Havacılık Hukuku

Yolcu hakları, hava taşımacılığı, havayolu şirketlerinin sorumluluğu ve uyuşmazlıklarda başvuru yolları.

Avukat Aylin Esra Eren ve Avukat Gizem Gonce

Havacılık hukuku rehberi

Havacılık Hukuku Nedir?

Havacılık hukuku; hava araçlarının işletilmesi, hava taşımacılığı faaliyetleri, yolcu ve yük taşımacılığı, havaalanlarının kullanımı, uçuş emniyeti, havacılık güvenliği ve hava taşımacılığından kaynaklanan hukuki ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır.

Bu hukuk dalı, yalnızca havayolu şirketleri ile yolcular arasındaki ilişkilerden ibaret değildir. Aynı zamanda hava aracı sahipleri, kiralayanlar, hava aracı üreticileri, bakım kuruluşları, havaalanı işletmecileri, yer hizmetleri şirketleri, sigorta kuruluşları, pilotlar, mürettebat ve hava kargo işletmeleri arasındaki hukuki ilişkileri de kapsar.

Havacılık faaliyetlerinin uluslararası nitelik taşıması nedeniyle havacılık hukukunda hem ulusal mevzuat hem de uluslararası sözleşmeler önemli bir yere sahiptir.

Özellikle uluslararası uçuşlarda farklı ülkelerin hukuk sistemlerinin, uluslararası taşıma sözleşmelerinin ve yetkili yargı mercilerinin belirlenmesi, uyuşmazlıkların çözümünü daha kapsamlı bir hukuki değerlendirmeye ihtiyaç duyar.

Havacılık hukukunun temel amaçları şunlardır:

• Hava taşımacılığı faaliyetlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesini sağlamak.
• Yolcuların ve yük sahiplerinin haklarını korumak.
• Havayolu taşıyıcılarının hukuki sorumluluklarını belirlemek.
• Uçuş emniyeti ve havacılık güvenliğini sağlamak.
• Hava aracı kazalarından kaynaklanan hukuki sorumlulukları düzenlemek.
• Havacılık sektöründe faaliyet gösteren işletmeler arasındaki sözleşmesel ilişkileri düzenlemek.
• Ulusal ve uluslararası havacılık kurallarının uygulanmasını sağlamak.
• Havacılık faaliyetlerinden doğan maddi ve manevi zararların giderilmesine ilişkin hukuki mekanizmaları belirlemek.

Türkiye'de Havacılık Hukukunun Yasal Dayanakları

Türkiye'de havacılık faaliyetleri farklı kanun, yönetmelik ve uluslararası sözleşmeler çerçevesinde düzenlenmektedir.

Havacılık uyuşmazlıklarının çözümünde olayın niteliğine, tarafların hukuki ilişkisine ve taşımanın uluslararası olup olmadığına göre uygulanacak mevzuat değişebilir.

2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu

Türk sivil havacılık hukukunun temel düzenlemelerinden biri 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'dur.

14 Ekim 1983 tarihinde kabul edilen ve 19 Ekim 1983 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan Kanun, sivil havacılık faaliyetlerinin hukuki çerçevesini belirlemektedir.

Kanun kapsamında;

• Türk hava sahasının kullanılması,
• Hava araçlarının hukuki statüsü,
• Hava araçlarının tescili,
• Hava araçlarının işletilmesi,
• Hava taşımacılığı faaliyetleri,
• Hava aracı kazaları,
• Taşıma sözleşmelerinden doğan sorumluluk,
• Yolcu, bagaj ve yük taşımacılığı,
• Havacılık faaliyetlerinin denetlenmesi

gibi konular düzenlenmektedir.

Özellikle Kanun'un 120 ve devamındaki ilgili maddeler, hava taşıyıcısının yolcu, bagaj ve yük taşımacılığından doğan sorumluluğu bakımından önem taşımaktadır.

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU)

SHY-YOLCU Yönetmeliği, hava yolu ile seyahat eden yolcuların belirli durumlarda sahip olduğu asgari hakları düzenlemektedir.

Yönetmelik özellikle şu durumları kapsamaktadır:

• Uçağa kabul edilmeme,
• Uçuşun iptal edilmesi,
• Uçuşun gecikmesi,
• Rezervasyonu onaylanmış yolcunun taşınmaması,
• Üst veya alt hizmet sınıfına yerleştirme,
• Engelli veya hareket kabiliyeti kısıtlı yolcuların hakları.

Yönetmeliğin 10 Aralık 2024 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikleriyle tazminat tutarları ve teknik veya operasyonel nedenlerle gerçekleşen gecikmelere ilişkin bazı yükümlülükler yeniden düzenlenmiştir.

Montreal Konvansiyonu

Uluslararası hava taşımacılığında önemli düzenlemelerden biri 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu'dur.

Konvansiyon, uluslararası hava taşımacılığında yolcu, bagaj ve yük taşımacılığından doğan taşıyıcı sorumluluğuna ilişkin ortak kurallar getirmektedir.

Özellikle;

• Yolcunun ölümü veya bedensel zarara uğraması,
• Bagajın kaybolması,
• Bagajın hasar görmesi,
• Yükün kaybolması veya hasarlanması,
• Taşımanın gecikmesi

gibi durumlarda taşıyıcının sorumluluğunun belirlenmesinde önem taşır.

Uluslararası taşıma uyuşmazlıklarında Montreal Konvansiyonu'nun uygulanabilirliği, taşımanın niteliği, güzergâhı ve sözleşmenin tarafları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Konvansiyonun öngördüğü sorumluluk limitleri dönemsel olarak güncellenebildiğinden, somut olaya uygulanacak limitlerin ayrıca incelenmesi gerekir.

Türk Ticaret Kanunu

Havacılık hukukunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu da önemli bir yere sahiptir.

Özellikle taşıma işleri, ticari işletmeler, sigorta sözleşmeleri ve ticari uyuşmazlıklar bakımından Türk Ticaret Kanunu hükümleri gündeme gelebilir.

Hava yolu ile gerçekleştirilen yük taşımacılığı, ticari sözleşmeler, taşıma ilişkileri ve sigorta uyuşmazlıklarında ilgili özel düzenlemelerle birlikte değerlendirme yapılması gerekir.

Diğer İlgili Düzenlemeler

Havacılık faaliyetlerinin farklı alanlarında aşağıdaki düzenlemeler de önem taşımaktadır:

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu.
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan sektörel yönetmelikler.
• Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) düzenlemeleri ve ilgili uluslararası sözleşmeler.

Bu düzenlemelerin uygulanması, uyuşmazlığın türüne ve ilgili mevzuatın kapsamına bağlıdır.

Uçuş İptali Halinde Yolcuların Hakları Nelerdir?

Uçuşun iptal edilmesi, yolcuların en sık karşılaştığı havacılık hukuku uyuşmazlıklarından biridir.

Uçuş iptali halinde havayolu şirketinin yükümlülükleri, SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında belirlenmiştir.

Uçuşu gerçekleştiren havayolu şirketi, mevzuatta öngörülen şartların oluşması halinde yolcuya belirli hakları sunmak zorundadır.

Bunlar genel olarak:

1. Bilet ücretinin iadesi: Yolcu, mevzuatta belirtilen şartlar çerçevesinde seyahatin gerçekleştirilmeyen bölümüne ilişkin ücretin iadesini talep edebilir. Seyahatin amacının ortadan kalktığı durumlarda gerçekleştirilen bölümün ücretinin iadesi de gündeme gelebilir.

2. Alternatif uçuş veya güzergâh değişikliği: Yolcuya uygun şartlarda alternatif ulaşım imkânı sunulmalıdır.

3. Konaklama ve ulaşım: Bekleme süresinin gerektirdiği durumlarda konaklama ve havaalanı ile konaklama yeri arasındaki ulaşım desteği sağlanmalıdır.

4. Yiyecek ve içecek hizmeti: Bekleme süresine uygun olarak yolcuya ikram ve gerekli hizmetler sunulmalıdır.

5. Tazminat: Yönetmelikte belirtilen koşulların oluşması halinde yolcu ayrıca tazminat talep edebilir.

Uçuş iptalinde tazminat miktarı ne kadardır?

SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 8. maddesi uyarınca:

Tazminatın Türk lirası karşılığı, ödeme günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınarak hesaplanır.

Ancak her uçuş iptali otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz. İptalin ne zaman bildirildiği, alternatif uçuş teklif edilip edilmediği ve olağanüstü hâl bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Havayolu şirketinin bütün makul tedbirleri almasına rağmen olağanüstü hâllerin iptale neden olduğunu ispatlaması durumunda, Yönetmelik kapsamındaki tazminat yükümlülüğü ortadan kalkabilir. Bununla birlikte yolcunun bilet iadesi, yeniden yönlendirme ve şartları varsa hizmet hakları ayrıca değerlendirilmelidir.

Uçuşun Gecikmesi Halinde Yolcuların Hakları

Uçuş gecikmesi, havayolu taşımacılığında yolcuların maddi ve manevi zarara uğramasına neden olabilen önemli bir uyuşmazlık konusudur.

Uçuşun gecikmesi durumunda havayolu şirketinin sorumluluğu, gecikmenin nedeni, süresi, yolcuya etkisi ve uygulanacak mevzuat dikkate alınarak belirlenir.

SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 7. maddesine göre yolculara sunulması gereken hizmetler, uçuş mesafesine ve beklenen gecikme süresine göre değişmektedir.

Yönetmelikte öngörülen temel eşikler şöyledir:

• 1.500 kilometreden kısa ve iç hat uçuşlarında en az 2 saatlik gecikme beklentisi,
• 1.500 ile 3.500 kilometre arasındaki uçuşlarda en az 3 saatlik gecikme beklentisi,
• 3.500 kilometreden uzun uçuşlarda en az 4 saatlik gecikme beklentisi.

Bu sürelerde yolculara mevzuat kapsamında yiyecek, içecek ve haberleşme imkânı gibi hizmetler sunulmalıdır. Gecikmenin sonraki güne sarkması halinde konaklama ve ulaşım desteği de gündeme gelir.

Son varışta en az üç saat gecikmede tazminat alınabilir mi?

10 Aralık 2024 tarihli değişiklikle SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 7. maddesine eklenen hüküm uyarınca, uçuşun teknik ve operasyonel nedenlerle gecikmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine üç saat veya daha fazla gecikmeyle ulaştırılması halinde, Yönetmeliğin 8 ve 9. maddelerindeki yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekir.

Dolayısıyla teknik ve operasyonel nedenlerle meydana gelen gecikmelerde, koşulları oluştuğunda yolcunun tazminat ve geri ödeme veya güzergâh değişikliği hakları gündeme gelir.

Ancak bu düzenleme, her üç saatlik gecikmede hiçbir ayrım yapılmaksızın tazminat ödeneceği anlamına gelmez. Gecikmenin nedeni ve mevzuatta düzenlenen istisnalar somut olay üzerinden incelenmelidir.

Uçağa Kabul Edilmeme ve Overbooking Durumunda Yolcu Hakları

Havayolu şirketlerinin bazı uçuşlarda uçak kapasitesinden daha fazla rezervasyon kabul etmesi, havacılık sektöründe overbooking olarak adlandırılmaktadır.

Overbooking uygulaması nedeniyle rezervasyonu ve bileti bulunan bir yolcunun uçağa kabul edilmemesi mümkündür.

Ancak bu durum, havayolu şirketinin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında, yolcunun kendi isteği dışında uçağa kabul edilmemesi halinde havayolu şirketinin belirli yükümlülükleri bulunmaktadır.

Bu durumda yolcunun:

• Tazminat talep etme,
• Bilet ücretinin iadesini isteme,
• Alternatif uçuş talep etme,
• Bekleme süresine göre yiyecek ve içecek hizmetlerinden yararlanma,
• Gerektiğinde konaklama ve ulaşım desteği isteme

hakları gündeme gelebilir.

Burada önemli olan husus, uçağa kabul edilmeme işleminin yolcunun rızası dışında gerçekleşmesidir.

Yolcunun gönüllü olarak uçuşundan vazgeçmesi ve karşılığında havayolu şirketiyle anlaşması ile zorunlu olarak uçağa kabul edilmemesi birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Bu nedenle yolcunun kendisine sunulan belge ve anlaşmaları dikkatle incelemesi gerekir.

Bagajın Kaybolması, Hasarlanması veya Geç Teslim Edilmesi

Havacılık hukukunda en önemli uyuşmazlık alanlarından biri de yolcu bagajlarına ilişkin sorunlardır.

Yolcunun uçağa teslim ettiği bagajın kaybolması, hasarlanması veya varış noktasına geç ulaştırılması halinde taşıyıcının sorumluluğu gündeme gelebilir.

Bagajın Kaybolması

Yolcunun havayolu şirketine teslim ettiği bagajın kaybolması halinde, yolcu uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir.

Bu talebin değerlendirilmesinde;

• Bagajın taşıyıcıya teslim edilmiş olması,
• Bagajın teslim alındığını gösteren bagaj etiketi,
• Bagajın kaybolduğuna ilişkin tutanak,
• Bagajın içeriği ve değeri,
• Uğranılan maddi zarar,
• Uygulanacak ulusal veya uluslararası mevzuat

önem taşımaktadır.

Özellikle uluslararası uçuşlarda Montreal Konvansiyonu'nun bagaj sorumluluğuna ilişkin hükümleri dikkate alınmalıdır.

Bagajın Hasarlanması

Bagajın yolculuk sırasında kırılması, çatlaması, içindeki eşyaların zarar görmesi veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda taşıyıcının sorumluluğu doğabilir.

Yolcunun bu tür durumlarda bagajını teslim alırken hasarı tespit etmesi ve havayolu şirketine yazılı bildirimde bulunması önemlidir.

Hasarın fotoğraflanması, havaalanında tutanak tutulması ve satın alma belgelerinin saklanması ispat açısından yararlıdır.

Bagajın Geç Teslim Edilmesi

Bagajın yolcunun varış noktasına ulaşmasından sonra teslim edilmesi, özellikle iş seyahati, sağlık, özel organizasyon veya bağlantılı seyahatler bakımından zarara neden olabilir.

Bu durumda yolcunun gecikme nedeniyle uğradığı makul ve ispatlanabilir zararları talep etmesi mümkün olabilir.

Ancak her harcamanın otomatik olarak karşılanacağı söylenemez. Harcamanın zorunlu, makul ve gecikmeyle bağlantılı olup olmadığı değerlendirilir.

Bagaj uyuşmazlıklarında önemli süreler

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu uyarınca:

Bu süreler hak kaybı bakımından büyük önem taşır. Montreal Konvansiyonu'na tabi taşımalarda bagajın kaybı, gecikmesi ve hasarı için ayrıca özel hükümler bulunmaktadır.

Hava Kargo Taşımacılığında Hukuki Sorumluluk

Havacılık hukuku yalnızca yolcu taşımacılığını değil, ticari eşya ve yük taşımacılığını da kapsamaktadır.

Hava kargo taşımacılığı, özellikle uluslararası ticaret, ihracat, ithalat, lojistik ve tedarik zinciri faaliyetlerinde önemli bir yere sahiptir.

Hava kargo taşımacılığında gönderici, alıcı, taşıyıcı, acente, gümrük müşaviri ve yer hizmetleri kuruluşları arasında çeşitli hukuki ilişkiler kurulmaktadır.

Bu ilişkilerden doğan uyuşmazlıklar, taşıma sözleşmesinin hükümleri ve uygulanacak ulusal veya uluslararası mevzuat çerçevesinde çözümlenir.

Hava kargo taşımacılığında karşılaşılan uyuşmazlıklar

• Taşınan yükün kaybolması.
• Yükün hasarlı teslim edilmesi.
• Yükün eksik teslim edilmesi.
• Teslimatın gecikmesi.
• Yanlış kişiye teslimat yapılması.
• Taşıma belgelerindeki hatalar.
• Taşıma ücretine ilişkin uyuşmazlıklar.
• Gümrük işlemlerinden kaynaklanan sorunlar.
• Taşıma sırasında yükün bozulması veya değer kaybetmesi.
• Taşıma sözleşmesine aykırılık.

Hava kargo şirketlerinin sorumluluğu

Taşıyıcının sorumluluğu belirlenirken yükün taşıyıcıya teslim edildiği andan teslim edilmesine kadar geçen süreç, taşıma belgeleri, hasarın meydana geldiği aşama ve tarafların sözleşmesel yükümlülükleri incelenmelidir.

Uluslararası hava kargo taşımacılığında Montreal Konvansiyonu'nun yük taşımacılığına ilişkin hükümleri uygulanabilir.

Bu kapsamda taşıyıcının sorumluluğu, ilgili sözleşme ve konvansiyondaki sorumluluk şartları ve sınırları çerçevesinde belirlenir.

Özellikle yüksek değerli yük taşımalarında, taşıma sigortasının kapsamı ve taşıma belgelerindeki özel beyanların hukuki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Hava Aracı Kazalarında Hukuki Sorumluluk

Hava aracı kazaları, havacılık hukukunun en kapsamlı ve teknik değerlendirme gerektiren alanlarından biridir.

Bir hava aracı kazasının meydana gelmesi halinde yalnızca kazanın teknik nedeni değil, aynı zamanda kazaya ilişkin hukuki sorumluluklar da incelenmelidir.

Hava aracı kazalarında sorumluluk;

• Hava aracı işleteni,
• Hava taşıma işletmesi,
• Hava aracı sahibi,
• Bakım ve onarım kuruluşları,
• Üretici şirketler,
• İlgili personel,
• Sigorta kuruluşları

bakımından gündeme gelebilir.

Ancak bu kişilerin veya kuruluşların tamamı her kazada kendiliğinden sorumlu tutulamaz. Sorumluluğun belirlenmesi için ilgili mevzuat, kusur, illiyet bağı ve uygulanabilir özel sorumluluk hükümleri değerlendirilmelidir.

Yolcunun Ölümü veya Yaralanması

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 120. maddesi uyarınca, yolcunun ölümü veya bedensel zarara uğraması halinde, zarara neden olan kazanın hava aracında veya uçağa iniş ya da biniş sırasında meydana gelmesi koşuluyla taşıyıcının sorumluluğu gündeme gelir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun yolcunun ölümü ve bedensel zarara uğramasına ilişkin hükümleri de dikkate alınır.

Bu tür olaylarda zarar gören yolcu veya hak sahipleri tarafından koşulları varsa maddi ve manevi tazminat talepleri ileri sürülebilir.

Maddi ve Manevi Tazminat

Hava aracı kazaları sonucunda meydana gelen ölüm veya yaralanmalarda zararın kapsamı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Maddi tazminat kapsamında;

• Tedavi giderleri,
• Çalışma gücü kaybından kaynaklanan zararlar,
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar,
• Ölüm halinde destekten yoksun kalma zararları,
• Cenaze ve defin giderleri

gündeme gelebilir.

Manevi tazminat ise olayın niteliği, zararın ağırlığı ve ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir.

Tazminat talebinin hangi kişilere yöneltilebileceği ve hangi hukuk kurallarının uygulanacağı, taşımanın uluslararası niteliği ve sorumluluk rejimi dikkate alınarak belirlenmelidir.

Havayolu Şirketinin Hukuki Sorumluluğu

Havayolu şirketleri, faaliyetlerini yürütürken yolculara, yük sahiplerine ve sözleşmenin diğer taraflarına karşı çeşitli yükümlülükler üstlenir.

Bu yükümlülükler yalnızca uçuşun gerçekleştirilmesiyle sınırlı değildir.

Havayolu şirketlerinin başlıca yükümlülükleri şunlardır:

1. Taşıma sözleşmesine uygun şekilde hizmet sunmak.

2. Yolcuların güvenliğini sağlamak.

3. Yolcuları uçuş değişiklikleri ve iptaller hakkında bilgilendirmek.

4. Mevzuatın öngördüğü durumlarda tazminat ödemek.

5. Bagaj ve yük taşımacılığında gerekli özeni göstermek.

6. Yolcu haklarına ilişkin düzenlemelere uymak.

7. Kişisel verileri hukuka uygun şekilde işlemek.

8. İlgili havacılık emniyeti ve güvenliği kurallarına uygun hareket etmek.

Havayolu şirketinin sorumluluğu belirlenirken taşıma sözleşmesi, bilet koşulları, genel işlem şartları ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

Havacılıkta Sigorta Hukuku

Havacılık faaliyetleri yüksek ekonomik değerler ve önemli riskler barındırmaktadır. Bu nedenle sigorta, havacılık sektörünün temel hukuki ve ekonomik unsurlarından biridir.

Havacılık sigortaları, hava araçlarının uğrayabileceği zararların yanı sıra üçüncü kişilere, yolculara ve taşınan yüklere ilişkin riskleri de kapsayabilir.

Başlıca havacılık sigortaları şunlardır:

Gövde sigortası: Hava aracının kaza, çarpma, yangın veya poliçede belirtilen diğer riskler nedeniyle uğrayabileceği fiziksel zararları teminat altına alabilir.

Üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası: Hava aracının işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları, poliçe ve ilgili mevzuat çerçevesinde karşılamayı amaçlar.

Yolcu sorumluluk sigortası: Yolcuların taşınması sırasında meydana gelebilecek ölüm veya bedensel zararlar nedeniyle doğabilecek sorumluluk risklerini kapsayabilir.

Hava kargo sigortası: Taşınan yükün kaybolması, hasarlanması veya poliçede belirtilen diğer risklere karşı güvence sağlayabilir.

Havacılık savaş ve benzeri risk sigortaları: Poliçe kapsamına göre savaş, terör ve benzeri özel riskleri teminat altına alabilir.

Havacılık sigortası uyuşmazlıklarında dikkat edilmesi gerekenler

Sigorta şirketinin ödeme yükümlülüğü belirlenirken;

• Poliçenin kapsamı,
• Teminat dışı haller,
• Muafiyet hükümleri,
• Hasarın meydana geliş şekli,
• İhbar yükümlülükleri,
• Ekspertiz raporları,
• Sigorta bedeli,
• Zararın miktarı

birlikte değerlendirilmelidir.

Sigorta şirketinin tazminat talebini reddetmesi veya eksik ödeme yapması durumunda, olayın niteliğine göre hukuki başvuru yollarına müracaat edilebilir.

Hava Aracı Kiralama Sözleşmeleri ve Finansal Kiralama İşlemleri

Havacılık sektöründe hava araçlarının satın alınması kadar kiralanması da yaygın bir uygulamadır.

Havayolu şirketleri, faaliyetlerini sürdürmek amacıyla hava araçlarını farklı finansman modelleriyle temin edebilmektedir.

Bu kapsamda operasyonel kiralama (operating lease) ve finansal kiralama (finance lease) sözleşmeleri önemli bir yere sahiptir.

Hava aracı kiralama sözleşmeleri, yüksek ekonomik değerli varlıkların kullanımını düzenlediğinden ayrıntılı hukuki inceleme gerektirir.

Sözleşmelerde özellikle şu konuların açıkça düzenlenmesi gerekir:

• Hava aracının teknik özellikleri ve teslim koşulları.
• Kira bedeli ve ödeme takvimi.
• Bakım, onarım ve teknik sorumluluklar.
• Sigorta yükümlülükleri.
• Hava aracının kullanım sınırları.
• Sözleşmenin sona ermesi.
• Hava aracının iade koşulları.
• Temerrüt ve fesih hükümleri.
• Uyuşmazlık çözüm yöntemi.
• Uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme.

Hava aracı kiralama sözleşmelerinde meydana gelebilecek uyuşmazlıklar, çoğu zaman uluslararası ticaret hukuku, borçlar hukuku, sigorta hukuku ve havacılık hukukunun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Özellikle uluslararası kiralama işlemlerinde hava aracının tescili, mülkiyet durumu, teminatlar ve sözleşmenin sona ermesi halinde geri alınması süreçleri ayrıca önem taşır.

Havacılıkta İş Hukuku ve Çalışanların Hakları

Havacılık sektörü, farklı meslek gruplarının bir arada çalıştığı ve kendine özgü çalışma koşullarının bulunduğu bir sektördür.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesine göre hava taşıma işleri Kanun kapsamı dışındadır. Havacılığın yer tesislerinde yürütülen işler ise Kanun kapsamındadır. Uçucu personelin hizmet ilişkilerinde Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri, varsa toplu iş sözleşmesi ve sektörel düzenlemeler birlikte değerlendirilir.

Havacılık sektöründe çalışanların karşılaşabileceği başlıca iş hukuku uyuşmazlıkları şunlardır:

• İş sözleşmesinin haksız veya geçersiz şekilde feshedilmesi.
• Kıdem ve ihbar tazminatı talepleri.
• Fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi.
• Uçuş görev süreleri ve dinlenme sürelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar.
• Yıllık izin alacakları.
• Ücret ve prim uyuşmazlıkları.
• İşe iade davaları.
• İş kazaları ve meslek hastalıkları.
• Eğitim ve hizmet yükümlülüklerine ilişkin sözleşme uyuşmazlıkları.

Pilotlar ve kabin memurları bakımından uçuş görev süreleri, dinlenme süreleri, sağlık koşulları ve lisans gereklilikleri gibi özel hususlar da önemlidir.

Bu nedenle havacılık sektöründe işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklar değerlendirilirken iş mevzuatı ile sivil havacılık düzenlemeleri birlikte ele alınmalıdır.

Havacılıkta Tüketici Hukuku

Havayolu ile seyahat eden kişiler, gerçekleştirdikleri işlemin niteliğine göre tüketici hukuku kapsamında da korunabilir.

Özellikle bireysel amaçlarla satın alınan uçak biletleri ve havayolu hizmetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un uygulanabilirliği gündeme gelebilir.

Havacılıkta karşılaşılan tüketici uyuşmazlıkları arasında şunlar bulunmaktadır:

• Bilet ücretinin iade edilmemesi.
• Bilet değişikliği ücretlerine ilişkin uyuşmazlıklar.
• İptal edilen uçuş nedeniyle yaşanan mağduriyetler.
• Yanıltıcı reklam ve tanıtımlar.
• Ek hizmet bedelleri.
• Koltuk seçimi ve bagaj ücretleri.
• Satın alınan hizmetin sözleşmeye uygun sunulmaması.
• Seyahat acentesi ile havayolu şirketi arasındaki sorumluluk uyuşmazlıkları.

Burada önemli olan, her havacılık uyuşmazlığının otomatik olarak tüketici uyuşmazlığı sayılmamasıdır. İşlemin ticari veya mesleki amaçla yapılıp yapılmadığı, sözleşmenin tarafları ve ilgili özel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

Uçuş Güvenliği ve Havacılık Emniyeti

Havacılık sektöründe güvenlik ve emniyet, hem kamu düzeni hem de özel hukuk sorumluluğu bakımından önem taşımaktadır.

Havacılık emniyeti; hava araçlarının, yolcuların, mürettebatın ve diğer ilgili unsurların uçuş faaliyetleri sırasında karşılaşabileceği kaza ve olay risklerinin azaltılmasına yönelik kuralları ifade eder.

Havacılık güvenliği ise hava taşımacılığını yasa dışı müdahale ve benzeri tehditlere karşı korumaya yönelik önlemleri kapsar.

Bu kapsamda;

• Hava aracı bakım ve onarım standartları,
• Uçuşa elverişlilik şartları,
• Pilot ve mürettebat lisansları,
• Hava trafik yönetimi,
• Havaalanı güvenliği,
• Yolcu ve bagaj kontrolleri,
• Havacılık emniyeti raporlaması,
• Kaza ve olay incelemeleri

gibi konular özel düzenlemelere tabidir.

Havacılık kazalarının araştırılması ve teknik nedenlerinin belirlenmesi ile hukuki sorumluluğun tespiti birbirinden farklı süreçlerdir.

Bir kazaya ilişkin teknik inceleme raporu, hukuki uyuşmazlık bakımından önemli bir delil niteliği taşıyabilir. Ancak teknik raporun varlığı tek başına her durumda hukuki sorumluluğu kesin olarak belirlemez.

Hava Aracı Kazalarında Hukuki Süreç Nasıl İşler?

Hava aracı kazası veya ciddi bir havacılık olayı meydana geldiğinde, olayın niteliğine göre idari, teknik, hukuki ve cezai süreçler eş zamanlı olarak gündeme gelebilir.

Hukuki süreçte öncelikle olayın meydana geliş şekli, zarar gören kişiler, sorumlu olabilecek taraflar ve uygulanacak mevzuat belirlenmelidir.

Genel olarak izlenmesi gereken aşamalar şunlardır:

Birinci aşama: Olayın belgelenmesi

Kaza veya olayla ilgili mevcut kayıtlar, teknik belgeler, uçuş bilgileri ve diğer deliller muhafaza edilmelidir.

İkinci aşama: Teknik inceleme

Yetkili kurumların gerçekleştirdiği kaza ve olay incelemeleri değerlendirilmelidir.

Üçüncü aşama: Sorumluların belirlenmesi

Hava aracı işleteni, taşıyıcı, bakım kuruluşu, üretici veya diğer ilgili tarafların hukuki sorumlulukları incelenmelidir.

Dördüncü aşama: Sigorta başvuruları

Mevcut sigorta poliçeleri ve teminat kapsamları değerlendirilerek ilgili sigorta kuruluşlarına gerekli bildirimler yapılmalıdır.

Beşinci aşama: Tazminat talepleri

Zararın niteliğine göre maddi ve manevi tazminat talepleri hazırlanmalıdır.

Altıncı aşama: Yargısal süreç

Uyuşmazlığın niteliğine göre görevli ve yetkili mahkemede dava açılması veya ilgili alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurulması gündeme gelebilir.

Havacılık Hukukunda Dava Açma ve Başvuru Süreleri

Havacılık hukukunda hak kaybına neden olabilecek en önemli konulardan biri zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerdir.

Her uyuşmazlık bakımından aynı sürenin uygulanması mümkün değildir.

Örneğin:

• SHY-YOLCU kapsamındaki uçuş iptali ve gecikme başvuruları kendi usul ve esaslarına tabidir.
• Montreal Konvansiyonu kapsamındaki uluslararası taşıma taleplerinde özel süreler bulunmaktadır.
• Bagaj hasarı ve gecikmesine ilişkin yazılı bildirim süreleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
• Hava aracı kazalarından doğan tazminat taleplerinde uygulanacak sorumluluk rejimine göre farklı süreler söz konusu olabilir.
• İş hukuku uyuşmazlıklarında iş mevzuatındaki zamanaşımı ve başvuru süreleri uygulanır.
• Sigorta uyuşmazlıklarında sigorta sözleşmesinden ve ilgili mevzuattan doğan özel süreler dikkate alınır.

Özellikle Montreal Konvansiyonu'nun 35. maddesi kapsamında, tazminat davasının hava aracının varış yerine ulaştığı veya ulaşması gereken ya da taşımanın durduğu tarihten itibaren iki yıl içinde açılması gerekir. Bu süre, ilgili konvansiyon hükmü çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Bu nedenle havacılık hukukundan kaynaklanan bir uyuşmazlıkta hukuki destek alınması ve başvuru sürelerinin en başta tespit edilmesi önemlidir.

Havacılık Hukukunda Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları

Havacılık sektöründe meydana gelen uyuşmazlıkların çözümü, olayın türüne göre farklı hukuki yollarla gerçekleştirilebilir.

Havayolu Şirketine Başvuru

Yolcu haklarının ihlal edildiği durumlarda öncelikle ilgili havayolu şirketine yazılı başvuru yapılması önem taşır.

Başvuruda olayın tarihi, uçuş numarası, rezervasyon bilgileri, yaşanan mağduriyet ve talep edilen hukuki sonuç açıkça belirtilmelidir.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne Başvuru

SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamındaki uçağa kabul edilmeme, uçuş iptali, gecikme ve hizmet sınıfının değiştirilmesi gibi uyuşmazlıklarda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne başvuru yapılabilir.

SHGM'nin yayımladığı başvuru usul ve esasları kapsamında öncelikle ilgili havayolu işletmesine başvurulması gerekmektedir.

Havayolu şirketinden alınan yanıt veya başvuruya ilişkin belgeler, sonraki aşamada önem taşır.

Tüketici Hakem Heyeti ve Tüketici Mahkemesi

Uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliğinde olması halinde, talep miktarı ve yürürlükteki parasal sınırlar dikkate alınarak tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulması gündeme gelebilir.

Ancak havacılık uyuşmazlıklarında her talep tüketici hakem heyetinin veya tüketici mahkemesinin görev alanında değildir. Uluslararası taşıma sözleşmeleri ve özel sorumluluk hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Asliye Ticaret Mahkemesi

Havayolu şirketleri, hava kargo işletmeleri, hava aracı kiralama şirketleri, sigorta kuruluşları ve diğer ticari işletmeler arasındaki uyuşmazlıklarda Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olması söz konusu olabilir.

Bu kapsamda özellikle;

• Hava kargo taşımacılığı,
• Ticari taşıma sözleşmeleri,
• Hava aracı kiralama,
• Havacılık sigortaları,
• Ticari tazminat talepleri

gibi uyuşmazlıklar değerlendirilir.

Görevli mahkemenin belirlenmesinde tarafların sıfatı, uyuşmazlığın hukuki niteliği ve özel mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.

Tahkim ve Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları

Uluslararası havacılık sektöründe taraflar arasındaki sözleşmelerde tahkim şartlarına yer verilebilmektedir.

Özellikle hava aracı kiralama, finansman, bakım ve uluslararası ticari taşıma sözleşmelerinde tahkim, uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir alternatif oluşturabilir.

Tahkim yoluna başvurulabilmesi için geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunması ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olması gerekir.

Havacılık Hukukunda Avukat Desteğinin Önemi

Havacılık hukuku; ulusal mevzuat, uluslararası sözleşmeler, ticaret hukuku, sigorta hukuku, tüketici hukuku ve borçlar hukukunun kesiştiği özel bir hukuk alanıdır.

Bu nedenle havacılık sektöründen kaynaklanan uyuşmazlıklarda yalnızca genel hukuk kurallarının bilinmesi yeterli olmayabilir.

Özellikle uluslararası taşımacılık faaliyetlerinde uygulanacak hukukun belirlenmesi, taşıyıcının sorumluluk sınırlarının incelenmesi, zamanaşımı sürelerinin hesaplanması ve zarar miktarının ortaya konulması profesyonel hukuki değerlendirme gerektirir.

Hukuki sürecin başlangıcında yapılacak doğru değerlendirme, ilerleyen aşamalarda ortaya çıkabilecek hak kayıplarının önlenmesine katkı sağlar.

Eren & Gonce Hukuk Bürosu olarak havacılık sektöründeki hukuki ilişkilerin ve uyuşmazlıkların ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesinin önem taşıdığı kanaatindeyiz.

Havacılık hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda, somut olayın özellikleri dikkate alınarak hukuki hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi, gerekli başvuruların hazırlanması ve yargısal süreçlerin yürütülmesi önem taşımaktadır.

Havacılık hukuku hakkında kısa sorular

Uçuşum iptal edildi, bilet ücretimi geri alabilir miyim?

Evet. SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında gerekli koşulların oluşması halinde yolcu, bilet ücretinin iadesini veya alternatif uçuş düzenlenmesini talep edebilir. İptalin bildirim zamanı ve diğer koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.

Uçuşum en az üç saat gecikirse tazminat alabilir miyim?

Teknik ve operasyonel nedenlerle meydana gelen ve yolcunun son varış yerine en az üç saat gecikmeyle ulaşmasına neden olan uçuşlarda, SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 7 ve 8. maddeleri kapsamında tazminat hakkı gündeme gelebilir.

Havayolu şirketi olağanüstü hâl nedeniyle uçuşu iptal ederse tazminat öder mi?

Havayolu şirketi, gerekli bütün tedbirleri almasına rağmen olağanüstü hâllerin iptale neden olduğunu ispatlarsa Yönetmelik kapsamındaki tazminat yükümlülüğünden kurtulabilir. Ancak yolcunun diğer hakları ayrıca değerlendirilmelidir.

Uçağa alınmadığımda hangi haklara sahibim?

Rezervasyonu onaylanmış yolcunun kendi isteği dışında uçağa kabul edilmemesi halinde tazminat, bilet iadesi, alternatif uçuş ve hizmet hakları gündeme gelebilir.

Kaybolan valizim için tazminat talep edebilir miyim?

Evet. Bagajın taşıyıcıya teslim edilmesinden sonra kaybolması halinde uygulanacak mevzuat çerçevesinde zararınızın karşılanmasını talep edebilirsiniz. Bagaj etiketi, kayıp tutanağı ve diğer belgeler önemlidir.

Bagajım kırılırsa havayolu şirketi sorumlu olur mu?

Bagajın taşıma sürecinde hasarlanması ve taşıyıcının sorumluluğunun şartlarının oluşması halinde tazminat talep edilebilir. Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'ndaki bildirim sürelerine dikkat edilmelidir.

Uçuş gecikmesi nedeniyle otel ve bağlantılı uçak biletimi kaçırırsam zararımı isteyebilir miyim?

Gecikme ile zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması ve zararın ispatlanması halinde, uygulanacak sorumluluk rejimi kapsamında tazminat talebi gündeme gelebilir. Bağlantılı uçuşun aynı taşıma sözleşmesinde bulunup bulunmadığı da önemlidir.

Havayolu şirketi bilet ücretini iade etmiyorsa ne yapmalıyım?

Öncelikle havayolu şirketine yazılı başvuru yapılmalıdır. Uyuşmazlığın niteliğine göre SHGM, tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi veya görevli diğer yargı mercilerine başvurulabilir.

Hava aracı kazasında hayatını kaybeden kişinin yakınları tazminat isteyebilir mi?

Uygulanacak mevzuatın koşulları çerçevesinde destekten yoksun kalma tazminatı, cenaze giderleri ve manevi tazminat gibi talepler ileri sürülebilir.

Havayolu şirketi bagajımı geç teslim ederse hangi haklarım vardır?

Bagajın gecikmesi nedeniyle meydana gelen ve ispatlanabilen zararlar bakımından taşıyıcıya başvurulabilir. Uluslararası taşımada Montreal Konvansiyonu'ndaki 21 günlük yazılı bildirim süresi önemlidir.

Hava kargo taşımacılığında yük kaybolursa kim sorumludur?

Sorumluluk, taşıma sözleşmesi, yükün taşıyıcıya teslim edildiği aşama, kaybın meydana geliş şekli ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir.

Havayolu şirketinin verdiği tazminat tutarı yeterli değilse dava açabilir miyim?

Yolcunun zararının niteliğine ve uygulanacak sorumluluk rejimine göre ek tazminat talepleri gündeme gelebilir. Ancak aynı zarar için mükerrer tazminat alınması mümkün değildir ve özel sorumluluk limitleri dikkate alınmalıdır.

Havacılık hukukunda hangi mahkeme görevlidir?

Uyuşmazlığın tüketici işlemi, ticari taşıma, sigorta, iş ilişkisi veya uluslararası taşıma sözleşmesinden kaynaklanmasına göre görevli mahkeme değişebilir. Her olay kendi hukuki niteliği içerisinde incelenmelidir.

Uluslararası uçuşlarda hangi ülkenin hukuku uygulanır?

Uygulanacak hukuk; uluslararası sözleşmeler, taşıma sözleşmesi, güzergâh, tarafların yerleşim yerleri ve kanunlar ihtilafı kuralları çerçevesinde belirlenir.

Havacılık hukuku avukatı hangi konularda hukuki destek verir?

Havacılık hukuku alanında çalışan avukatlar; yolcu hakları, hava kargo taşımacılığı, havacılık sigortaları, hava aracı kiralama sözleşmeleri, hava aracı kazaları, tazminat talepleri ve ticari uyuşmazlıklar gibi konularda hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti sunabilir.

Havacılık hukukunda hakların korunması

Havacılık sektörü, uluslararası ticaretin ve ulaşımın en önemli unsurlarından biridir. Sektörde meydana gelen hukuki uyuşmazlıklar ise çoğu zaman birden fazla hukuk dalının ve uluslararası düzenlemenin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Uçuş iptali, gecikme, bagaj kaybı, hava kargo hasarı, hava aracı kazaları, sigorta uyuşmazlıkları ve hava aracı kiralama sözleşmelerinden doğan sorunlar, havacılık hukukunun temel çalışma alanları arasında yer almaktadır.

Bu alanda hakların korunabilmesi için öncelikle uygulanacak mevzuatın doğru belirlenmesi, delillerin muhafaza edilmesi ve yasal başvuru sürelerinin kaçırılmaması gerekir.

Havacılık sektöründeki hukuki ilişkilerin doğru yönetilmesi, hem yolcuların hem de sektörde faaliyet gösteren işletmelerin hak ve menfaatlerinin korunması bakımından büyük önem taşımaktadır.

Eren & Gonce Hukuk Bürosu, havacılık sektöründen kaynaklanan hukuki ilişkilerin ve uyuşmazlıkların ulusal ve uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde değerlendirilmesine önem vermektedir.

Havacılık hukukunda 50 soru ve cevap

Havacılık sektörü, ulusal ve uluslararası taşımacılığın en önemli unsurlarından biri olmasının yanı sıra çok sayıda hukuki ilişkinin bir arada bulunduğu özel bir faaliyet alanıdır. Hava yolu ile yolcu ve yük taşımacılığı, hava aracı kiralama, havacılık sigortaları, uçuş güvenliği, hava aracı kazaları ve havayolu işletmelerinin sözleşmesel sorumlulukları bu alanın temel çalışma konuları arasında yer almaktadır.

Havacılık faaliyetlerinin uluslararası niteliği, meydana gelen uyuşmazlıkların çözümünde yalnızca ulusal mevzuatın değil, uluslararası sözleşmelerin ve ilgili ülke hukuklarının da dikkate alınmasını gerektirmektedir.

Türkiye'de havacılık hukukunun temel düzenlemeleri arasında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU), Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve uluslararası hava taşımacılığı bakımından 1999 tarihli Montreal Konvansiyonu bulunmaktadır.

Uçuşun iptal edilmesi, yolcunun uçağa kabul edilmemesi, bagajın kaybolması, hava kargo yükünün hasarlanması veya uçuş sırasında meydana gelen kazalar, yolcular ve sektör işletmeleri bakımından önemli hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.

Uçuş iptali, gecikme ve yolcu hakları

1. Uçak biletimi satın aldım ancak havayolu şirketi uçuşu iptal etti. Hangi haklara sahibim?

Havayolu şirketinin uçuşu iptal etmesi halinde yolcuların hakları, öncelikle SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir.

Yönetmeliğin 6. ve 9. maddeleri uyarınca şartları oluştuğunda yolcuya bilet ücretinin iadesi veya alternatif uçuşla güzergâh değişikliği seçenekleri sunulmalıdır.

Bunun yanında Yönetmeliğin 10. maddesi kapsamında bekleme süresine göre yiyecek, içecek, haberleşme, konaklama ve ulaşım hizmetleri sağlanması gerekebilir.

İptalin niteliğine, bildirim zamanına ve olağanüstü hâl bulunup bulunmadığına göre ayrıca tazminat hakkı doğabilir.

Dolayısıyla uçuşun iptal edilmesi, havayolu şirketinin bütün yükümlülüklerinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.

2. Uçuşum en az üç saat gecikti. Tazminat talep edebilir miyim?

Evet, belirli koşullar altında tazminat talep edilebilir.

SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 10 Aralık 2024 tarihinde yürürlüğe giren değişikliğiyle teknik ve operasyonel nedenlerden kaynaklanan ve yolcunun son varış yerine üç saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşmasına neden olan durumlarda tazminat hükümleri düzenlenmiştir.

Ancak her üç saatlik gecikme otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz. Gecikmenin nedeni, olayın özellikleri ve mevzuattaki istisnalar incelenmelidir.

3. Uçuşum kötü hava koşulları nedeniyle iptal edildi. Havayolu şirketinden tazminat isteyebilir miyim?

Kötü hava koşulları, olayın özelliklerine göre olağanüstü hâl olarak değerlendirilebilir.

Havayolu şirketi, uçuş iptalinin olağanüstü hâlden kaynaklandığını ve bütün makul tedbirleri almasına rağmen iptalin önlenemediğini ispatlayabilirse SHY-YOLCU kapsamındaki tazminat yükümlülüğünden kurtulabilir.

Bununla birlikte yolcunun bilet iadesi, alternatif uçuş ve şartları oluşmuşsa hizmet hakları devam edebilir.

4. Havayolu şirketi uçuşu iptal etti ancak bilet ücretimi iade etmiyor. Ne yapabilirim?

Öncelikle havayolu şirketine yazılı başvuru yapılmalı ve bilet ücretinin iadesi açıkça talep edilmelidir.

Başvuruya bilet, rezervasyon belgesi, ödeme dekontu ve iptal bildirimi eklenmelidir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre tüketici hukuku kapsamında tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi ya da görevli diğer yargı mercilerine başvurulabilir.

5. Uçağım geciktiği için bağlantılı uçuşumu kaçırdım. Zararımı kim karşılar?

Bağlantılı uçuşun kaçırılması halinde sorumluluk, uçuşların aynı taşıma sözleşmesi kapsamında bulunup bulunmadığına, taşımanın uluslararası niteliğine ve gecikmenin nedenine göre belirlenir.

Aynı rezervasyon kapsamında düzenlenen bağlantılı uçuşlarda taşıyıcının sorumluluğu daha kapsamlı şekilde gündeme gelebilir.

Yolcunun alternatif ulaşım, konaklama ve diğer makul giderleri belgelendirmesi önemlidir.

6. Uçuşum en az beş saat gecikirse seyahat etmekten vazgeçebilir miyim?

SHY-YOLCU uygulanıyorsa kalkışta en az beş saat gecikme beklendiğinde yolcu, Yönetmeliğin 7. ve 9. maddeleri uyarınca seyahatten vazgeçip bilet ücretinin iadesini seçebilir. Seyahat ilk amacını yitirmişse yapılmış kısımların bedeli ve gerektiğinde ilk kalkış noktasına dönüş de bu kapsamda değerlendirilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun gecikmeden kaynaklanan zarar hükümleri de gündeme gelebilir.

7. Havayolu şirketi uçuş saatini değiştirdi. Bu durumda haklarım nelerdir?

Uçuş saatinin değiştirilmesi, değişikliğin kapsamına ve yolcuya bildirim şekline göre hukuki sonuç doğurabilir.

Önemli ölçüde saat değişikliği nedeniyle yolcunun seyahat planının bozulması halinde bilet koşulları, taşıma sözleşmesi ve tüketici mevzuatı kapsamında iade veya alternatif ulaşım talepleri gündeme gelebilir.

Yolcunun değişiklik bildirimini ve rezervasyon belgelerini saklaması gerekir.

8. Uçuş iptal edildiği halde havayolu şirketi bana yalnızca başka bir tarihe bilet teklif etti. Bunu kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. Yolcunun seçenekleri SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 9. maddesi kapsamında değerlendirilir.

Şartları oluştuğunda yolcu, bilet ücretinin iadesi veya uygun alternatif uçuşla güzergâh değişikliği seçeneklerinden yararlanabilir.

Havayolu şirketinin tek taraflı olarak sunduğu seçeneğin yolcunun mevzuattan doğan haklarını ortadan kaldırması mümkün değildir.

9. Uçuş iptal edildiği için otel rezervasyonum ve diğer seyahat masraflarım boşa gitti. Bu masrafları talep edebilir miyim?

Uçuş iptali nedeniyle ortaya çıkan ek zararların talep edilip edilemeyeceği, taşıma sözleşmesi, uygulanacak mevzuat, iptalin nedeni ve zarar ile iptal arasındaki illiyet bağına göre değerlendirilir.

Uluslararası taşımada Montreal Konvansiyonu'nun gecikme ve taşıyıcı sorumluluğuna ilişkin hükümleri önem taşır.

Otel rezervasyonu, transfer ve diğer giderlere ilişkin ödeme belgelerinin saklanması ispat bakımından önemlidir.

10. Havayolu şirketi uçuş iptalini son anda bildirdi. Tazminat hakkım var mı?

Uçuş iptalinin ne zaman bildirildiği, SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin tazminata ilişkin hükümleri bakımından önemlidir.

Özellikle yolcuya iptal hakkında ne zaman bilgi verildiği, alternatif uçuş önerilip önerilmediği ve önerilen uçuşun planlanan varış saatine etkisi değerlendirilmelidir.

Bildirim süresi ve diğer koşullar tazminat hakkının doğup doğmadığını belirleyebilir.

Uçağa kabul edilmeme ve bilet uyuşmazlıkları

11. Biletim ve rezervasyonum olduğu halde uçağa alınmadım. Ne yapabilirim?

Rezervasyonu onaylanmış ve zamanında check-in işlemlerini gerçekleştirmiş bir yolcunun kendi isteği dışında uçağa kabul edilmemesi halinde SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında hakları doğabilir.

Yolcu, şartları oluştuğunda tazminat, bilet iadesi veya alternatif uçuş talep edebilir.

Ayrıca bekleme süresine göre yiyecek, içecek ve konaklama gibi hizmetlerden yararlanabilir.

Uçağa kabul edilmeme nedeninin yazılı olarak istenmesi ve olayın belgelenmesi önemlidir.

12. Havayolu şirketi overbooking yaptı. Bu işlem hukuka uygun mudur?

Overbooking, havayolu şirketinin uçak kapasitesinden daha fazla rezervasyon kabul etmesi uygulamasıdır.

Ancak bu uygulama nedeniyle rezervasyonu onaylanmış yolcunun iradesi dışında uçağa alınmaması, taşıyıcının hukuki yükümlülüklerini doğurabilir.

Yolcu, mevzuattaki koşullar çerçevesinde tazminat ve diğer yolcu haklarını talep edebilir.

13. Check-in işlemini yaptırdığım halde uçağın kapısında bekletildim ve uçuşu kaçırdım. Haklarım nelerdir?

Öncelikle yolcunun zamanında havaalanında bulunup bulunmadığı, biniş kartı, kapı kapanış saati ve havayolu şirketinin bilgilendirmeleri incelenmelidir.

Uçağa kabul edilmeme havayolu şirketinden kaynaklanıyorsa yolcunun mevzuat kapsamındaki hakları gündeme gelebilir.

Yolcunun geç kalması veya gerekli işlemleri zamanında tamamlamaması halinde ise farklı hukuki sonuçlar doğabilir.

14. Havayolu şirketi beni daha alt sınıfta seyahat etmeye zorladı. Aradaki ücret farkını isteyebilir miyim?

Evet. SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin 11. maddesi uyarınca yolcunun istemediği şekilde daha alt bir hizmet sınıfına yerleştirilmesi durumunda bilet ücretinin ilgili oranlarda iadesi gerekir.

Yolcunun uçuş mesafesine göre belirlenen iade oranları uygulanır.

Alt sınıfa yerleştirme nedeniyle yolcunun diğer zararları doğmuşsa bunların ayrıca talep edilip edilemeyeceği somut olay üzerinden değerlendirilir.

15. Havayolu şirketi beni satın aldığım sınıftan daha üst bir sınıfa yerleştirdi. Ek ücret ödemem gerekir mi?

Hayır. SHY-YOLCU Yönetmeliği kapsamında yolcunun rızası dışında üst hizmet sınıfına yerleştirilmesi halinde havayolu şirketi ek ödeme talep edemez.

Yolcunun satın aldığı biletin bedelinden daha yüksek bir ücret ödemeye zorlanması mümkün değildir.

16. Biletimi iptal etmek istiyorum ancak havayolu şirketi hiçbir ücret iadesi yapmıyor. Ne yapabilirim?

Yolcunun kendi isteğiyle biletini iptal etmesi ile havayolu şirketinin uçuşu iptal etmesi hukuken farklı durumlardır.

Yolcunun isteğiyle yapılan iptal işlemlerinde biletin ücret sınıfı, taşıma sözleşmesi ve iptal koşulları dikkate alınır.

İade edilebilir biletlerde sözleşmeye aykırı kesinti yapılması veya zorunlu yasal iadelerin engellenmesi halinde hukuki başvuru yolları değerlendirilebilir.

17. Uçak biletimi internetten satın aldım. On dört gün içinde hiçbir gerekçe göstermeden cayabilir miyim?

Yolcu taşıma hizmetlerinde Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin cayma hakkına ilişkin hükümleri uygulanmaz. Yolcunun kendi isteğiyle iptal veya değişiklik yapması hâlinde biletin koşulları ve uygulanabilecek diğer hükümler değerlendirilir.

Havayolu şirketinin uçuşu iptal etmesi veya sözleşmeye aykırı davranması hâlinde ise farklı iade ve tazminat hakları gündeme gelebilir.

18. Havaalanında uçağa alınmadım ancak havayolu şirketi bana yazılı açıklama vermiyor. Ne yapmalıyım?

Yolcu, olayın nedenini ve kendisine sunulan seçenekleri yazılı olarak talep etmelidir.

Başvuruya rezervasyon, bilet, biniş kartı, havaalanı kayıtları ve diğer belgeler eklenmelidir.

Şirketten yeterli yanıt alınamaması halinde SHGM'ye veya uyuşmazlığın niteliğine göre ilgili yargı mercilerine başvurulabilir.

Bagaj kaybı, hasarı ve eşya uyuşmazlıkları

19. Uçaktan indikten sonra valizimin kaybolduğunu fark ettim. İlk olarak ne yapmalıyım?

Yolcu, bagajın teslim edilmediğini fark ettiği anda havaalanındaki havayolu şirketi bagaj hizmetleri birimine başvurmalıdır.

Bagajın kayıp olduğuna ilişkin PIR (Property Irregularity Report) veya ilgili kayıp bagaj kaydı oluşturulmalı, bagaj etiketi ve biniş kartı muhafaza edilmelidir.

Daha sonra bagajın içeriği, değeri ve kayıp nedeniyle uğranılan zarar belgelenerek taşıyıcıya yazılı talepte bulunulmalıdır.

20. Valizim kırılmış veya hasarlanmış şekilde teslim edildi. Tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Bagajın taşıma sürecinde hasarlanması ve taşıyıcının sorumluluk şartlarının oluşması halinde tazminat talep edilebilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun 31. maddesi uyarınca hasar bildiriminin bagajın teslim alınmasından itibaren en geç yedi gün içinde yazılı olarak yapılması gerekir.

Hasarın fotoğraflanması, tutanak düzenlenmesi ve onarım veya yenileme giderlerinin belgelenmesi önemlidir.

21. Valizim üç gün sonra teslim edildi. Bu süre için tazminat alabilir miyim?

Bagajın geç teslim edilmesi nedeniyle yolcunun uğradığı ispatlanabilir zararlar bakımından taşıyıcının sorumluluğu gündeme gelebilir.

Örneğin zorunlu kıyafet, kişisel ihtiyaç ve seyahat sırasında yapılması gereken makul harcamalar talep konusu olabilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu kapsamında gecikme bildiriminin bagajın yolcunun kullanımına sunulduğu tarihten itibaren en geç 21 gün içinde yazılı yapılması önemlidir.

22. Valizimin içindeki pahalı eşyalar kayboldu. Havayolu şirketi gerçek değerlerini ödemek zorunda mı?

Bagajın içeriğinin ve kaybolan eşyaların değerinin ispatlanması gerekir.

Montreal Konvansiyonu kapsamındaki uluslararası taşımalarda bagaj sorumluluğu, özel beyan bulunmadığı durumlarda kişi başına belirlenen sorumluluk limitiyle sınırlıdır.

Yolcu, check-in sırasında bagaj için özel değer beyanında bulunmuş ve gerekiyorsa ek ücret ödemişse farklı bir değerlendirme yapılabilir.

23. Havayolu şirketi valizimin kaybolmasından sorumlu olmadığını söylüyor. Ne yapabilirim?

Taşıyıcının sorumluluğu, bagajın teslim alınıp alınmadığı, kaybın meydana geldiği aşama, taşıma belgeleri ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir.

Yolcu, bagaj teslim etiketi, kayıp kaydı, rezervasyon belgesi ve diğer delillerle taşıyıcıya başvurabilir.

Uluslararası taşımada Montreal Konvansiyonu hükümleri önem taşır.

24. El bagajım uçak kabininde hasar gördü. Havayolu şirketinden talepte bulunabilir miyim?

Evet, ancak el bagajının taşıyıcının sorumluluğunda bulunan bir olay nedeniyle hasarlanıp hasarlanmadığı incelenmelidir.

Montreal Konvansiyonu kapsamında kayıtlı bagaj ile yolcunun gözetimindeki kayıt dışı bagaj bakımından sorumluluk şartları farklıdır.

Hasarın nedeni, olayın meydana geldiği yer ve taşıyıcının kusuru veya sorumluluğunu doğuran davranışı değerlendirilmelidir.

Hava kargo ve uluslararası taşımacılık

25. Hava kargo ile gönderdiğim ürün kayboldu. Tazminat talep edebilir miyim?

Evet. Hava kargo taşımacılığında yükün taşıyıcıya teslim edilmesinden sonra kaybolması halinde taşıyıcının hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun 18. ve 22. maddeleri önem taşır.

Taşıma senedi, gönderi belgeleri, fatura, teslim kayıtları ve yükün değeri zararın ispatlanmasında önemlidir.

26. Hava kargo ile gönderdiğim ürün hasarlı teslim edildi. Kim sorumludur?

Sorumluluk, hasarın hangi aşamada meydana geldiğine, taşıma sözleşmesine, taşıyıcının yükümlülüklerine ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir.

Taşıma sırasında meydana gelen hasar bakımından taşıyıcı sorumlu olabilir. Ancak yükün kendi niteliğinden kaynaklanan bozulma, yetersiz ambalajlama veya göndericinin davranışı gibi nedenler de incelenmelidir.

27. Hava kargo gönderimim gecikti ve ticari müşterim siparişini iptal etti. Oluşan ticari zararımı isteyebilir miyim?

Yükün geç teslim edilmesi nedeniyle meydana gelen zararlar, uygulanacak taşıma hukuku hükümleri çerçevesinde talep edilebilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun 19. maddesi gecikmeden kaynaklanan zararları düzenler.

Bununla birlikte taşıyıcı, kendisinin ve çalışanlarının zararı önlemek için makul olarak gerekli bütün tedbirleri aldığını veya bu tedbirleri almasının mümkün olmadığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.

Ticari kazanç kaybı gibi taleplerin kabulü için zarar, illiyet bağı ve uygulanabilir sorumluluk sınırları ayrıca incelenmelidir.

28. Hava kargo taşımacılığında taşıma senedi neden önemlidir?

Hava taşıma senedi (Air Waybill), taşıma sözleşmesinin ve gönderiye ilişkin bilgilerin belgelenmesi bakımından önemli bir belgedir.

Gönderici, alıcı, taşıyıcı, yükün niteliği, miktarı, ağırlığı ve teslim bilgileri bu belgede yer alabilir.

Uluslararası taşımada taşıma senedindeki hatalar, eksik bilgiler veya yanlış beyanlar taraflar arasında hukuki uyuşmazlıklara neden olabilir.

29. Hava kargo taşımacılığında yükün yanlış kişiye teslim edilmesi halinde ne olur?

Yükün sözleşmede belirtilen alıcı dışında başka bir kişiye teslim edilmesi, taşıma sözleşmesine aykırılık oluşturabilir.

Bu durumda taşıyıcının sorumluluğu, teslimat kayıtları, teslim talimatları, yetkilendirme belgeleri ve olayın özellikleri çerçevesinde incelenir.

Gönderici veya hak sahibi, uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir.

30. Uluslararası hava taşımacılığında Montreal Konvansiyonu hangi durumlarda uygulanır?

Montreal Konvansiyonu, sözleşmede belirtilen kalkış ve varış yerlerinin iki taraf devletin ülkelerinde bulunması veya aynı devlet sınırları içinde olmakla birlikte başka bir devlette kararlaştırılmış duraklama noktası bulunması gibi koşullarla uluslararası hava taşımacılığına uygulanır.

Konvansiyon; yolcunun ölümü veya yaralanması, bagaj kaybı ve hasarı, yük kaybı ve hasarı ile taşıma gecikmesinden doğan sorumlulukları düzenler.

Uygulanabilirlik, taşımanın güzergâhı ve sözleşmenin koşulları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Hava aracı kazaları ve tazminat

31. Uçak kazasında yaralanan yolcu havayolu şirketinden tazminat isteyebilir mi?

Evet. Yolcunun hava taşımacılığı sırasında meydana gelen bir kaza nedeniyle bedensel zarara uğraması halinde taşıyıcının sorumluluğu gündeme gelebilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun 17. ve 21. maddeleri, ulusal taşımalarda ise 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun ilgili hükümleri değerlendirilmelidir.

Tedavi giderleri, çalışma gücü kaybı ve diğer maddi zararlar ile koşulları oluşmuşsa manevi tazminat talep edilebilir.

32. Uçak kazasında hayatını kaybeden kişinin ailesi hangi tazminatları talep edebilir?

Hayatını kaybeden kişinin yakınları, uygulanacak mevzuatın koşulları çerçevesinde destekten yoksun kalma tazminatı, cenaze giderleri ve manevi tazminat talep edebilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun sorumluluk rejimi, ulusal taşımalarda ise Türk Sivil Havacılık Kanunu ve ilgili genel hükümler dikkate alınır.

Tazminatın kapsamı, ölen kişinin gelir durumu, destek ilişkisi, hak sahiplerinin durumu ve olayın özelliklerine göre belirlenir.

33. Uçak kazasında havayolu şirketi dışında bakım şirketi veya üretici de sorumlu tutulabilir mi?

Evet, somut olayın özelliklerine göre diğer kişi ve kuruluşların sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Örneğin bakım ve onarım faaliyetlerindeki kusur, üretim hatası veya teknik standartlara aykırılık kazanın meydana gelmesinde etkili olmuşsa ilgili kuruluşların hukuki sorumluluğu incelenebilir.

Ancak her olayda bu tarafların tamamının sorumlu olduğu kabul edilemez. Kusur, illiyet bağı ve özel sorumluluk hükümleri araştırılmalıdır.

34. Uçak kazası sonrası teknik inceleme raporu tazminat davasında delil olarak kullanılabilir mi?

Evet. Kaza inceleme raporları, teknik bulgular ve uzman değerlendirmeleri hukuki uyuşmazlıklarda önemli delil niteliği taşıyabilir.

Bununla birlikte teknik kaza incelemesinin amacı ile hukuki sorumluluğun belirlenmesi aynı değildir.

Mahkeme, raporları diğer delillerle birlikte değerlendirerek hukuki sorumluluk hakkında karar verir.

35. Uçak kazası nedeniyle manevi tazminat talep edilebilir mi?

Yolcunun ölümü, yaralanması veya kazadan doğrudan etkilenmesi durumunda uygulanacak mevzuatın koşulları çerçevesinde manevi tazminat talebi gündeme gelebilir.

Uluslararası taşımada Montreal Konvansiyonu'nun uygulanabilirliği ve iç hukuktaki ilgili hükümler birlikte değerlendirilmelidir.

Havacılık sigortası ve sözleşmeler

36. Havacılık sigortası hangi riskleri kapsar?

Havacılık sigortaları, poliçenin türüne ve kapsamına göre hava aracının fiziksel zararlarını, üçüncü kişilere verilen zararları, yolcu sorumluluğunu ve taşınan yükten kaynaklanan riskleri teminat altına alabilir.

Başlıca havacılık sigortaları şunlardır:

• Hava aracı gövde sigortası.
• Üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası.
• Yolcu sorumluluk sigortası.
• Hava kargo sigortası.
• Havacılık savaş ve benzeri özel risk sigortaları.

Sigortacının sorumluluğu poliçe hükümleri, teminat kapsamı ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir.

37. Sigorta şirketi uçak kazası nedeniyle oluşan zararı ödemeyi reddederse ne yapılabilir?

Öncelikle ret kararının gerekçesi ve poliçedeki ilgili hükümler incelenmelidir.

Sigorta şirketinin teminat dışı hâl savunmasının hukuka uygun olup olmadığı, hasar dosyası, ekspertiz raporu ve sözleşme hükümleri üzerinden değerlendirilmelidir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre dava, tahkim veya diğer hukuki başvuru yolları gündeme gelebilir.

38. Hava aracı kiralama sözleşmesinde kiracı şirket hava aracına zarar verirse kim sorumlu olur?

Sorumluluk, kiralama sözleşmesindeki risk dağılımı, bakım yükümlülükleri, sigorta hükümleri ve zararın meydana geliş şekline göre belirlenir.

Operasyonel kiralama ve finansal kiralama işlemleri bakımından farklı hukuki sonuçlar doğabilir.

Sözleşmede bakım, onarım, hasar bildirimi, kullanım koşulları ve iade yükümlülüklerinin açıkça düzenlenmesi önemlidir.

39. Hava aracı kiralama sözleşmesi tek taraflı feshedilebilir mi?

Tek taraflı fesih imkânı, sözleşme hükümlerine, temerrüt durumuna, esaslı sözleşme ihlaline ve uygulanacak hukuka göre belirlenir.

Ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, sigorta şartlarının ihlali veya hava aracının sözleşmeye aykırı kullanılması fesih sebebi oluşturabilir.

Ancak fesih hakkının kullanılabilmesi için ilgili sözleşme ve kanun hükümlerinin incelenmesi gerekir.

40. Havayolu şirketi ile yer hizmetleri şirketi arasında meydana gelen zararlarda kim sorumludur?

Yer hizmetleri şirketlerinin sorumluluğu, üstlendikleri hizmetin kapsamı, hizmet sözleşmesi, ilgili mevzuat ve zararın meydana geliş şekline göre belirlenir.

Bagajın yanlış yüklenmesi, uçağa verilen hizmetteki aksaklıklar veya yer operasyonlarından kaynaklanan zararlar bakımından ilgili şirketlerin sorumluluğu gündeme gelebilir.

Taraflar arasındaki sözleşmelerin yanı sıra üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluk da ayrıca değerlendirilmelidir.

İş hukuku, tüketici hukuku ve diğer uyuşmazlıklar

41. Havayolu şirketinde çalışan pilot haksız şekilde işten çıkarılırsa hangi haklara sahiptir?

Uçucu pilotun yaptığı hava taşıma işi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesindeki istisna kapsamındadır. Feshe bağlı haklar, Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümleri, iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi üzerinden değerlendirilir.

Bildirim süresi, ücret ve koşulları varsa haksız fesih tazminatı gibi talepler için sözleşme ile fesih belgeleri birlikte incelenmelidir.

42. Kabin memurlarının fazla çalışma ücretleri ödenmiyorsa ne yapılabilir?

Kabin memurlarının çalışma süreleri, uçuş görev süreleri, dinlenme süreleri ve ücretlendirme koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Uçucu personel için Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümleri, ilgili havacılık düzenlemeleri, iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi incelenir. Uçuş görev süresi kayıtları, ücret talebinin dayanağıyla birlikte değerlendirilir.

Bordrolar, uçuş kayıtları, görev çizelgeleri ve yazışmalar ispat bakımından önem taşır.

43. Havayolu şirketi yolcunun engelli veya hareket kabiliyeti kısıtlı olması nedeniyle uçağa binmesini engelleyebilir mi?

Engelli veya hareket kabiliyeti kısıtlı yolcular bakımından ayrımcılık yasağı, erişilebilirlik yükümlülükleri ve özel havacılık düzenlemeleri dikkate alınmalıdır.

Yolcu güvenliği açısından gerekli ve mevzuata uygun istisnalar saklı olmakla birlikte, yalnızca engellilik nedeniyle keyfî biçimde taşımadan kaçınılması hukuki sorumluluk doğurabilir.

SHY-YOLCU Yönetmeliği'nin özel ihtiyaç sahibi yolculara ilişkin hükümleri de incelenmelidir.

44. Havayolu şirketi uçuş sırasında yolcunun kişisel verilerini hukuka aykırı şekilde paylaşırsa ne yapılabilir?

Yolcuların kimlik, iletişim, pasaport, ödeme ve seyahat bilgileri kişisel veri niteliğindedir.

Havayolu şirketleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel verileri hukuka uygun işlemek, gerekli güvenlik tedbirlerini almak ve hukuka aykırı erişimi önlemekle yükümlüdür.

Verilerin hukuka aykırı paylaşılması veya güvenliğinin ihlal edilmesi durumunda KVKK kapsamında başvuru ve şikâyet yolları değerlendirilebilir.

45. Havaalanında eşyam çalındı. Havayolu şirketi veya havaalanı işletmesi sorumlu olur mu?

Sorumluluk, eşyanın bulunduğu yer, olayın meydana geldiği aşama, ilgili işletmenin yükümlülükleri ve kusur durumuna göre belirlenir.

Havaalanı işletmesi, güvenlik hizmeti sağlayıcısı veya havayolu şirketinin sorumluluğu somut olayın özelliklerine göre incelenmelidir.

Kamera kayıtları, tutanaklar ve güvenlik birimlerine yapılan başvurular delil bakımından önem taşır.

Dava, zamanaşımı ve başvuru süreçleri

46. Havacılık hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda hangi mahkemede dava açılır?

Görevli mahkeme, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir.

Yolcu ile havayolu şirketi arasındaki tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gündeme gelebilir.

Ticari taşıma, hava kargo, ticari sözleşme ve sigorta uyuşmazlıklarında Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olması mümkündür.

İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklarda ise İş Mahkemeleri görevli olabilir.

Uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'nun yetki hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

47. Uçuş iptali veya gecikme nedeniyle SHGM'ye nasıl başvuru yapılır?

Öncelikle ilgili havayolu şirketine yazılı başvuru yapılmalıdır.

Başvuruya uçak bileti, rezervasyon, uçuş numarası, iptal veya gecikme bildirimi ve varsa diğer deliller eklenmelidir.

Havayolu şirketinin başvuruya süresi içinde yanıt vermemesi veya verilen yanıtın yeterli olmaması halinde SHGM'nin yolcu hakları başvuru kanalları kullanılabilir.

SHGM'nin yayımladığı 2023 tarihli HUD-2023/1 Genelgesi, havayolu işletmesine yapılan başvurunun ardından on gün içinde yanıt alınamaması veya yanıtın yeterli bulunmaması halinde Genel Müdürlüğe başvuru yolunu düzenlemektedir.

48. Montreal Konvansiyonu kapsamında tazminat davası açmak için ne kadar süre vardır?

Montreal Konvansiyonu'nun 35. maddesine göre tazminat davası, hava aracının varış yerine ulaştığı veya ulaşması gereken tarihten ya da taşımanın durduğu tarihten itibaren iki yıl içinde açılmalıdır.

Bu süre, Konvansiyonun ilgili hükümleri kapsamında değerlendirilir.

Dolayısıyla uluslararası hava taşımacılığından doğan taleplerde iki yıllık sürenin kaçırılmaması büyük önem taşır.

49. Havacılık hukukunda tazminat tutarları sınırsız mıdır?

Hayır. Uygulanacak hukuk ve sorumluluk rejimine göre bazı talepler bakımından özel sorumluluk limitleri bulunabilir.

Özellikle Montreal Konvansiyonu, yolcu, bagaj ve yük taşımacılığından doğan belirli zararlar bakımından özel sorumluluk sınırları öngörmektedir.

28 Aralık 2024 tarihinden itibaren geçerli olan güncel limitler şöyledir:

• Yolcunun ölümü veya bedensel zararı: İlk sorumluluk kademesi için 151.880 SDR.
• Yolcu taşımacılığındaki gecikme: Yolcu başına 6.303 SDR.
• Bagajın kaybı, hasarı veya gecikmesi: Yolcu başına 1.519 SDR.
• Yükün kaybı, hasarı veya gecikmesi: Kilogram başına 26 SDR.

Bu tutarlar Özel Çekme Hakkı (SDR) üzerinden belirlenmektedir. Yolcu ölümü ve bedensel zarar bakımından 151.880 SDR tutarı mutlak bir tazminat üst sınırı değildir; Konvansiyon iki kademeli bir sorumluluk sistemi öngörür.

Ayrıca özel değer beyanı ve diğer istisnalar, somut olayda sorumluluk miktarını etkileyebilir.

50. Havacılık hukukundan kaynaklanan bir uyuşmazlıkta avukata ne zaman başvurulmalıdır?

Havacılık uyuşmazlıklarında hukuki destek alınması için dava açılmasını veya zararın kesinleşmesini beklemek doğru bir yaklaşım değildir.

Uçuş iptali, gecikme, bagaj kaybı, hava kargo hasarı, hava aracı kazası, sigorta uyuşmazlığı veya sözleşme ihlali yaşandığında öncelikle uygulanacak mevzuat, başvuru süresi ve sorumluluk rejimi belirlenmelidir.

Özellikle uluslararası taşımalarda Montreal Konvansiyonu'ndan kaynaklanan özel süreler ve sorumluluk limitleri nedeniyle erken hukuki değerlendirme büyük önem taşır.

Avukat desteği; delillerin korunması, doğru başvurunun yapılması, tazminat miktarının belirlenmesi, görevli ve yetkili mahkemenin tespiti ve yargısal sürecin yürütülmesi bakımından önem taşımaktadır.

Başvuruda dikkat edilecekler

Havacılık hukukunda meydana gelen uyuşmazlıklar, çoğu zaman yalnızca bir uçuşun iptal edilmesi veya bagajın kaybolmasıyla sınırlı değildir. Bu olaylar, yolcuların ekonomik menfaatlerinden ticari işletmelerin faaliyetlerine, sigorta ilişkilerinden uluslararası sözleşmelerin uygulanmasına kadar geniş bir hukuki alanı ilgilendirmektedir.

Havacılık faaliyetlerinin uluslararası niteliği, uyuşmazlıkların çözümünde uygulanacak hukukun ve yetkili yargı merciinin doğru belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Özellikle uçuş iptali, gecikme, uçağa kabul edilmeme, bagaj kaybı, hava kargo hasarı ve hava aracı kazalarından kaynaklanan taleplerde yasal sürelerin takip edilmesi, delillerin muhafaza edilmesi ve doğru hukuki başvuru yolunun seçilmesi hak kayıplarının önlenmesi bakımından önemlidir.

Havacılık hukukunda her olayın kendi özellikleri içerisinde değerlendirilmesi gerekir. Ulusal mevzuat ile uluslararası sözleşmelerin birlikte incelenmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerinin doğru tespit edilmesini sağlar.

Avukat Aylin Esra Eren ve Avukat Gizem Gonce

Yasal bilgilendirme: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaylarda uygulanacak mevzuat, taşıma sözleşmesi, uluslararası sözleşmeler ve güncel yargı kararları çerçevesinde ayrıca hukuki değerlendirme yapılması gerekir.

Mevzuat ve resmî başvuru bağlantıları

• SHGM yolcu hakları rehberi
• SHY-YOLCU değişikliği (10 Aralık 2024)
• SHGM yolcu hakları başvurusu