Yargıtay İçtihadı Değişti: Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde Üçüncü Kişilerin Hukuki Durumu — Av. Gizem Gonce

Yargıtay İçtihadı Değişti: Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde Üçüncü Kişilerin Hukuki Durumu

Avukat Gizem Gonce: “Tapu Siciline Güven ve İyiniyetli Üçüncü Kişilerin Mülkiyet Hakkı Daha Güçlü Bir Koruma Altına Alındı”

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde, yüklenicinin inşaatı tamamlayamaması veya sözleşmenin geriye etkili olarak feshedilmesi hâlinde, yükleniciden bağımsız bölüm satın alan üçüncü kişilerin hukuki durumu uzun yıllardır tartışma konusu oluyordu. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16 Mayıs 2025 tarihli, 2024/1 Esas ve 2025/2 Karar sayılı kararıyla bu alandaki yerleşik içtihatta önemli bir değişikliğe gidildi.

Yeni kararla birlikte, tapuda malik olarak görünen yükleniciden taşınmaz veya arsa payı satın alan kişilerin iyiniyet iddialarının değerlendirilmesi ve şartları oluştuğunda mülkiyet haklarının korunması gerektiği kabul edildi. Ancak bu koruma, her durumda ve koşulsuz olarak uygulanmıyor. Üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı, somut olayın özelliklerine göre değerlendiriliyor.

Konuya ilişkin değerlendirmelerini aldığımız Avukat Gizem Gonce, içtihat değişikliğinin arsa sahipleri, konut alıcıları ve gayrimenkul sektöründeki sözleşme uygulamaları bakımından taşıdığı önemi ele aldı.

Sayın Gonce, öncelikle arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi nedir? Bu sözleşme türü neden bu kadar çok uyuşmazlığa konu oluyor?

Avukat Gizem Gonce:

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, uygulamada sıklıkla kat karşılığı inşaat sözleşmesi olarak da bilinen, arsa sahibi ile yüklenici arasında kurulan bir sözleşme türüdür. Bu sözleşmede arsa sahibi, kendisine ait taşınmaz üzerinde inşaat yapılmasını üstlenen yükleniciye belirli arsa paylarını veya bağımsız bölümleri devretmeyi taahhüt eder. Yüklenici ise kararlaştırılan inşaatı sözleşmeye uygun şekilde tamamlamakla yükümlüdür.

Bu sözleşme modelinde yüklenici, inşaatın finansmanını sağlamak amacıyla kendisine bırakılacak bağımsız bölümleri veya arsa paylarını üçüncü kişilere satabilir. Ancak inşaatın tamamlanmaması, yüklenicinin temerrüde düşmesi ya da sözleşmenin feshedilmesi durumunda ciddi hukuki sorunlar ortaya çıkabilir.

Örneğin, bir kişi yükleniciden daire satın almış ve tapusunu üzerine almış olabilir. Daha sonra yüklenicinin inşaatı tamamlayamadığı gerekçesiyle arsa sahibi sözleşmenin geriye etkili olarak feshini talep edebilir. Bu durumda temel soru şudur: Arsa sahibi, yüklenicinin edimini yerine getirmemesi nedeniyle üçüncü kişinin tapusunun iptalini isteyebilir mi?

Yargıtay'ın içtihadı birleştirme kararı, tam da bu sorunun çözümünde önemli bir değişiklik getirmiştir.

Yargıtay'ın yeni kararıyla hangi hukuki yaklaşım değişti?

Avukat Gizem Gonce:

Yargıtay'ın 16 Mayıs 2025 tarihli içtihadı birleştirme kararı öncesinde benimsenen yerleşik yaklaşımda, yüklenici çoğunlukla arsa sahibinin sözleşmeden doğan hakları karşısında değerlendirilmekte ve yükleniciden taşınmaz edinen üçüncü kişiler de onun hukuki durumuna bağlı kabul edilmekteydi.

Bu yaklaşım çerçevesinde, yüklenicinin inşaatı tamamlamaması ve sözleşmenin geriye etkili olarak feshedilmesi hâlinde, yükleniciye önceden devredilmiş olan arsa paylarının geri istenmesi ve üçüncü kişilere yapılan devirlerin iptali gündeme gelebiliyordu. Üçüncü kişilerin iyiniyet iddialarının değerlendirilmesi konusunda da sınırlayıcı bir yaklaşım söz konusuydu.

Yeni kararla birlikte, tapuda malik olarak görünen yükleniciden ayni hak edinen üçüncü kişilerin Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesi kapsamında korunup korunmayacağının değerlendirilmesi gerektiği kabul edildi.

Burada özellikle vurgulanması gereken husus, tapu siciline güvenerek ve iyiniyetle mülkiyet hakkı edinen üçüncü kişilerin kazanımlarının, yalnızca arsa sahibi ile yüklenici arasındaki sözleşmenin geçersizliği veya geriye etkili feshi nedeniyle kendiliğinden ortadan kaldırılamayacağıdır.

Bununla birlikte, her üçüncü kişinin otomatik olarak korunacağı sonucuna da varılmamalıdır. İyiniyetin bulunup bulunmadığı, somut olayın koşullarına göre incelenmelidir.

Bu karar, yükleniciden konut satın alan vatandaşlar için ne anlama geliyor?

Avukat Gizem Gonce:

Karar, özellikle yükleniciden tapulu bağımsız bölüm satın alan kişiler açısından önem taşıyor. Çünkü bu kişiler, arsa sahibi ile yüklenici arasındaki sözleşmenin tarafı olmadıkları hâlde, sözleşmenin sona ermesinden kaynaklanan uyuşmazlıklardan etkilenebiliyorlardı.

Yeni içtihat, tapu siciline güvenerek ayni hak edinen ve iyiniyetli olduğu kabul edilen kişilerin mülkiyet hakkının korunması yönünde önemli bir hukuki dayanak oluşturuyor.

Ancak vatandaşlarımızın bu kararı, “Tapuyu üzerime aldıysam artık hiçbir riskim yok” şeklinde yorumlamaması gerekir. Satışın hangi koşullarda yapıldığı, tapu sicilindeki kayıtlar, alıcının uyuşmazlığı bilip bilmediği ve diğer somut koşullar önem taşımaya devam ediyor.

Özellikle satın alma aşamasında yalnızca tapu kaydını incelemekle yetinilmemeli; taşınmazın hukuki durumu, varsa şerhler ve takyidatlar, kat irtifakı veya kat mülkiyeti durumu ve yüklenicinin arsa sahibiyle yaptığı sözleşmenin ilgili hükümleri mümkün olduğu ölçüde araştırılmalıdır.

Peki, arsa sahipleri açısından bu karar bir hak kaybı anlamına mı geliyor?

Avukat Gizem Gonce:

Kararı yalnızca arsa sahiplerinin aleyhine bir düzenleme olarak değerlendirmek doğru olmaz. Burada amaç, arsa sahibinin sözleşmeden doğan hakları ile üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı ve tapu siciline duyulan güven arasında bir denge kurulmasıdır.

Arsa sahibi, yüklenicinin inşaatı tamamlamaması durumunda sözleşmeden kaynaklanan haklarını elbette ileri sürebilir. Ancak yüklenicinin daha önce üçüncü kişilere devrettiği taşınmazlar bakımından, bu kişilerin ayni haklarının korunup korunmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Üçüncü kişinin iyiniyetli olmadığı, taşınmazın hukuki durumunu bildiği veya somut olayda iyiniyet iddiasını desteklemeyen koşulların bulunduğu ortaya çıkarsa farklı bir hukuki sonuca ulaşılabilir.

Dolayısıyla arsa sahiplerinin hakları ortadan kalkmış değildir. Bununla birlikte, sözleşme kurulurken ve tapu devirleri yapılırken daha dikkatli hareket edilmesi, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

İyiniyet kavramı bu kararda neden bu kadar önemli? Mahkemeler iyiniyeti nasıl değerlendirecek?

Avukat Gizem Gonce:

İyiniyet, taşınmaz mülkiyetinin kazanılması bakımından temel kavramlardan biridir. Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesi, tapu sicilindeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımının korunmasını düzenler.

Ancak iyiniyet değerlendirmesi yalnızca kişinin kendisini iyiniyetli olarak tanımlamasına bağlı değildir. Somut olayın özellikleri incelenmelidir.

Örneğin, taşınmazı satın alan kişinin tapu sicilindeki kayıtları inceleyip incelemediği, mevcut hukuki uyuşmazlıklardan haberdar olup olmadığı, satışın gerçekleştirildiği koşullar ve diğer ilgili deliller değerlendirmede önem taşıyabilir.

Burada her olay için geçerli, tek tip bir ölçütten söz etmek mümkün değildir. Mahkeme, uyuşmazlığın özelliklerini ve tarafların sunduğu delilleri dikkate alarak karar verecektir.

Bu nedenle içtihadı birleştirme kararı, üçüncü kişilerin tamamını koşulsuz koruyan bir düzenleme olarak değil, iyiniyetli ayni hak kazanımlarının hukuki çerçevede korunmasını sağlayan bir yaklaşım değişikliği olarak anlaşılmalıdır.

Arsa sahipleri, bu tür uyuşmazlıklarla karşılaşmamak için sözleşme aşamasında hangi önlemleri almalı?

Avukat Gizem Gonce:

Arsa sahiplerinin riskleri azaltabilmesi için öncelikle sözleşmenin hazırlanma aşamasında hukuki güvence mekanizmalarını doğru belirlemesi gerekir.

Birkaç hususa özellikle dikkat çekmek isterim:

Tapu devrinin aşamalı yapılması: Yükleniciye devredilecek arsa paylarının, inşaatın gerçekleşme seviyesine ve sözleşmede belirlenen koşullara uygun biçimde kademeli olarak devredilmesi değerlendirilmelidir.

Sözleşmenin tapuya şerhi: Mevzuatın izin verdiği ölçüde, sözleşmeden doğan kişisel hakların tapu siciline şerh edilmesi düşünülmelidir. Ancak şerhin kapsamı ve üçüncü kişiler üzerindeki etkisi somut olaya göre değerlendirilmelidir; şerhin her türlü iyiniyet iddiasını kendiliğinden ve mutlak biçimde ortadan kaldırdığı söylenemez.

Teminat mekanizmaları: Sözleşmenin niteliğine uygun ipotek veya diğer hukuki teminatların oluşturulması değerlendirilebilir.

Satış ve devir koşullarının açıkça belirlenmesi: Yüklenicinin hangi aşamada, hangi bağımsız bölümleri veya arsa paylarını devredebileceği sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşmenin hukuki denetimi: Tarafların hak ve yükümlülükleri, fesih koşulları, temerrüt hâlleri ve uyuşmazlık durumunda uygulanacak hükümler sözleşme hazırlanırken ayrıntılı şekilde ele alınmalıdır.

Burada önemli olan, yalnızca sözleşme imzalamak değil, sözleşmenin doğurabileceği riskleri önceden tespit ederek uygun hukuki önlemleri almaktır.

Yükleniciden konut satın alacak kişiler nelere dikkat etmeli?

Avukat Gizem Gonce:

Konut alıcıları açısından en önemli husus, taşınmazın hukuki durumunu satıştan önce araştırmaktır.

Öncelikle tapu kaydı ve taşınmaz üzerindeki ipotek, haciz, şerh ve diğer takyidatlar incelenmelidir. Satıcının taşınmazı devretme yetkisi ve bağımsız bölümün hukuki statüsü kontrol edilmelidir.

İnşaat henüz tamamlanmamışsa yüklenici ile arsa sahibi arasındaki sözleşmenin durumu, inşaatın hangi aşamada olduğu ve satışa konu bağımsız bölümün sözleşmedeki paylaşım düzenine uygunluğu da önemlidir.

Özellikle yüksek tutarlı taşınmaz alımlarında, satış sözleşmesinin ve tapu kayıtlarının gayrimenkul hukuku alanında çalışan bir avukat tarafından incelenmesi olası risklerin önceden tespit edilmesine yardımcı olabilir.

Yeni içtihat, iyiniyetli alıcılar açısından önemli bir koruma sağlasa da hukuki inceleme yapılmadan taşınmaz satın alınmasını güvenli hâle getiren bir garanti değildir.

Bu kararın gayrimenkul sektörü ve inşaat finansmanı üzerindeki olası etkileri neler olabilir?

Avukat Gizem Gonce:

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri, Türkiye'deki gayrimenkul geliştirme modellerinin önemli bir parçasıdır. Yükleniciler, projelerin finansmanını sağlamak için kendilerine bırakılan bağımsız bölümleri veya arsa paylarını üçüncü kişilere devredebiliyor.

Bu satışların ardından sözleşmenin geriye etkili olarak feshedilmesi hâlinde üçüncü kişilerin kazanımlarının nasıl değerlendirileceği, hem alıcıların hukuki güvenliği hem de gayrimenkul işlemlerinin öngörülebilirliği açısından önemlidir.

Yeni içtihat, tapu siciline güvenerek ayni hak edinen iyiniyetli kişilerin korunmasını esas alması bakımından işlem güvenliğine katkıda bulunabilir. Bununla birlikte, arsa sahiplerinin sözleşme ve teminat mekanizmalarını daha dikkatli kurmasını da gerekli kılmaktadır.

Bu nedenle kararın etkisini yalnızca alıcılar veya arsa sahipleri üzerinden değerlendirmemek gerekir. Sözleşmelerin hazırlanması, tapu devirlerinin planlanması, proje finansmanı ve hukuki risklerin yönetimi bakımından tüm tarafların uygulamalarını gözden geçirmesi önemlidir.

Karar, daha önce açılmış veya devam eden tapu iptali ve tescil davalarını da etkileyebilir mi?

Avukat Gizem Gonce:

İçtihadı birleştirme kararının somut uyuşmazlıklara etkisi değerlendirilirken davanın konusu, hukuki dayanağı, yargılamanın hangi aşamada olduğu ve taşınmazın üçüncü kişiye hangi işlemle devredildiği gibi hususlar dikkate alınmalıdır.

Özellikle yükleniciden tapuda mülkiyet veya başka bir ayni hak edinen üçüncü kişilerin bulunduğu uyuşmazlıklarda, yeni içtihadın ve iyiniyet değerlendirmesinin dikkate alınması önemlidir.

Bununla birlikte, bütün davaların aynı sonucu doğuracağı söylenemez. Yükleniciden tapu devri yoluyla ayni hak edinen kişi ile henüz mülkiyet kazanmayıp yalnızca kişisel bir alacak veya hak devralan kişinin hukuki durumu birbirinden farklı olabilir.

Bu nedenle devam eden bir dava bakımından genel bir değerlendirmeyle yetinilmemeli; dosyadaki sözleşmeler, tapu kayıtları ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.

Son olarak, bu içtihat değişikliğinin vatandaşlara vermek istediği en önemli mesaj nedir?

Avukat Gizem Gonce:

Bu kararın en önemli mesajı, gayrimenkul hukukunda tapu siciline güvenin, mülkiyet hakkının ve sözleşmeden doğan hakların birlikte değerlendirilmesi gerektiğidir.

Bir tarafta arsa sahibinin, yüklenicinin sözleşmeye uygun davranmasını ve kendi edimlerini yerine getirmesini talep etme hakkı vardır. Diğer tarafta ise tapuda malik olarak görünen kişiden iyiniyetle taşınmaz edinen üçüncü kişinin mülkiyet hakkı bulunmaktadır.

Yargıtay'ın içtihadı birleştirme kararı, bu iki hukuki menfaat arasındaki dengenin kurulmasında önemli bir değişiklik meydana getirmiştir.

Vatandaşlarımıza tavsiyem, gayrimenkul alım satım işlemlerinde yalnızca satış bedeline ve tapu devrine odaklanmamalarıdır. Sözleşmenin hukuki niteliği, tapu kayıtları, varsa şerhler ve takyidatlar ile tarafların hak ve yükümlülükleri işlem öncesinde dikkatle incelenmelidir.

Hukuki uyuşmazlıkların önlenmesinde en etkili yöntem, sorun ortaya çıktıktan sonra çözüm aramak değil, sözleşme ve işlem aşamasında gerekli hukuki önlemleri almaktır.

Bloga dön