer işçilik alacakları bulunmaktadır.

Özellikle destekten yoksun kalma tazminatı son derece önemlidir.

Çünkü hayatını kaybeden işçinin maddi desteğinden yararlanan eş, çocuklar ve olayın koşullarına göre diğer yakınları, bu desteğin kaybı nedeniyle tazminat talep edebilir.

Manevi tazminat bakımından da Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi kapsamında değerlendirme yapılır.

Yaralanan işçiler işverenden tazminat isteyebilir mi?

Evet. Yaralanan çalışanlar, olayın koşullarına ve işverenin sorumluluğuna göre maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

Maddi tazminat kapsamında;

• Geçici iş göremezlik nedeniyle oluşan zararlar,
• Sürekli iş göremezlik nedeniyle çalışma gücü kaybı,
• Tedavi ve iyileşme giderleri,
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zararlar değerlendirilebilir.

Ayrıca yaralanmanın ağırlığı, kalıcı etkileri ve kişinin yaşadığı fiziksel ve psikolojik zararlar dikkate alınarak manevi tazminat da talep edilebilir.

Her yaralanma dosyasında maluliyet oranı, kusur durumu ve zarar miktarı ayrı ayrı belirlenmelidir.

İş kazasında SGK'nın sorumluluğu nedir? Aileler SGK'ya başvurmalı mı?

Evet. İş kazasının SGK'ya bildirilmesi ve sosyal güvenlik haklarının değerlendirilmesi gerekir.

Hayatını kaybeden çalışanların hak sahipleri, kanundaki şartların bulunması hâlinde ölüm geliri ve diğer sosyal güvenlik yardımlarından yararlanabilir.

Yaralanan çalışanlar da geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri bakımından değerlendirilir.

Ancak SGK tarafından ödeme yapılması, işverenin özel hukuk kapsamındaki tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Fabrika yönetimi hakkında soruşturma başlatılır mı?

Ölüm ve yaralanmayla sonuçlanan olayda Cumhuriyet Başsavcılığının incelemesi; olay yeri bulguları, bilirkişi raporları, kamera kayıtları, tanık beyanları ve iş güvenliği belgeleri üzerinden yürür. SGK ve iş müfettişlerinin incelemeleri farklı amaçlara hizmet eder. Ekipmanın teknik durumu ve bakım kayıtları, diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

İş kazalarında şirketin yanı sıra yöneticiler de sorumlu tutulabilir mi?

Evet. Sorumluluk yalnızca şirketin tüzel kişiliği üzerinden değerlendirilemez.

İşveren adına hareket eden ve işyerinin yönetiminde görev alan işveren vekilleri, 6331 sayılı Kanun bakımından işveren sayılır.

Bununla birlikte ceza hukuku açısından her kişinin kendi görev, yetki, kusur ve ihmalinin ayrıca belirlenmesi gerekir.

Örneğin bakım işlemlerinin yapılmamasından sorumlu olan kişiyle çalışma alanının güvenliğini sağlamakla görevli kişinin sorumluluğu aynı olmayabilir.

İşverenin kusuru olmasa bile işçi yakınları tazminat alabilir mi?

Burada iki ayrı hukuki mekanizmayı birbirinden ayırmak gerekiyor.

SGK'nın iş kazası sigortası kapsamında sağladığı yardımlar ile işverene yöneltilecek tazminat talepleri aynı şey değildir.

İşverenin tazminat sorumluluğu bakımından kusur, nedensellik bağı ve uygulanacak sorumluluk hükümleri incelenir.

Dolayısıyla yalnızca kazanın meydana gelmiş olması, işverenin her durumda tazminat ödeyeceği anlamına gelmez. Ancak işverenin kusursuz sorumluluğunun veya başka sorumluluk sebeplerinin bulunup bulunmadığı da somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

İş kazası geçiren çalışanlar ve aileleri hukuki süreçte hangi belgeleri saklamalı?

Bu tür olaylarda delillerin korunması son derece önemlidir.

Özellikle;

• İş sözleşmesi ve ücret bordroları,
• SGK hizmet dökümleri,
• İş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri,
• İş ekipmanlarına ilişkin bakım ve periyodik kontrol kayıtları,
• Kaza öncesi ve sonrasına ait fotoğraf ve videolar,
• Hastane ve tedavi kayıtları,
• Tanık bilgileri,
• İş kazası tutanakları ve bilirkişi raporları muhafaza edilmelidir.

Özellikle kamera kayıtlarının ve teknik bakım belgelerinin kaybolmadan temin edilmesi, olayın aydınlatılması açısından önemlidir.

Son olarak işverenlere ve çalışanlara ne söylemek istersiniz?

İş sağlığı ve güvenliği yalnızca yerine getirilmesi gereken bürokratik bir yükümlülük değildir. İnsan hayatını doğrudan ilgilendiren temel bir sorumluluktur.

Bir fabrikada üretimin devam etmesi, çalışanların güvenliğinden daha önemli olamaz.

İşverenler riskleri önceden belirlemeli, makinelerin ve ekipmanların kontrollerini düzenli yaptırmalı, bakım ve onarım süreçlerini güvenli şekilde yürütmeli ve çalışanların hayatını tehlikeye atabilecek hiçbir ihmale göz yummamalıdır.

Bugün İzmir'de yaşanan bu acı olayın tüm yönleriyle aydınlatılmasını, sorumluluğu bulunan kişilerin hukuk önünde hesap vermesini ve benzer faciaların bir daha yaşanmamasını temenni ediyorum.

Hayatını kaybeden işçilerimize Allah'tan rahmet, ailelerine sabır, yaralanan çalışanlarımıza acil şifalar diliyorum.